Աբրահամ Ալիքեան Անուն Պատարագիչը (Մահուան Քառասունքին Առիթով)

Ս. ԿԻՐԱԿՈՍԵԱՆ

Շուրջ քառասուն օր առաջ` 15 յունիս 2013-ին, այս անցաւոր աշխարհին իր վերջնական հրաժեշտը տուաւ ողբերգական կոչուելու աստիճան ահաւոր կեանքի մը դառնադառն բաժակը ցմրուր ըմպած Աբրահամ Մխսի Խաչերեան անուն հասարակ մահկանացուն: Ճակատագրի կայծակներուն ահագնադղորդ հարուածներէն փուլ եկաւ հողաշէն շէնքը այս վտիտ ու փոքրամարմին մարդուն եւ անոր փլատակներէն ու մոխիրներէն փիւնիկի մը վեհափառ խոյանքով բարձրացաւ պերճ հասակը Աբրահամ Ալիքեան տաղանդաւոր քերթողին եւ նոյնքան տաղանդաշատ արձակագիրին ու թարգմանիչին: Վերջ գտաւ Պէյրութ-Երեւան-Մոսկուա-Պէյրութ 66 տարիներու վրայ երկարած Ճանապարհ Խաչին եւ լայն բացուեցաւ դէպի անմահներու երկնային արքայութիւն առաջնորդող ձիթենեաց ոստերով կամարազարդ դարպասը` բացառիկ աստղի տակ ծնած այս յաւերժի ուղեւորին դիմաց: «Հեզ իրիկուն»-ներու,  «հազարադէմ Անյայտ»-ին, «հողմայոյզ սօսափիւններ»-ու, «ածխամած մթութիւններ»-ու,  «երկնառաք տրոփներ»-ու եւ «ոսկեշառայլ արշալոյսներ»-ու նոյնքան ոսկեձայն սրնգահարը, այսպիսով, քերթողագիրք առ քերթողագիրք ապրեցաւ իր լիացման ու ամբողջացման ոսկեդարը, մինչեւ այն չարաբաստիկ օրը, երբ հայ քերթողութիւնը եզակի գլուխ-գործոցներով հարստացուց իր հիւծած մատները, ցաւագին վերջին ճիգով մը, դողդղացին Բանին երկնագոյն երգեհոնին ստեղներուն վրայ: Շիջեցաւ յոգնասպառ մարմինը, իր կամաւոր աքսորը վերջնականապէս դատապարտուեցաւ մահուան աքսորին մէջ աքսորուելու ճակատագիրին եւ հայ լեզուի ոգեղէն հայրենիքի լուսահողին մէջ իր անկրկնելի իշխանութիւնը հիմնած գեղագէտ քերթողը միացաւ անմահներու մշտաներկայ փաղանգին:

Խաւարը նահանջեց քառասմբակ եւ տիրեց յաղթական լոյսը: Եւ լոյսին յաւերժահունչ արշալոյսներուն հետ, հայ լեզուի այս հեզահամբոյր, բայց մեծաշռայլ երկրպագուն ինքզինք ամենայն իրաւունքով հաստատեց մեր պաշտելի Մեծասքանչին ոգեղէն հայրենիքին մէջ:

Միշտ այսպէս եղած է յաղթամարտը բոլոր տաղանդաւոր բանաստեղծներուն: Զրկանքներով, կորուստներով, զոհաբերութիւններով եւ անանձնական ինքնաբաշխումով նուաճուած դժուար ու տառապագին յաղթանակ մը, բայց եւ սիրելի, յարգելի եւ տարօրէն գեղեցիկ ու հմայիչ: Աբրահամ Ալիքեանի յաղթանակը տարբեր չէր կրնար ըլլալ եւ, փառք ու պատիւ իր անմնացորդ հաւատարմութեան ու վաստակին, չեղա՛ւ:

Իր մեծանուն ուսուցիչներէն` Լեւոն Շանթէն ու Նիկոլ Աղբալեանէն, ինչպէս նաեւ Ներսէս Շնորհալիի, Գրիգոր Նարեկացիի, Միջնադարեան տաղերգուներու, Միսաք Մեծարենցի, Ինտրայի, Դանիէլ Վարուժանի եւ Եղիշէ Չարենցի քերթողական անսպառ գանձարանէն ու աւանդներէն հայ լեզուի խստապահանջ սէրն ու պաշտամունքը ժառանգած այս վաւերական աւանդապահը, առաջին իսկ օրէն եւ մինչեւ շունչ վերջին, արժանաւորապէս եղաւ հայ արդի քերթութեան մէկ զտարիւն խնկարկուն, որուն համար ամէն օր եւ ամէն ժամ իր այնքա՜ն պաշտած հայերէնը ներկայացաւ իբրեւ մնայուն մարտահրաւէր: Եւ յար եւ նման իր լուսանուն նախորդներուն` Աբրահամ Ալիքեան նաեւ շարունակ ծնաւ, գոյացաւ ու լիացաւ լեզուին մէջ: Իր հետեւողական բծախնդրութեան, անմնացորդ զոհաբերութիւններուն, յարատեւ նուաճումներուն եւ արձանագրած յաւելումներուն շնորհիւ` լեզուն իրեն համար եղաւ ո՛չ միայն պաշտամունքի եւ ուսումնասիրութեան մնայուն առարկայ ու բաց գիրք, այլեւ` ստեղծագործական նպատակակէտ: Ահա թէ ինչու մերթ յաղթակտրիճ, երբեմն հեզաճկուն, այլուր կոշտ ու կոպիտ, բայց յաւիտեանս յաւիտենից վեհասլաց ու առաքինազարդ մեր մայրենին միշտ ալ աւելի երիտասարդացաւ իր գրչին տակ, շարունակ ինքզինք գերազանցեց եւ եղաւ իւրայատուկ տօն ու տօնահանդէս: Կարճ ըսած` լեզուական հրավառութիւն:

1947-ին Պէյրութի մէջ լոյսին եկած «Հորիզոն» անուն իր քերթողագիրքէն մինչեւ հայրենի վաստակաշատ գրականագէտ Եուրի Խաչատրեանի (վերամկրտեալ` Երուանդ Տէր Խաչատուրեան) կազմած ու խմբագրած «Հեզ իրիկուն» ժողովածուն (Երեւան, 2008) Աբրահամ Ալիքեան ապրեցաւ հայ լեզուի ոգեղէն եւ իմացական թագաւորութեան մէջ եւ իր մէն մի քերթուածով, արձակ էջով ու նրբաճաշակ թարգմանութեամբ նոր հորիզոններ բացաւ անոր անվախճան անջրպետին ընդ առաջ: Հայ լեզուի, այսինքն` գրաբարի, մեր միջնադարեան հայերէնի, արեւմտահայերէնի եւ արեւելահայերէնի խորապէս գիտակ, բծախնդիր եւ ողն ու ծուծով գեղապաշտ այս բանաստեղծը այդ իսկ պատճառով եղաւ եզակի երեւոյթ մը, որ ո՛չ միայն ստեղծեց իր անձնադրոշմ հայերէնը, այլեւ մեր Մեծասքանչին հաշուոյն արձանագրեց ամբողջական հայերէնն ամբողջակա՛ն յաղթանակը: Պարզ ըսած` տարբեր ժամանակաշրջաններու, զիրար ամբողջացնող ժամանակահատուածներու լեզուական, արտայայտչական, ոճային ու բառապաշարային հարստութիւնները համադրեց իր իսկ լեզուին մէջ եւ ստեղծեց բառին բովանդակ առումով համաձոյլ, ներդաշնակ, բազմահնար ու բազմերանգ իր ալիքեանավայել հայերէնը` բանաստեղծութի՛ւն լեզուն:

Վերջապէս, ինքզինք եղաւ եւ միշտ ինքզինք կատարելագործեց: Որսաց Անյայտին, իր ներաշխարհին եւ բնութեան թրթիռներն ու խորհուրդները, ապրեցաւ արբեցումը լեզուին եւ, իր կարգին, նոր կեանք ու գրաւչութիւն պարգեւեց լեզուին հմայքին: Եւ իբրեւ Մեծասքանչի հեզ դպիր ու կախարդ, քուրմ ու քրմապետ` «խոտի խոնարհ ճշմարտութեամբ թրթռաց», «շուքերու շշուկները» կշռութաւորեց, «անեզրութեան շրջիւնով լցրեց երկիր ու եթեր», թեւ ու բոյր պարգեւեց «քարէ վարդեր»-ուն, թռիչք` բնութեան ու մարդուն ներաշխարհին տեսանելի եւ անտեսանելի թեւերուն, վերանորոգ կեանք` խոտին ու գառնուկին, ծաղիկին ու ամպին, մագաղաթին էջէն բարձրացող լոյսին եւ արեւային ժամացոյցին յաւերժութիւնը համբուրող ճառագայթին, եւ հեզ ու զուարթ, երկիւղած ու վերացած` փառաբանեց փառքն ու պատարագը «Նորին Սրբազնութիւն Ամբողջական Հայերէնին»…

… Եւ` անմահացա՛ւ:

 

 

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )