Շարունակուող Խտրականութիւն

Ա. Փ.

21-րդ դարը ճանչցուած է որպէս զարգացած դար, քաղաքականութիւնը, տնտեսութիւնը, արհեստագիտութիւնը հսկայական ոստումներ արձանագրած են եւ փոփոխութիւններու ենթակայ են ամէն վայրկեան: Ընկերային ոլորտն ալ հեռու չէ մնացած այս փոփոխութիւններէն: Կ՛ապրինք համաշխարհայնացում մը, որուն իբրեւ հետեւանք անհրաժեշտ դարձած է ընդունիլ տարբեր ազգերու, տարբեր կրօններու, տարբեր գաղափարաբանութիւններու գոյութիւնը: Ասոնց կողքին նաեւ յառաջընթաց արձանագրած է սեռային հաւասարութիւնը: Բազմապատկուած են կիներու իրաւունքները պաշտպանող կազմակերպութիւններուն թիւը, ՄԱԿ-ի մէջ կը հետապնդուին կիներու իրաւունքները, բարձր ուսում ստացող կիներու թիւը կը բազմանայ, հետզհետէ կը տեսնենք քաղաքական կարեւոր դիրքեր գրաւող աւելի մեծ թիւով կին դէմքեր … կարծես որոշ հաւասարութիւն մը հաստատուած է կին-տղամարդու միջեւ:

Արդեօ՞ք:

Կին մը կ՛ամուսնանայ ոչ լիբանանցի տղամարդու մը հետ եւ ի յայտ կու գայ անարդարութիւնը. ան իրաւունք չունի իր քաղաքացիութիւնը փոխանցելու ամուսնոյն եւ զաւակներուն, մինչ տղամարդը ունի:

Կին մը կը դիմէ գործի եւ կ՛աշխատի տղամարդու մը աշխատանքին հաւասար տարողութեամբ, նոյն դիրքին վրայ, նոյն պայմաններով. նուազ կը վճարուի:

Ինչո՞ւ. որովհետեւ ուայ գունահատ (քրոմոզոմ) մը ունենալու փոխարէն ի՞քս մըն է ունեցածը…

Մինչեւ քանի մը շաբաթ առաջ ընտանեկան բռնութեան իբրեւ հետեւանք վնասներու ենթարկուած կինը պաշտպանող ոչ մէկ օրէնք գոյութիւն ունէր, կինը ծեծած, բռնաբարած ամուսինը, հայրը, եղբայրը ոչ մէկ մեղք գործած կ՛ըլլային: Մայիս 7-ին տակաւին նոր ստորագրուեցաւ ընտանեկան բռնութեան դէմ կինը պաշտպանող օրէնքը, այն ալ ինչ ձգձգումներէ եւ ճնշումներէ ետք:

Ըստ Լիբանանի սահմանադրութեան, մարդիկ հաւասար են իրարու` ըլլան անոնք կին թէ տղամարդ. սակայն գետնի վրայ, կիները պաշտպանող դատական օրէնքներ նոր է, որ մէջտեղ կու գան եւ տակաւին ամբողջական չեն:

Լաւ, մոռնանք օրէնքները. պայման չէ անպայման օրէնք ըլլայ, որպէսզի հաւասարութիւն տիրէ, չէ՞: Ի վերջոյ ընկերութիւնն ալ ունի իր անգիր օրէնքները:

Կը լսենք տղամարդիկ կը խօսին հաւասարութեան մասին, եւ հաւանաբար այդ խօսողները իրապէս համոզուած են այդ գաղափարին: Բայց եկէք դիտենք մեր առօրեան: Թերեւս ծիծաղելի թուին յաջորդող օրինակները, սակայն կ՛արժէ անդրադառնալ անոնց` տեսնելու համար, որ թէեւ կը խօսինք հաւասարութեան մասին, բայց գետնի վրայ անզգալաբար անարդարութիւնը կը շարունակուի:

Թերթին մէջ կը տեսնես ծանուցում մը.- «Այսինչ հաստատութիւնը կարիքը ունի քարտուղարուհիի մը». ուհի՞, ինչո՞ւ ուհի, կարծես միայն աղջիկները գրել, նօթ առնել, հեռաձայններ ընել գիտեն եւ անպայման աղջիկ պէտք է ըլլայ այդ պաշտօնը զբաղեցնողը: Իսկ եթէ նպատակը անոնց գործի առիթ տալ է, կարելի է գործի ընդունիլ զանոնք նոյնիսկ եթէ «քարտուղար» կը պահանջուի «քարտուղարուհի»-ի փոխարէն. քարտուղարը կը նկարագրէ պաշտօնը, պայմա՞ն է անոր մէջ ալ սեռային տարբերութիւն մտցնել: Այդ աւելցած «ուհի»-ն բանի մը չի ծառայեր, բացի մեր ենթագիտակցութեան մէջ կինը զուգորդելէ քարտուղարութեան կամ անոր նմանատիպ գործերու հետ: Հետեւաբար կ՛ամրապնդուի այն կարծրատիպը, ըստ որուն, կիները պէտք է աշխատին «թեթեւ» գործեր, անոնք խօսելու մէջ, հաղորդակցելու մէջ լաւ են, շատ լաւ քարտուղարներ կ՛ըլլան, բայց դժուար է իրենց համար աւելի բարձր մակարդակի գործեր ստանձնելը` տրուած ըլլալով, որ պէտք է զբաղին նաեւ տան գործերով եւ այլն, եւ այլն:

Յաճախ ձեռնարկի մը կազմակերպման ընթացքին աղջիկներուն կը տրուի զարդարանքի բաժինը, իսկ տղաքը կը ստանձնեն աւելի «պատասխանատու» գործերը: Իբր թէ տղաքը ի վիճակի չեն այդ համբերութիւն պահանջող աշխատանքը կատարելու: Ինչպէ՞ս թէ չեն… չէ՞ որ դարերէ ի վեր արուեստագէտներուն մեծամասնութիւնը տղայ եղած է:

Շարունակելով նոյն շարքը` ճաշի սեղանը պատրաստելը եւ հաւաքելը վերապահուած է կիներուն , նոյնիսկ եթէ տղամարդը այդ վայրկեանին տունն է եւ զբաղած չէ, եւ նոյնիսկ եթէ կինը տղամարդէն աւելի զբաղած ըլլայ: Հապա՛, տղամարդը տանտիկինութի՞ւն պիտի ընէ, կ՛ըլլա՞յ. բառը վրան է արդէն տանՏԻԿԻՆութիւն… Այո՛, բայց երբ ներկայիս կինը տղամարդուն չափ կ՛աշխատի տունէն դուրս, ինչո՞ւ ստիպուած է մինակը ստանձնելու տան գործերը եւ զաւակներուն խնամքը:

Եւ տակաւին չենք խօսիր այն ահռելի նայուածքներուն ու խօսքերուն մասին, որոնք կ՛ուղղուին աղջիկներուն, երբ անոնք ճամբան առանձին կը քալեն, այն «սրամիտ» կատակներուն մասին, որոնք կ՛ակնարկեն սեռերու եւ իբր թէ միայն կատակ են, բայց խորքին մէջ մեծ դեր կը խաղան ամրապնդելու կարծրատիպերը, այն ծանուցումներուն մասին, որոնք կիները կը ներկայացնեն որպէս սեռային ապրանքներ:

Դեռ փորձենք մենք մեզ համոզել, որ կ՛ապրինք մարդկային իրաւունքները պաշտպանող երկրի մը մէջ:

Կրնայ ըլլալ ոմանք մտածեն, թէ անձնական դէպքերէ մղուած ինքնապաշտպանութեան փորձ մը կամ պոռթկում մըն է այս փոքր օրինակներուն վրայ կեդրոնացող յօդուածը: Բայց նկատի առնենք, որ անձնական մակարդակի վրայ այս փոքր պատահարները այդքան ալ մեծ ազդեցութիւն չունին. անոնց գումարումը եւ շարունակականութիւնն է, որ մեծապէս կ՛ազդէ ընդհանուր առմամբ ընկերութեան մէջ առկայ անարդարութեան: Ընդհակառակը, ճիշդ որովհետեւ մանր-մունր դէպքեր են աւելի վտանգաւոր կը դառնան` տրուած ըլլալով, որ իրենց պզտիկութեան պատճառով չեն նշմարուիր կամ անոնց ակնարկողին կը պատասխանուի «ամա՜ն, ինչ է որ»: Եւ այսպէս անուղղակիօրէն կը շարունակուի սեռային անարդարութիւնը եւ տղամարդիկ կը մնան տիրող սեռ:

Ո՞վ է արդեօք յանցաւորը: Տղամարդի՞կ: Պետութի՞ւնը: Կրօ՞նքը:

– Տղամարդիկ` տրուած ըլլալով, որ իրենք եղած են դարերէ ի վեր խտրականութիւն դնողը. պետական կամ կրօնական իշխանութիւնները գրեթէ միշտ անոնց տիրութեան տակ եղած են, ընտանիքին հացը ապահովողը անոնք եղած են, բժիշկները, փաստաբանները, տնօրէնները, գործատէրերը… եղած են տղամարդիկ: Իսկ ներկայի՞ս. թերեւս փոքր փոփոխութիւններ արձանագրուած են, կարգ մը տղամարդիկ կը խօսին հաւասարութեան մասին, բայց վերը նշուածներուն քանի՞ տոկոսը տարբեր է արդեօք…

– Պետութիւնը` վստահաբար, գոնէ Լիբանանի մէջ, այն պարզ պատճառով, որ իր օրէնքներով տակաւին շատ հեռու կը մնայ կիներու ամբողջական իրաւունքները ապահովելէ:

– Կրօնքը` անշուշտ, այնքան ատեն որ տակաւին պսակի արարողութեան ընթացքին կինը կ՛ըսէ «հնազանդ եմ», իսկ տղամարդը կը նկատուի «տէր»-ը:

Աւելի՛ն.

– Զանգուածային լրատուական միջոցները, որոնք իրենց լուրերով եւ ծանուցումներով կ՛ամրապնդեն կիներու կարծրատիպը:

– Կիները իրենք, որոնք յաճախ, թերեւս անզգալաբար եւ ակամայ, կը շարունակեն հպատակիլ տղամարդոց, կամ որոնցմէ մաս մը տակաւին կը շարունակէ կրաւորական մնալ իր իրաւունքներու ձեռքբերման պայքարին մէջ: Բայց… կը մտածեն, շարժին` աւելի մեծ ճնշումի կրնան ենթարկուիլ, թերեւս բոլորովին զրկուին իրենց կենսական իրաւունքներէն, թերեւս զաւակներուն վնասեն: Նոյնիսկ պայքարելու ազատութիւնը չունին:

– Այն բարեսիրական կազմակերպութիւնները, որոնք նպատակ ունին հոգալու ժողովուրդին պէտքերը, անոնց կարգին նաեւ ապահովելու կիներու իրաւունքները, սակայն կը բաւարարուին աւանդական միջոցներով, եւ ինչպէս պարագան էր մարտ 8-ին (Կիներու միջազգային օր), կը գոհանան կազմակերպելով ոչ շատ արդիւնաբեր դասախօսութիւններ, փոխանակ մասնակից դառնալու երկրին մէջ թափ առած պայքարի մէկ մեծ իրադարձութեան` ցոյցերով պահանջելու ընտանեկան բռնութեան դիմաց կիները եւ երեխաները պաշտպանող օրէնք մը:

Եւ այսպէս, ընկերութեան անդամները (անհատներ, կառոյցներ) իրենց կրաւորականութեամբ կամ դիտումնաւոր կերպով կը շարունակեն լայն պահել այն խրամատը, որ կ՛անցնի երկու սեռերուն միջեւ եւ կը տարբերէ զանոնք իրարմէ: Մեր կարգին` գաղութին մէջ կը շարունակենք փառաբանել հայ կինը, որ դարեր շարունակ պահպանած է հայ ընտանիքին արժէքները` դաստիարակելով զաւակները, պահպանելով հայկական աւանդութիւնները, փոխանցելով մշակութային արժէքներ. հայ կինը, հայ կինը, հայ կինը… յետոյ ի՞նչ: Այս բոլորը կատարած է ան, այո՛, բայց այդ կինը նաեւ շարունակ լուռ մնացած է իր կրած տառապանքներուն դիմաց, դարեր շարունակ սպասարկած է տղամարդուն, լաչակը դրած անձայն մնացած է, խօսք չէ ունեցած իրեն իսկ վերաբերող որոշումներուն մէջ, տունէն դուրս չէ ելած ամբողջացնելու համար ընտանիքին անհրաժեշտ գործերը… եւ մինչեւ հիմա կ՛ապրի հայրիշխանական դրութեան մէջ ու կը կրէ անոր հետեւանքները: Ալ ատենը չէ՞, որ մէկ կողմ շպրտենք գովաբանական տարազը եւ սկսինք նաեւ ճառախօսութիւններէն անդին անցնելով մտածելու կին-տղամարդ իսկական հաւասարութիւն հաստատելու գործնական լուծումներու մասին, ըլլան անոնք առօրեայ անձնական կեանքին վերաբերող կամ պաշտօնական մակարդակի` փոփոխութիւններ պահանջելով:

 

 

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus (0 )