Սիրելի Ուսուցչուհիիս` Սոնա Նաշեանին

ՍՕՍԷ ՏԷՐ ԽԱՉԱՏՈՒՐԵԱՆ-ՊԱԼԵԱՆ

Sona-Nashian_S.B,Ես ճանչցայ Սոնա Նաշեանը Հայ աւետարանական կեդրոնական բարձրագոյն վարժարանին մէջ` իբրեւ աշակերտ, տարիներ ետք` իբրեւ ընտանեկան բարեկամ, իսկ վերջին տասնամեակին ալ` իբրեւ ժողովական հայ աւետարանական կրթական խորհուրդին մէջ:  Այսօր ես հպարտ կը զգամ Ուսուցչաց տօնին առիթով սրտիս խօսքը փոխանցելու երեք ամիսներ առաջ մեզմէ առ յաւէտ բաժնուած սիրելի ուսուցչուհիիս մասին:

Ան ծնած էր 1925-ին Պօղոս եւ Մարի Նաշեաններու յարկին տակ, ունենալով երկու քոյր եւ երկու եղբայր, որոնք թրծուած էին հայկական եւ աւետարանական շունչով: Ան իր նախնական ուսումը ստացած է հայ աւետարանական կեդրոնական բարձրագոյն վարժարանին մէջ, ապա միջնակարգ եւ երկրորդական ուսումը` Պրիթիշ Իվենճելիքըլ Սքուլ ֆոր կըրլզ դպրոցին մէջ: Սոյն դպրոցէն շրջանաւարտ ըլլալէ ետք ան կը վերադառնայ իր նախկին դպրոցը` ԿԲՎ, որպէս քարտուղարուհի եւ ուսուցիչ, յետոյ իբրեւ ուսուցիչ կը դասաւանդէ անգլերէն եւ աշխարհագրութիւն` միջնակարգի 9-րդ դասարանին, որմէ ետք անոր կը վստահուի նախակրթարանի պատասխանատուութիւնը, իսկ 1988-1996` դպրոցին տնօրէնութիւնը:

Ան տարիներ ուսուցչութիւն ընելէ ետք, իր աշխատանքի կողքին, նաեւ կը հետեւի Հայկազեան քոլեճի (այժմ` Հայկազեան համալսարան) պսակաւոր արուեստից դասընթացքներուն եւ 1973-ին կը ստանայ պսակաւոր արուեստից վկայական` հոգեբանութեան ճիւղէն, դասընկեր ունենալով Ալիս Գազանճեանը (Ճեմարան), որուն հետ ունէր յատուկ մտերմութիւն:

1986-ին ան պարգեւատրուած է Հայ աւետ. եկեղեցիներու միութեան Կեդրոնական մարմինին կողմէ իր 25 տարուան կրթական մշակի վաստակին համար: 2001-ին, ան պարգեւատրուած է Հայկազեան համալսարանի շրջանաւարտից ծառայութեան պարգեւով:

Իր հոգեւոր դաստիարակութիւնը զինք մօտէն առնչակից դարձուցած է ծառայելու Հայ աւետարանական եկեղեցւոյ` իբրեւ անդամ Էշրեֆիէի եկեղեցւոյ, յետոյ` պատանեանց առաջնորդ. «Ջանից»-ի վարչական եւ մինչեւ մահը` եկեղեցւոյ հոգաբարձութեան անդամ: ՔՋԱԿ-ը (Քրիստոնէական ջանից ամառնային կեդրոն) յատուկ տեղ ունեցած է իր սրտին մէջ, ուր ան եղած է օդակարօտ փոքրիկներու համագումարի առաջնորդ, ՔՋԱԿ-ի խնամակալութեան անդամ եւ խոհանոցի պատասխանատու:

Կրթական մարզին մէջ ան ծառայած է երկար տարիներ, մինչեւ իր մահը` իբրեւ անդամ հայ աւետ. Կերթմենեան վարժարանի հոգաբարձութեան եւ Հայ աւետ. կրթական խորհուրդին:

Ս. Նաշեան նաեւ ծանօթ է իր թարգմանութիւններով, որոնք լոյս տեսած են «Ջանասէր»-ին եւ «Պատանեկան Արձագանգ»-ին մէջ: Իսկ 2000 թուականին ան լոյս կ՛ընծայէ «Կեանքէ փրկուած էջեր» թարգմանութիւններու իր հաւաքածոն:

1950-ական թուականներու կիսուն, թաղի Ազգային Թորգոմեան վարժարանը աւարտելէս ետք, ծնողքիս եւ տնօրէնութեան քաջալերանքով, վերամուտին ինքզինքս գտայ Հայ աւետ. կեդրոնական բարձրագոյն վարժարանին մէջ` իբրեւ 7-րդ դասարանի աշակերտ: Շատ դժուար չեղաւ յարմարիլ նոր միջավայրին, քանի որ դասարանին կէսը շրջակայ նախակրթարաններէն շրջանաւարտ եղած, հոն եկած էին իրենց երկրորդական ուսումը շարունակելու, որոնց մէջ կար Անդրանիկ Նաշեան, Սոնային կրտսեր եղբայրը: Մենք` 1959-ի շրջանաւարտներս, յատուկ կապուածութիւն մը ունեցանք իրարու եւ մեր դպրոցին:

Այս դպրոցական տարիներուն էր, որ ես ծանօթացայ Սոնա Նաշեանին, բայց միայն 9-րդ դասարան ըլլալէս ետք ան եղաւ մեր աշխարհագրութեան ուսուցիչը: Թէեւ ան իր դասաւանդած նիւթին աշխարհը չէր այցելած, բայց հմուտ էր` իբրեւ արդիւնք իր հետաքրքրութեան եւ աշխատասիրութեան: Ան համոզուած էր, որ աշխարհագրութիւնը մարդուս մտքին հորիզոնը կ՛ընդլայնէ եւ հոգին կը հարստացնէ, այս միտումով ան գրաւիչ կը դարձնէր աշխարհագրութեան պահերը:

Երբ 1992-ին կը մասնակցէի առողջապահական միջազգային համաժողովի մը, գացի Սիտնի, Քամպերա եւ այլ քաղաքներ ու այցելեցի Տը Կրէյթ Պարիեր Ռիֆ, եւ ծանօթացայ ընդծովեայ կեանքին: Հմուտ այս ցամաքամասին աշխարհագրական արժէքներուն, այս եղաւ իմ երազներէս մէկուն իրականացումը` շնորհիւ ուսուցչուհիիս:

Տարիներ ետք, երբ սիրելի ուսուցչուհիիս հետ Հայ աւետ. կրթական խորհուրդի ժողովներուն նոյն սեղանին շուրջ կը նստէինք. ան դարձած էր երէց ժողովական ընկեր մը, հակառակ անոր որ մեզմէ ոմանց ուսուցիչը եղած էր: Իր յառաջացած տարիքին ան արթուն կը հետեւէր ժողովներուն եւ իր յատուկ դատողութեամբ անպայման ըսելիք ունէր կրթական հարցերուն մասին` հիմնուելով իր ուսուցչական փորձառութեան վրայ: Իր կարծիքը տալէ ետք ան կը համակերպէր մեծամասնութեան որոշումին, բայց կ՛աւելցնէր` «յաջորդին այսպէս փորձենք»:

Ազգասէր եւ հայրենասէր` իր սրտին շատ մօտիկ էր Հաճըն թաղամասը իր եկեղեցիով, դպրոցով եւ ամէն մէկ հաճընցի իր ընտանիքով: Մեր ազգային երգերը շատ կը խանդավառէին զինք եւ պատահած էր, որ մեր դասարանային հաւաքներէն մէկուն ընթացքին, երբ ինքն ալ ներկայ էր, ես առաջարկեցի մեր դասընկերոջ, որ իր անուշ ձայնով երգէ «Բարով եկար սիրուն կռունկ, ի՞նչ լուր բերիր հայրենիքէս…», որ հօրս ամէնէն սիրած ազգային երգերէն մէկն էր: Ս. Նաշեան յուզուած ըսաւ. «Իմ մօրս ալ ամէնէն սիրելի երգն էր, որով կը սկսէր իր օրը: Այս օրէն ի վեր, ամէն անգամ որ հաւաքուինք, Վարդան կ՛երգէ «Բարով եկար»-ը հօրս եւ Սոնային մօրը յիշատակին: Վստահաբար Վարդանը պիտի շարունակէ երգել այս երգը` սիրելի Ս. Նաշեանն ալ յիշելով:

24 ապրիլ 2013, երբ բազմահազար հայորդիներ` մանուկ, պատանի չափահաս թէ տարեց կը մասնակցէին Հայոց ցեղասպանութեան 98-րդ տարելիցի քայլարշաւին, անցնելով «Արմէնիա» պողոտայէն, երբ մօտեցանք Հաճըն թաղին, նկատեցի, թէ իմ սիրելի ուսուցչուհիս կրթնած ծառի մը` կը հրճուէր այդ ծովածաւալ բազմութեամբ, որ կ՛ուղղուէր դէպի քաղաքին կեդրոնը: Շատ յստակ էր, որ խանդավառուած, գոնէ երկու ժամ առաջ եկած էր եւ կը սպասէր, որ ինքն ալ իր բաժինը բերէ իր ազգակիցներուն յիշատակին: Երբ հարց տուի իրեն, թէ ինչո՞ւ հետդ աթոռակ մը չես բերած, որ չյոգնիս, անոր պատասխանը չուշացաւ. «Մեր նախնիները անօթի, ծարաւ ու բոպիկ կիզիչ արեւուն տակ քալեցին: Ես ինչո՞ւ պէտք չէ իրենց յիշատակին զոհողութիւն ընեմ»: Նաեւ իր ազգանուէր ոգին զինք մղած էր իր համեստ պահեստի գումարը բաժնել իր սրտին մօտիկ թաղի եկեղեցւոյն եւ իր պատկանած եկեղեցւոյն եւ անոր յարակից կազմակերպութիւններուն` «Ջանից», «Պատանեաց» եւ ՔՋԱԿ, ԿԲՎ եւ Կերթմենեան վարժարաններուն եւ Հաճնոյ հայրենակցական միութեան: Այս կտակը յետմահու ի յայտ եկած էր ընտանիքի անդամներուն կողմէ, որոնք գոհունակ սրտով կատարած են իր փափաքը:

Հոս տեղին է յիշել, որ վերջին տարիներուն իր կեանքի մարտահրաւէրն էր հայկական դպրոցներուն գոյատեւումը եւ ջանք չէր խնայեր մօտենալու ամերիկահայ հաճընցի բարերարներուն, որպէսզի օգտակար ըլլան իր թաղի դպրոցին: Այս բազմատաղանդ մանկավարժը միայն ուսուցչական մարզին մէջ չէ, որ գերազանց էր, այլեւ կազմակերպելու բացառիկ տաղանդ ունէր: Մարզանք, ձեռային աշխատանք, հայկական ձեռագործ, գրել, երգեցողութիւն, երաժշտութիւն (դաշնակ), լուսանկարչութիւն, գեղանկարչութիւն, բացիկներու պատրաստութիւն եւ, ինչո՞ւ ոչ, ան սէր եւ յարգանք ունէր մեր ազգային աւանդութիւններուն նկատմամբ: Ան նաեւ զուարթախօս էր եւ եկեղեցական ընտանեկան ճաշկերոյթները կը շէնցնէր անեքթոտներ պատմելով: Տեղին է հոս յիշել, որ Ս. Նաշեան իր տաղանդները միշտ ի գործ դրաւ դպրոցին մէջ օգտակար դառնալու մարզահանդէսներու կազմակերպութեան, թատրոն, խմբավարեց դպրոցին մանկապատանեկան երգչախումբը, տարիներով կազմակերպեց ձեռային աշխատանքներու, ինչպէս նաեւ նկարչական ցուցահանդէսներ: Պատշաճ է նաեւ հոս յիշել, որ ան յառաջացած տարիքին նկարչութեան դասեր առաւ իր սիրելի բարեկամէն` Վազգէն Թիւթիւնճեանէն, եւ իր գործերը տարիներով զարդարեցին իր տան պատերը` իր ծնողաց եւ ընտանիքի այլ անդամներու լուսանկարներու կողքին:

Սոնան զուսպ եւ զօրաւոր նկարագիրի տէր էր. քիչ անգամ կ՛արտայայտէր իր զգացումները, ուրախ թէ տխուր: Վերջին 30 տարիներուն ան շրջապատուած էր իր քոյրերուն զաւակներով եւ թոռներով: Ան իր զաւակներուն պէս հոգ տարած էր անոնց ուսման, մեծապէս սատարած էր անոնց դպրոցական կամ արտադպրոցական կազմաւորման, ինչպէս` երգչախումբ, հայկական պար, դաշնակ եւ այլն: Ան փոխադարձ վայելած էր անոնց անսակարկ հոգատարութիւնը, որուն համար միշտ ալ  երախտապարտ ոգիով փառք կու տար անոնց համար, մինչեւ իր վերջին շունչը:

Հոս նաեւ տեղին է ըսել, որ բոլոր հայ աշակերտները, որոնք նիւթական կամ բարոյական նեցուկի պէտք ունեցած են, ան լուռ ու մունջ դիմած է առ որ անկ է` օգտակար դառնալու աշակերտներու, որոնք արժանի էին ուսանելու, բայց օգնութեան պէտք ունէին: Ես անձնապէս, շրջանաւարտութենէս ետք, իրազեկ եղայ այս իրողութեան:

Սոնա Նաշեանին համար հայ եկեղեցին, հայ դպրոցը եւ հայեցի դաստիարակութիւնը մեր ազգին գոյատեւման հիմնաքարերն էին: Ան անսքեմ, անանուն ծառայողն էր հայ աւետարանական եկեղեցւոյ եւ իր ամբողջ կեանքը նուիրեց հայ դպրոցին (ԿԲՎ), այն աստիճան, որ շատերուս համար իր անունը նոյնացած է իր շատ սիրած դպրոցին հետ:

Սիրելի՛ ուսուցիչ, երբ մեզի շատ սիրելի անձ մը կը կորսնցնենք, յանկարծ կանգ կ՛առնենք եւ հարց կու տանք, թէ ի՞նչ է իմաստը մահուան, արդեօք մահացո՞ղն է, որ իր կապը կը կորսնցնէ իր սիրելիներուն հետ, թէ անոնք, որոնք կը շարունակեն ապրիլ այս աշխարհի վրայ եւ կը զգան մահացողին կորուստը: Այս մտորումներուն մէջ էի, երբ կ՛ուղղուէի Էշրեֆիէի հայ աւետարանական եկեղեցի` ներկայ գտնուելու քու յուղարկաւորութեանդ` 1 դեկտեմբեր 2013-ին: Անցայ տանդ քովընտի ճամբէն եւ արդէն մտածումներս գացին 23 հոկտեմբեր 2013, կ. ե. ժամը 3:30, երբ վերջին անգամ ընկերակցեցար ինծի դէպի Հայ աւետարանական կրթական խորհուրդի ժողովը, Հայկազեանի մէջ:

Արդեօք ինչպէ՞ս կարելի է արժեւորել ապրուած կեանք մը:

Հարցումիս պատասխանը չուշացաւ, երբ յուղարկաւորութեան արարողութիւնը սկսաւ: Իւրաքանչիւր հովիւ, եւ ընտանքին կողմէ քրոջդ թոռնուհին` Դալարը, այնպէս մը ներկայացուցին քու ապրած կեանքդ եւ ծառայութիւնդ ազգին եւ եկեղեցիին, կարծես մեծարանքի օրդ ըլլար եւ միեւնոյն ատեն փառաբանութիւն առ Աստուած` բեղուն եւ աստուածավայել կեանքի մը համար:

Ներկայ եղող քու սիրելի եւ հոգատար ընտանիքիդ անդամները, ԿԲՎ-ի նախկին եւ ներկայ աշակերտներ եւ ծնողք, քեզ գնահատող բարեկամներդ դուրս եկան եկեղեցիէն հոգեպէս բաւարարուած` այն կեանքին ու ծառայութեան համար, որ դուն կը փառաբանուէիր, քու վաստակիդ վկայութիւնն էր, որուն դուն արժանի էիր: Հոս կ՛ուզեմ մէջբերել եղբօրդ` Անդրանիկին վկայութիւնը, երբ դուրս եկանք եկեղեցիէն. «Քրոջս մահուան լուրը առնելէս ի վեր մեծ տագնապի մէջ էի, թէ ինչպէ՛ս պիտի բաժնուիմ իրմէ, բայց այս հոգեպարար արարողութիւնը, որ կարծես հայելին ըլլար իր կեանքին ու ծառայութեան, զիս մեծապէս հանգստացուց»:

Սիրելի Ս. Նաշեանը իր հոգեկան գոհացումը կը գտնէր իր ծառայութեան եւ լուրջ աշխատանքին մէջ: Ան երբեք գնահատանքի չէր սպասեր: Իր հաճոյքը իր ստեղծագործ մտքին արգասիքն էր: Ճիշդ ալ այս պատճառով, եթէ այս բոլոր խօսքերը ըսուէին իր ներկայութեան, վստահաբար ան պիտի ըսէր. «Աման ճանըմ, կը չափազանցէք»:

Սիրելի՜ Ս. Նաշեան, մեկնեցար այս աշխարհէն ուրբաթ, 29 նոյեմբեր 2013-ին, ետիդ ձգելով` ընտանիքիդ անդամները, գործակիցներ եւ բարեկամներ եւ կէս դարու սերունդներ, որոնցմէ շատեր արդէն գնահատած են քու դաստիարակի արժէքներդ` հեղինակութիւնդ, խստապահանջութիւնդ, ծանր շուքդ եւ հոգատարութիւնդ: Իսկ ուրիշներ այս աշխարհէն մեկնելէդ ետք պիտի գնահատեն քեզ` իբրեւ օրինակելի ուսուցչուհիի եւ դաստիարակի:

Մաղթենք, որ քու ապրած կեանքդ օրինակ դառնայ բոլոր անոնց, որոնք մօտէն ճանչցան քեզ եւ վայելեցին քու բարիքներդ այս անցողակի կեանքին մէջ:

Սիրելի ուսուցչուհի, բոլոր դասընկերներուս անունով կ՛ըսեմ. «Յարգանք քու անխոնջ վաստակիդ ու քու անմար յիշատակիդ»:

 

 

 

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )