Կեանքի Եւ Մահուան Որոգայթին Մէջ

Ս. ԿԻՐԱԿՈՍԵԱՆ

«Գիշատիչներու խրախճանքը» կամ «Գիշատիչներու խնճոյքը» անուն վիպակը ֆրանսահայ արձակագիր Վահէ Քաչայի (աւազանի անունով Վահէ Խաչատուրեան) սպիտակ պաստառ բարձրացած նշանաւոր գործերէն մէկն է, որուն թատերականացած տարբերակը յառաջիկայ օրերուն լիբանանահայ թատերասէր հասարակութեան պիտի հրամցուի Համազգայինի «Գասպար Իփէկեան» թատերախումբին կողմէ, «Յակոբ Տէր Մելքոնեան» թատերասրահին բեմահարթակէն:

Պատերազմի հետեւանքով բացայայտուող մարդկային թաքուն բնազդները, ակամայ հոգեքայքայման մութ պատկերները, մահուան անպարտելի մարտահրաւէրները եւ ասոնց դէմ բարձրացող յոյսի, սիրոյ եւ վեհանձնութեան պայծառ լոյսերը «Գիշատիչներու խրախճանքը» կը վերածեն տագնապալի եւ փոթորկայոյզ ողբերգութեան մը, որ իր որոգայթին մէջ կ՛առնէ տարեդարձ մը նշելու նպատակով խմբուած թատերախաղին հերոսները: Դէպքը տեղի կ՛ունենայ Երկրորդ Աշխարհամարտի պատերազմական ահուսարսափի ծանրաշուք մթնոլորտին մէջ եւ կը զարգանայ արագընթաց անակնկալ շեշտադրումներով, որոնք տեսարան առ տեսարան ալ աւելի կը հանդիսադրեն հերոսներուն մութ ու ծածուկ գազանային բնազդները:

Այսպէս, տարեդարձի մը առիթով մէկտեղուած խումբ մը բարեկամներու զուարթ ու խաղաղ տրամադրութիւնները անակնկալօրէն կը մթագնին, երբ փողոցէն լսուած կրակոցներէն ետք, գերման սպայ մը կը յայտնուի Վիքթոր Մանսէնի բնակարանէն ներս` Պրիժիթ Մանսէնի տարեդարձին առիթով հաւաքուած առ երեւոյթ բարեկամ սեղանակիցներուն յայտնելու համար ահաւոր իրողութիւնն ու իր կտրուկ պահանջը: Իրենց պատուհանին տակ քիչ առաջ սպաննուած գերման երկու սպայի փոխարէն կը պահանջէ երկու պատանդ, իրենց իսկ ընտրութեամբ:

Անխուսափելի մահուան ճակատագրուած «մրցակիցներ»ուն միջեւ սկսած բուռն պայքարը կը բանայ վարագոյրը եւ թատերախաղի հերոսներուն ներքին աներեւոյթ աշխարհին նոյնքան անտեսանելի կլիմաները կը բացայայտուին իրենց ամբողջական մերկութեամբ: Չակերտեալ գիշատիչները կը յարձակին իրարու վրայ: Իւրաքանչիւր դիմակաւոր գիշատիչ մահուան աւելի արժանի կը գտնէ դիմացինը եւ ամէն ճիգ ի գործ կը դնէ, որպէսզի պարտադրէ զինք մահուան վտանգէն հեռու պահող իր տրամաբանութիւնը: Գնդակահարութեան սպառնալիքի ծնունդ հոգեքայքայումը ակնթարթ առ ակնթարթ հետզհետէ աւելի կը զօրանայ, կը թաւալի, կ՛ուռճանայ ձիւնագնդակի մը ուժգնութեամբ եւ հերոսները կը նետէ սարսափելի անծանօթին գիշատիչ ատամներուն ու մագիլներուն դէմ:

Մահուան թակարդին մէջ բռնուած իւրաքանչիւր զոհ կը փորձէ փախուստ տալ անսպասելի դիպուածին անյայտ ճակատագրէն: Անզօրութեան եւ տկար արարածներ ըլլալու գիտակցութիւնը թատերախաղի հերոսներուն հոգիներուն մէջ կը բանայ անկարողութեան մռայլ ամպերով ծանրաբեռնուած խոր վիհեր, որոնց ահաւորութենէն սարսափահար` Վեսթը կը փորձէ համոզել իր ընկերները, որ իրենք ուժին եւ իշխանութեան անզօր զոհերն են եւ չակերտեալ արդարութեան հսկայ մեքենային անարժէք մասնիկները, որոնք ոչ մէկ ձեւով կրնան ազդել դէպքերու ընթացքին վրայ, որովհետեւ` «Մենք հսկայ մեքենայի մը մէկ մասնիկն ենք»: Ահա թէ ինչու,  մահուան սպառնալիքին դիմաց մարդ էակին անպաշտպան ըլլալու դառն իրողութեան խորապէս գիտակից բժիշկ Քերլեան կ՛ըսէ. «Ես ձեզի կը բացատրեմ, թէ ինչպէս մահացած է առաջին մարդը, սակայն չեմ կրնար պատմել, թէ ինչպէս ծնած է ան»:

Մահուան դիմաց անզօր ու անպաշտպան կանգնած Վահէ Քաչայի յուշազուրկ հերոսները կը քալեն ո՛չ միայն «Գիշատիչներու խրախճանքը» վիպակի դարձդարձիկ բաւիղներով, այլեւ` իր յաջորդ գրեթէ բոլոր ստեղծագործութիւններուն ոլորապտոյտ եւ նոյնքան վտանգաւոր ուղիներով: Այլ խօսքով` իւրաքանչիւր հերոս անխուսափելիօրէն ճակատագրուած է ընթանալու դէպի իր ե՛ւ ֆիզիքական, ե՛ւ հոգեբարոյական կործանումը, որովհետեւ շօշափելի ներկան նոյնինքն մահուան նախապատրաստութիւնն է, իսկ մահը` «կեանքի մարսողութիւնը»:

Գոյութենապաշտ  իմաստասիրութեան բարերար արձագանգներով պայծառացած Վահէ Քաչայի «Գիշատիչներու խրախճանքը», ինչպէս առ հասարակ իր բոլոր գործերը, անցած ու գալիք օրերուն քննարկումը կատարելով` մարդը կը զետեղէ իր բացարձակ ժամանակին մէջ, միաժամանակ լարելով անասնական խուճապէն զայն դէպի լոյս եւ փրկութիւն առաջնորդող յոյսի ուղիին նշանները: Նշաններ` որոնք կը պատկանին բոլոր ժամանակներուն եւ այդ իսկ պատճառով «Գիշատիչներու խրախճանքը» թատերախաղին մատուցումը կը բարձրացնեն ճիշդ եւ նրբաճաշակ ժամանակահունչ ընտրութեան մը բարձր պատուանդանին:

 

 

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )