ՄԱՅԻՍԻ ԱՐԱԲ ՆԱՀԱՏԱԿՆԵՐԸ` ԴԱՀԻՃ ՃԵՄԱԼ ՓԱՇԱՅԻ ԺԱՌԱՆԳ

Մայիս 6-ին շարք մը արաբ մտաւորականներ, գրողներ եւ լրագրողներ, Շամի կառավարիչ Ճեմալ փաշայի հրամանով, դաւաճանութեան մեղադրանքով Պէյրութի Պուրճի հրապարակին վրայ կախաղան բարձրացան. Ժըրժի Հատտատ, շէյխ Ահմետ Թապպարա, Թաուֆիք Պսաթ, Փետրօ Փաուլի, Օմար Համատ, Ապտուլղանի Ուրայսի եւ ուրիշներ: Իսկ Դամասկոսի Մարժէ հրապարակին վրայ կախաղան բարձրացան Շաֆիք պէկ, Շուքրի Ատըմ, շէյխ Ապտուլ Համիտ Զահրաուի, Օմար Ժազայիրի, Մուէյետ Ատըմ, Սայիտ Ֆատել Աքըլ եւ ուրիշներ:

Այդ մտաւորականները մաս կը կազմէին երկրի քաղաքական, մտաւորական շարժումին եւ կը պահանջէին իրենց երկրին ազատութիւնը` բռնակալ օսմանցի կառավարիչէն:

Արաբական ուսումնասիրութիւնները ցոյց կու տան, որ Ա. Համաշխարհային պատերազմին ժամանակ շրջանի ժողովուրդը տուժած է օսմանցի չորրորդ բանակի ղեկավար, բռնակալ դահիճ Ճեմալ փաշայի տիրութենէն: Անոնք կը հաստատեն, որ Ճեմալ փաշան պատճառ դարձաւ տասնեակ արաբ երիտասարդներու կախաղան բարձրանալու, որոնք կը համարուին արաբական ազատ երկրի ծնունդին խորհրդանիշը:

Դահիճին չբաւարարեցին 1915-ի կախաղաններն ու ջարդերը, այլ ան Սուրիոյ եւ Լիբանանի ամէնէն նշանաւոր ընտանիքներէն երեք հարիւր անձեր աքսորեց դէպի Անատոլու` զանոնք բաժնելով զանազան քաղաքներու եւ գիւղերու մէջ:

«Սեֆերպերլիք» արտայայտութիւնը որդեգրուեցաւ նկարագրելու համար սովը, որ հարուածեց հարիւր հազարաւորները, երեխաներու մասին սարսափելի պատմութիւնները, որոնք փողոցներուն մէջ լքուելով` շուներու կեր դարձան, Ճեմալ փաշայի կողմէ կատարուած կողոպուտը եւ տղամարդոց բանակ ուղարկելը, չմոռնալով համաճարակները:

Տարբեր չէր հայերու վիճակը նախորդ տարին, երբ 1915-ին նոյն բռնակալները աքսորեցին եւ բնաջնջեցին հայ մտաւորականները, գրողները եւ կղերականները, ամբողջ ազգ մը քշելով դէպի սուրիական հողերը:

Թրքացման քաղաքականութիւնը ընդգրկած էր հայերն ու արաբները, այս պատճառով է, որ անոնք կը կոչուին «նահատակ ժողովուրդներ», կ՛երեւի, թէ «համատեղ նահատակութիւն» էր:

Եթէ Ապտուլղանի Ուրէյսին կախաղան բարձրացաւ Պէյրութի մէջ, եւ եթէ արաբ գրող եւ խորհրդարանի անդամ Շուքրի Ասալին կախաղան բարձրացաւ Դամասկոսի մէջ, ապա իր հայ գործընկերը եւ գրողը` Գրիգոր Զոհրապը, մահուան քշուեցաւ սուրիական սահմանին մօտ:

Հաւանաբար արաբական յիշողութիւնը կը պահէ արաբներուն ուղղուած թրքական ածականը` «փիս արաբ» արտայայտութիւնը: Հաւանաբար ներկայ քաղաքական իրավիճակին ենթարկուելով` կարելի պիտի ըլլայ ներել անցեալի մեղքերը, սակայն նահատակներու հոգիները մեզ պիտի ներե՞ն արդեօք:

Այսօր, արաբ նահատակներու 95-րդ ամեակին կը յիշատակենք նահատակները, սակայն նաեւ կը յիշենք, որ մայիս 6-ը կը մնայ Ճեմալ փաշայի ժառանգը:

ԴՈԿՏ. ՆՈՐԱ ԱՐԻՍԵԱՆ

 

 

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES