Թաթուլ Ալթունեան (1901-1973). Հայոց Երգ Ու Պարի Կախարդական Աշխարհին Աւետաբերը

 Ն.

Հոկտեմբեր 2-ին ծննդեան օրն էր մեր  մեծատաղանդ արուեստագէտներէն Թաթուլ Ալթունեանի, որուն անունն ու գործը անմահութիւնը նուաճեցին իբրեւ հիմնադիր խմբավարը Հայաստանի Երգի ու պարի պետական համոյթին:

Գեղարուեստական բարձրորակ ճաշակով ու յղացումներով օժտուած երաժիշտն ու խմբավարը եղաւ Թաթուլ Ալթունեան, որ իբրեւ հայ մշակոյթի մեծ ժառանգութեան աւետաբերի` հայոց երգ ու պարի կախարդական աշխարհը բացաւ ոչ միայն սեփական ժողովուրդին, այլեւ ողջ մարդկութեան առջեւ` հմայելով արուեստի ծարաւ բոլոր հոգիները անխտիր:

Ինչպէս բոլոր իրա՛ւ արուեստագէտներու պարագային, մարդուն եւ մարդկայինին նկատմամբ անհուն սէրն ու ջերմեռանդ պաշտամունքը առաջնորդող լոյսը եղան Թաթուլ Ալթունեանին համար, որ խորապէս հաւատաց եւ անվհատ ստեղծագործեց այն մղումով, թէ`

«Երբեմն մի պտղունց բարութեամբ կարելի է չարութեան մի բլուր փլեցնել»:

Այս տարի լրացաւ մահուան քառասնամեակը մեծատաղանդ այս հայուն, որ ծնած էր 112 տարի առաջ, հոկտեմբեր 2-ին, հայկական Կիլիկիոյ գեղատեսիլ, բայց թրքական պետութեան գործադրած Հայոց ցեղասպանութեան հետեւանքով արեան բաղնիքի վերածուած Ատանայի մէջ:

Ծնած էր Տիգրան Ալթունեանի ընտանեկան համեստ յարկին տակ եւ կնքուած էր հայ ժողովուրդի հերոսական զաւակներէն Թաթուլի անունով:

Ծնած ըլլալով հայ ժողովուրդի փառքի եւ ողբերգութեան ժամանակաշրջանին` 20-րդ դարասկիզբին, Կիլիկիոյ հայութեան բաբախուն սիրտը հանդիսացող Ատանա քաղաքին մէջ աչքերը բացած Թաթուլ Ալթունեանը, հայոց դաժան ճակատագիրին իբրեւ հետեւանք, երկար չվայելեց բնական գեղեցկութեամբ յատկորոշուող իր ծննդավայրը: Մանուկ տարիքին ճաշակեց դառն բաժակը 1909-ի Կիլիկիոյ Աղէտին, իսկ

1915-ին արդէն 14-ամեայ պատանի` Թաթուլ Ալթունեան անձամբ ապրեցաւ արհաւիրքը Մեծ եղեռնին:

Հայ ժողովուրդին դէմ թրքական պետութեան գործադրած ցեղասպանական տեղահանութեան ու սպանդի, արեան ու սուգի ճանապարհները կտրելով` հայոց մեծ խաչելութենէն մազապուրծ, պատանի Թաթուլ Ալթունեան ապաստանեցաւ Երեւան:

Ի վերուստ երաժշտական տաղանդով օժտուած հայ պատանի գաղթականին համար Երեւանը դարձաւ անփոխարինելի իր մեծ օճախը` Թաթուլ Ալթունեանին տալով կարելիութիւնը լիովին զարգացնելու թէ՛ երաժիշտի ու խմբավարի իր ընդունակութիւնները, թէ՛ հայոց երգ ու պարի առինքնող աշխարհին խորաթափանց ճանաչողութիւնը եւ թէ՛ ազգային-ժողովրդական շունչով ստեղծագործելու տաղանդը:

Թ. Ալթունեան 1928-ին աւարտեց Երեւանի, իսկ 1934-ին` Լենինկրատի (այժմ` վերստին Սենթ Փեթերսպուրկ անուանակոչուած) երաժշտանոցները: 1934-էն իսկ սկսաւ դասաւանդել Երեւանի երաժշտանոցին մէջ:

1935-էն մինչեւ 1949 թուական, տարբեր հանգրուաններով, Թ. Ալթունեան ստանձնեց ղեկավարութիւնը Երեւանի երաժշտանոցին եւ Հայաստանի պետական երգչախումբերուն: Իսկ 1938-էն մինչեւ 1970 տեւաբար ղեկավարեց Հայկական ժողովրդական երգի-պարի համոյթը (անսամպլը, որ իր մահէն տարի մը ետք` 1974-ին, պաշտօնապէս կոչուեցաւ Թաթուլ Ալթունեանի անունով):

Թաթուլ Ալթունեան 1958-էն մինչեւ 1973 վարեց նախագահութիւնը Հայաստանի Երգչախմբային ընկերութեան, իսկ 1966-1969-ին միաժամանակ ղեկավարեց ընկերութեան երգչախումբը:

Այդպէ՛ս, շուրջ քառասուն տարի, Թաթուլ Ալթունեանի ղեկավարութեան տակ, հայ թէ օտար բեմերու վրայ, խորհրդային կողմն աշխարհի թէ երկրագունդի ողջ տարածքին, ինքնատիպ մեկնաբանութեամբ հնչեցին ու լայն ժողովրդականութեան արժանացան Կոմիտասի «Գարուն»-ը, «Կալի երգը», «Սոնա եար»-ը, «Լօ, լօ»-ն, «Անձրեւն եկաւ»-ը, «Քաղհան»-ը, նոյնպէս` Քրիստափոր Կարա-Մուրզայի «Գացէք, տեսէք»-ը, «Զինչ ու զինչ»-ը, Սպիրիդոն Մելիքեանի «Թխկոնդա», «Պիլիբի» երգերը, հայկական ժողովրդական երգերու բազում մշակումներ, հայկական, ռուսական, արեւմտաեւրոպական խմբերգային ստեղծագործութիւններ:

Թաթուլ Ալթունեանի գեղարուեստական մեծ տաղանդին անմահ վկաներն են ինքնատիպ ոճով իր մշակումները ոչ միայն Կոմիտասի եւ Ս. Մելիքեանի, այլեւ իր իսկ կողմէ ձայնագրուած գուսանական եւ ժողովրդական երգերուն ու պարեղանակներուն, ինչպիսին են «Հոյ, իմ Նազանի եարը», «Նուբար, Նուբար»-ը, «Եաման Եար»-ը, «Հոպինա»-ն, «Խամբաջի»-ն, «Քա, դէ եսիմ»-ը եւ այլն:

Թաթուլ Ալթունեան հեղինակն է նաեւ մեր ժողովուրդին եւ ընդհանրապէս հանդիսատեսին կողմէ այնքա՜ն սիրուած «Սեւանի», «Նազելի», «Նազպար», «Արտաշատի» եւ այլ պարեղանակներուն:

Երգի-պարի համոյթի գեղարուեստական շրջապտոյտներով, երկար տարիներ եւ բազում անգամներ, Թաթուլ Ալթունեան գտնուեցաւ սփիւռքի գրեթէ բոլոր հայօճախներուն մէջ եւ մեծապէս նպաստեց տեղական երգի-պարի կամաւոր ու սիրողական խումբերուն կատարողական վարպետութեան բարձրացումին: Մեծ վարպետին անունով կոչուեցան Գահիրէի, Պուէնոս Այրէսի եւ այլ գաղութներու հայկական երգի-պարի համոյթները:

Մեծատաղանդ խմբավարին, երաժշտական ուսուցիչին եւ Հայաստանի պետական երգչախումբին ու հայկական Ժողովրդական երգի-պարի համոյթին վաստակաշատ հիմնադիրին ծննդեան 112-ամեակին ու մահուան քառասնամեակին նուիրուած ոգեկոչման ու մեծարանքի այս ամփոփ վկայութիւնը եզրափակելու համար, յատուկ կարեւորութեամբ կ՛արժէ շեշտել, որ Թաթուլ Ալթունեան եղաւ նաե՛ւ պատգամի տէր հայը, որ միշտ վառ պահեց անհուն բարութիւնը մեր ժողովուրդին` ծանրագոյն հարուածներէ վերապրելու եւ մարդուն ու աշխարհին նկատմամբ իր բարի հաւատքը չկորսնցնելու հայու ազգային հրաշազօր լաւատեսութեան:

Թրքական պետութեան գործադրած ցեղասպանական մեծ ոճիրի արհաւիրքէն յարութիւն առած Հայաստանի ու հայութեան հաւատքով, մեր ժողովուրդի բազմադարեան լուսաւոր երթը նոր հորիզոններու բանալու ստեղծագործական անշէջ հուրով վարակուած` Թաթուլ Ալթունեան հայ մշակոյթի ու արուեստի վերանորոգման կենսունակութեամբ պատասխանեց չարակամին եւ, արժանաւորապէ՛ս, իր բարձրադիր պատուանդանը նուաճեց վերապրող հայութեան հոգեմտաւոր առաջնորդներու անզուգական փաղանգին մէջ:

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )