Արուեստի Աշխարհէն. Ինչո՞ւ Երաժշտութիւնը Յիշողութիւններ Կ՛արթնցնէ

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

985musicԱՆՑԵԱԼԷՆ ՀՆՉՈՂ ԵՐԳԵՐ ԿՐՆԱՆ ԱՐԹՆՑՆԵԼ ՀԶՕՐ ԶԳԱՑՈՒՄՆԵՐ ԵՒ ՄԵԶ ՓՈԽԱԴՐԵԼ ԺԱՄԱՆԱԿԻՆ ՄԷՋ ԴԷՊԻ ԵՏ: ԱՆՈՆՔ ՆՈՅՆԻՍԿ Կ՛ՕԳՏԱԳՈՐԾՈՒԻՆ ԲԺՇԿԱԳԻՏՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ` ՅԻՇՈՂՈՒԹԵԱՆ ԿՈՐՈՒՍՏԻ ՎԻՃԱԿՆԵՐ ԴԱՐՄԱՆԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ: «ՊԻ. ՊԻ. ՍԻ.» ԿԸ ԲԱՑԱՏՐԷ, ԹԷ Ի՛ՆՉ ԿԸ ՊԱՏԱՀԻ ՄԵՐ ՈՒՂԵՂԻՆ ՄԷՋ, ԵՐԲ ԵՐԱԺՇՏՈՒԹԻՒՆԸ ՄԵԶ ԿԸ ՏԱՆԻ ԴԷՊԻ ՀԵՌԱՒՈՐ ԱՆՑԵԱԼ:

Հասարակաց փորձառութիւն մըն է այս. յանկարծ կը հնչէ տասնամեակներ առաջ մեր լսած մէկ երգը եւ մեր մէջ կը ստեղծէ անցեալին ապրուած յատուկ պահի մը յիշողութիւնը: Կը նմանի մուտք գործելու դէպի անցեալ ճամբորդող մեքենայի մը մէջ: Ամէն ինչ վերստին կը զգանք, կարծէք իրապէս կ՛ապրինք անցեալին ապրուած նոյն պահը: Երաժշտութեան եւ յիշողութեան միջեւ կապը հզօր է: Նոր ուսումնասիրութիւն մը կը միտի ի յայտ բերել, թէ այս տեսակի յիշողութեան գործընթացը ինչպէ՛ս կարելի է օգտագործել բուժումի մարզին մէջ: Անիկա արդէն կ՛օգտագործուի յիշողութեան կորուստէ տառապող հիւանդներու, տարեցներու եւ հոգեկան ընկճուածութենէ տառապողներու վիճակը բարելաւելու նպատակով:

Երաժշտութիւնը յիշողութիւնը խթանող յատկանշական միջոց մը կը նկատուի հազարաւոր տարիներէ ի վեր: Ինքնակենսագրական յիշողութեան եւ բանաւոր աւանդութիւններու մասնագէտ Տէյվիտ Ռուպին, որուն «Մեմըրի ին օրըլ թրետիշընզ» (յիշողութիւն` բանաւոր աւանդութիւններու մէջ) գիրքը նոր ուղի մը բացաւ այս մարզին մէջ, կը բացատրէ, թէ ինչպէ՛ս Հոմերոսի «Իլիական»-ին եւ «Ոդիսական»-ին նման դիւցազներգութիւններ բանաւոր աւանդութեամբ փոխանցուած են` օգտագործելով բանաստեղծական միջոցներ: Սակայն այս պատմութիւնները գրի առնուելէ առաջ երգուած են: Այլ խօսքով, բանաւոր աւանդութիւնը հիմնուած է յիշողութեան վրայ:

Ուղեղին ջղային դրութեան կապուած մասը եւ յառաջամասը երկու գլխաւոր մասեր են, որոնք առնչուած են յիշողութեան հետ եւ մեծ քանակութեամբ տեղեկութիւն կը մթերեն ամէն վայրկեան: Սակայն այս մասերէն տեղեկութիւն մը բերելը դիւրին չէ: Անիկա չի գար պարզապէս կանչելով: Երաժշտութիւնը կ՛օգնէ, որովհետեւ կշռոյթ կը պարունակէ, իսկ կշռոյթը կամ կրկներգը բանալիի պէս կը բանան այն դռները, որոնց ետին տեղեկութիւն մը պահուած է: Երգի մը կառոյցը, անոր մեղեդին եւ բառերով ստեղծուած պատկերը կ՛օգնեն, որ յիշենք:

Այս թեքնիքը յատկանշական ներգործութիւն ունի մինչեւ այսօր: Ջղագէտներ վերլուծած են ուղեղին յիշողութեան կապուած մեքենական դրութիւնները եւ ի յայտ բերած են, թէ դաշնաւորուած բառեր յիշելը ամէնէն դիւրինն է: Երբ գրութիւն մը կը սորվինք իբրեւ երգ, շատ աւելի լաւ կը յիշենք զայն:

Ամէն Ինչ Ուղեղին Մէջն Է

Յայտնապէս կապ մը գոյութիւն ունի երաժշտութեան եւ յիշողութեան միջեւ: Սակայն ինչո՞ւ, երբ յատուկ երգ մը կը լսենք, կ՛ապրինք անոր բառերուն ծանօթութենէն անդին բուռն եւ խոր զգացումներ, նոյնիսկ երբ երգին բառերը սովորական են կամ վատ:

Գոյութիւն ունին տարբեր տեսակի յիշողութիւններ, ներառեալ` բացայայտ եւ թաքուն: Բացայայտ յիշողութիւնը դիտումնաւոր, գիտակցուած վերյիշումն է անցեալի, յաճախ տալով նման հարցեր. ո՞ւր էի անցեալ ամառ, որո՞ւ հետ ճամբորդեցի: Թաքուն յիշողութիւնը հակազդող եւ ոչ դիտումնաւոր յիշողութեան մէկ տարբերակն է:

«Յիշողութեան մեծ մասը կը գտնուի անգիտակից ուղեղին մէջ,- կ՛ըսէ Շիքակոյի արուեստի հիմնարկի ձայնային ծրագիրի ղեկավար երաժիշտ Ռոպըրթ Շնայտըր: – Գոյութիւն ունին յիշողութեան որոշ երեւոյթներ, զորս կը յիշենք ակամայ, այսինքն` գիտակցութենէ դուրս: Իսկ թաքուն յիշողութեան դրութիւնը կը գործէ ուղեղին տարբեր մասերուն մէջ, ուր չեն գործեր ակամայ գործող դրութիւնները»: Յիշողութեան ակամայ գործող դրութիւններն են, որոնք վնասներ կը կրեն Ալզայմըրի նման հիւանդութիւններու պարագային: Յիշողութեան թաքուն դրութիւնները բաղդատաբար աւելի զօրաւոր են: Շնայտըր կը բացատրէ, թէ` «գիտակցութենէ դուրս բաներ, որոնք ներգործութիւն կ՛ունենան մեր վրայ, յաճախ նոյնքան հզօր են, որքան` գիտակցուած բաները»: Այլ խօսքով` թաքուն յիշողութիւնը զգացական է եւ կը յարատեւէ:

Իրականութեան մէջ երաժշտութիւնը կը գրգռէ յիշողութիւններ, որոնք արձանագրուած են մեր կեանքին որոշ ժամանակներուն մէջ: Նոր երգերէ աւելի` ժողովրդականութիւն վայելող դասականացած երգեր մեզի կը յիշեցնեն մեր պատանեկութիւնը եւ 20-ական տարիքը: Հոգեբաններ այս մէկը կը նկարագրեն իբրեւ «յիշողութեան հետ ընդհարում»: Նման երգեր այս ներգործութիւնը կ՛ունենան, որովհետեւ մեր պատանեկութեան եւ կանուխ երիտասարդութեան տարիները հետաքրքրական ժամանակներ են մեր կեանքին մէջ, երբ առանջին անգամ ըլլալով կ՛ապրինք որոշ բաներու փորձառութիւնը եւ անկախ ենք, ամէն ինչ նոր է եւ իմաստալից: Աւելի ուշ կեանքը կ՛աղօտի: Երաժշտութիւնը կեանքի կը կոչէ զգացումներու յիշողութիւնը: Թէեւ անոր ձայնն ու բնոյթը իրենց դերը ունին, սակայն պայման չէ, որ անոնք սահմանեն մեր զգացումները: Տխուր երգ մը կրնայ առնչուիլ ուրախ ժամանակի հետ, ուրախ երգ մը` տխուր:

Մեր Կեանքի Պատմութեան «Երգը»

Յաճախ փոփ երաժշտութիւնն է, որ յիշողութիւններ կ՛արթնցնէ մեր կեանքի այս ժամանակներէն: Ինչո՞ւ: Պատճառներէն մէկը այն է, թէ անիկա հնչած է իբրեւ խորքի երաժշտութիւն, անկախ մեր կամքէն: Գինետուներու, ակումբներու եւ սենեակներու մէջ տեւաբար կը հնչէ ժամանակակից երգ մը, որ գրեթէ դիպուածով կ՛առնչուի որոշ ժամանակի մը հետ: Փոփ երաժշտութիւնը նաեւ պահու երաժշտութիւնն է: Օրինակ` 1960-ական եւ 1970-ական տարիներու փոփ երաժշտութիւնը լսելով կարելի է պատկերացնել, թէ ինչպէ՛ս կը հնչէին այդ ժամանակները: Աւելի վերացական յատկանիշ մը ունի օրինակ` արեւմտեան դասական երաժշտութիւնը, որ աւելի խզուած է իր սկզբնական ժամանակներէն եւ թերեւս դժուար է զայն տեղադրել տուեալ ժամանակի մը մէջ:

«Տը Փրուսթ իֆեքթ. տը սենսըզ էզ տորուէյզ թու լոսթ մեմըրիզ» (Փրուսթի ներգործութիւնը. զգացումները իբրեւ դարպասներ` կորսուած յիշողութիւններու) գիրքի հեղինակ Քրեթիէն ֆոն Քամփըն կ՛ուսումնասիրէ տարբեր զգացումներու ներգործութիւնը` հետեւողութեամբ  Մարսել Փրուսթի: «Կորսուած ժամանակներու փնտռտուքով» իր գիրքին մէջ ֆրանսացի գրագէտը պատառ մը քաղցրահամ սպունգ-կարկանդակ խածնելով կը վերյիշէ իր մանկութեան բոյրերը, գոյներն ու զգացումները: Քամփըն առաւելաբար կ՛ուսումնասիրէ ուղեղը, սակայն նաեւ յատկանշական դիտարկութիւններ կը կատարէ ուղեղէն դուրս կատարուող բաներու մասին: «Բոյրերը կը տարբերին, որովհետեւ անոնք մաս կը կազմեն անձնական յիշողութեան, մինչդեռ երաժշտութիւնը շատ աւելի ընկերային փորձառութիւն մը կը պարգեւէ,- կը մատնանշէ ան:- Յաճախ մեր բարեկամներուն հետ կը բաժնենք երաժշտութեան հետ առնչուած յիշողութիւններ: Միասնաբար երաժշտութիւն կ՛ունկնդրենք, միասնաբար կը լսենք նոյն երաժշտութիւնը հաւաքոյթի ժամանակ, երբ կը պարենք կամ կը զրուցենք բարեկամի մը հետ կամ համերգներ կը յաճախենք բարեկամներու հետ: Երաժշտութիւնը ներկայ է հոն, ուր մեր կեանքը կ՛անցընենք այլոց հետ, յաճախ` մեզի համար կարեւորութիւն ներկայացնող անձերու հետ, հետեւաբար, անիկա կը ստանայ յատուկ իմաստ: Իրօք, երաժշտութիւն կը նուագուի կամ կը յօրինուի յատկանշական առիթներու համար, ինչպէս` հարսանիք եւ թաղում, ուր ականատես կը դառնանք կեանքի գլխաւոր իրադարձութիւններու:

Այն անձերը, որոնք ուղեղային խոցեր կրած են, յաճախ յիշողութեան հարցեր կը դիմագրաւեն: Երաժշտութիւնը կրնայ օգնել, որ անոնք վերյիշեն իրենց կեանքին մէջ յատկանշական պահեր, զորս մոռցած ան: Յիշողութեան կորուստէ տառապողներ կրնան խթանել ցայտուն յիշողութիւններ` ունկնդրելով իրենց երիտասարդութեան օրերու յատուկ երաժշտական գործեր: Քամփըն նաեւ լուսարձակի տակ կ՛առնէ երաժշտութեան դերը` հոգեկան ճնշումէ տառապողներու վիճակը բարելաւելու մէջ. անիկա կրնայ օգնել, որ անոնք յիշեն իրենց կեանքին այն պահերը, որոնք այնքան ալ վատ չեն, ինչպէս կը կարծէին: «Անոնք որոնք կը տառապին հոգեկան ընկճուածութենէ, յաճախ կը զգան, թէ մռայլ ամպով մը ծածկուած է իրենց կեանքը: Երաժշտութիւն լսելով եւ տարբեր փորձառութիւններ յիշելով` անոնք կը վերյիշեն աւելի այլազան վիճակներ: Պայման չէ, որ անոնք անպայման դրական յիշողութիւններ ըլլան, սակայն կրնան յիշողութիւններու աւելի ամբողջական պատկեր մը փոխանցել», կ՛ըսէ ան: Երաժշտութիւնը բուժում չէ, սակայն թերեւս կրնայ ամոքել:

Քամփըն լաւատես է իր աշխատանքին ապագային նկատմամբ: «Մոռացութիւնը եւ յիշողութեան հարցերը կը մտահոգեն մարդիկը: Սակայն լաւը այն է, որ սկսած ենք յաջողիլ` յիշողութիւններ արթնցնելու մէջ», կ՛ըսէ ան:

Շատերուն համար արդէն հաճելի երաժշտութեան պէս կը հնչէ այս:

 

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )