95 Տարի Ետք Գտնուած «Գանձ» Մը. Հայաստանի Ագարակ Գիւղին Մէջ

ՇԱՀԱՆԴՈՒԽՏ

 

 

 

 

 

 

Դէպի Հայաստան այցելութիւնները հետզհետէ թափ կը ստանան: Զբօսաշրջական հաստատութիւններ այս կապակցութեամբ կ՛ունենան եռուն գործունէութիւն: Այսուհանդերձ, անձնական նախաձեռնութիւններով եւս հայրենիք կ՛այցելեն ընտանիքներ, հայրենասէր անձեր, միութիւններ եւ դպրոցականներ` առաջնորդութեամբ իրենց վարժարանին պատասխանատուներուն:

Մեր բարեկամուհին` Արշոն, վերջին տասնամեակին ամէն ամառ իր արձակուրդի ամիսները կ՛անցընէ Հայաստանի մէջ: Վերադարձին ան խանդավառութեամբ կը պատմէ իր կատարած պտոյտներուն մասին, թէ ո՛ր գիւղը կամ շրջանը այցելած է: Ան կը յիշէ անունները մեր սքանչելի տաճարներուն, եկեղեցիներուն, կոթողներուն, տեսարժան վայրերուն, Շամշատինէն մինչեւ Մեղրի Տաթեւէն ու այստեղի պատմական վանքէն ու ճոպանուղիէն մինչեւ Ախուրեան գետ եւ մնացեալ պատմական ու ներկայի հրաշագեղ վայրերը:

Նոյն այցելութիւնները եւ հիացական արտայայտութիւնները կը լսենք Արցախ կատարած իր այցելութիւններէն: Ուսուցչուհի Արշոն բախտաւոր է, ոչ մէկ առիթ կը կորսնցնէ իր հայրենական ուխտագնացութիւնը իրագործելու: Բնական է, որ նախանձէինք իր այս բախտաւորութեան, քանի որ անձնապէս կարելիութիւն չունէինք հետեւելու կամ ընկերանալու իրեն, դժբախտութեամբ եւ մասամբ նորին:

Պէտք է յիշենք նաեւ Արշոյին ուխտագնացութիւնը դէպի Արեւմտեան Հայաստան: Կիլիկիան եւս անտես չէ թողած: Ան տեսած է Կարսը, Անին, Մուշը, Վանը, Սասունը, Խարբերդը, նոյնպէս «Ցանկամ տեսնել զիմ Կիլիկիոյ» մեր կորսնցուցած բոլոր քաղաքները:

Մեր ընթերցողները ներողամիտ պէտք է ըլլան մեր այս յառաջաբանին համար, որովհետեւ պատմութիւնը, որ պիտի գրենք, լսած ենք Արշոյէն, պէտք է նաեւ դուք լսէք:

«Սեպտեմբերի կիսուն (2013) կը գտնուիմ Թալինի շրջանի Բազմաբերդ գիւղի ազգականիս տունը: Բազմաբերդ գիւղին մօտիկ է Ագարակ գիւղը, ուր պատահեցաւ հետեւեալ դէպքը:

Կիրակոսեաններու տան գոմին մէջ գիշերով հրդեհ կը պատահի ելեկտրական հոսանքի խանգարման պատճառով: Օր մը առաջ արդէն գոմին կովերը մերժած էին գոմ մտնել, բայց տան տէրը դժուարութեամբ ներս հրած է անասունները: Գոմին մէջ կան հինգ կովեր, 12 ոչխար, կողքին` հաւնոցը: Հրդեհը կը տարածուի մինչեւ տան կտուրը, ուր պահուած են ձմեռնային յարդը, անասուններուն ուտելիքը: Կը հրկիզուին ամէն ինչ, բացի մէկ կովէն, որ կրցեր է խոյս տալ կրակէն:

Տնեցիք քունէն կ՛արթննան դրացիներու աղմուկէն: Ձեւով մը կը մարեն հրդեհը:

Յաջորդ օրերուն կը սկսին մաքրել հրկիզուած ախոռը, ապա կը քանդեն այրած պատերը` թրաքթորին միջոցով: Յանկարծ գետնին տակէն երեւան կու գայ քարէ գուռ մը, որուն մէջ հին օրերուն ըմպելի ջուր կը պահէին եւ ցորեն կ՛աղային թակոցով:

Գուռը ներսէն պատուած է մոմով, մէջը կը տեսնուի դարձեալ մոմով պատուած պարկ մը: Կը բանան, եւ ինչ տեսնեն… Լեցուն դրամանիշներ, 1919-ին տպուած, երեք միլիոն ռուբլի արժէքով, 250-նոց, 100-նոց, 50-նոց: Դուռ-դրացիներ, գիւղացի հարեւաններ կը յարձակին դրամներուն վրայ` կարծելով, որ կարելի է օգտագործել եւ մեծ արժէք ունին:

 

 

 

 

 

 

 

Թուղթէ դրամները մնացած են անվթար, նոփ-նոր, տպարանէն նոր ելած, այնքան յստակ ու մաքուր թուղթով եւ ջինջ մելանով: Գիւղացիք կը յափշտակեն գրեթէ ամբողջութիւնը` գոչելով.

«Դաշնակների թողած ու պահուած փողերն են…»:

Տան տիրոջ ձեռքին կը մնայ քիչ քանակութեամբ թղթադրամ: Արշոն դժուարութեամբ կը յաջողի ունենալ 250-նոց եւ 50-նոց ռուբլիներ:

Չմոռնանք արձանագրելու, որ դրամներուն վրայ ստորագրուած է այդ ժամանակաշրջանի Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետ Ալ. Խատիսեանի անունը, ինչպէս նաեւ` այլ ստորագրութիւն:

Գիւղացիք անմիջապէս կը յիշեն այդ դրամով լեցուն գուռը պահողին անունը` Միհրան Մանուկեան, որ սպաննուած է 5 դեկտեմբեր 1931-ին: Ան կը զգայ, թէ ինք կը հետապնդուի, գուռը կը յանձնէ իր որդւոյն` Գարեգինին, որ նոյնպէս կը սպաննուի 1937-ին` իրեն հետ տանելով գոմին կողքի պատին տակ պահուած 3 միլիոն ռուբլիին գաղտնիքը:

Շնորհակալութիւն Արշոյին, որ Հայաստանէն վերադարձին մեզի փոխանցեց այս պատմական դէպքին մանրամասնութիւնները:

Մեր յօդուածին կը միացնենք յիշեալ ռուբլիներուն պատճէնը:

Մօտ 95 տարի ետք գաղտնիք մը երեւան կու գայ արկածի մը պատճառով: «Ճառագայթը չի թաղուիր», կ՛ըսէ իմաստունին խօսքը:

 

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )