Իրաւ-Կեղծ Անկարողութեամբ Յատկանշուող Տխրեցնող «Պատերազմ» Մը

Յ. ՊԱԼԵԱՆ

blocage-gazaԱմէն օր, օրը քանի մը անգամ, հեռատեսիլին դիմաց նստած` կը դիտեմ ընթացքի մէջ եղող «պատերազմ» մը: Չըսելու համար` «ջարդ»: Կը չակերտեմ, որովհետեւ ինչ որ տեղի կ’ունենայ, ընդունուած արդարացումներով եւ սահմանումներով պատերազմ մը չէ:

Ո՞վ իրաւունք ունի, ո՞վ ճիշդ է, շատ մեծ քաղաքագէտ պէտք է ըլլալ, մանաւանդ` շահագրգռուած, իրաւարարի կամ դատաւորի լուսապսակ ինքնաշնորհելու համար: «Հանդիսատես»-ի կրաւորականութեամբ չենք կրնար հասկնալ եւ հաւատալ, որ, ինչպէս անցեալի «մեծ տէրութիւններ»-ը, որոնք արիւնաքամ հայ ժողովուրդի ցաւն ու տառապանքը իրենց ոչ անմեղ խաղերուն համար որպէս մանրադրամ գործածած էին, այսօր ալ նոր ժամանակներու «մեծ տէրութիւններ» նոյն բեմադրութիւնը կը սարքեն, եւ ոչ ոք կը զարմանայ, մանաւանդ անոնք, որոնք հռչակաւոր դարձած են մարդկային իրաւանց պաշտպանութեան եւ խաղաղութեան շռնդալից մրցանակներով: Անհատներ եւ պետութիւններ:

Այդ մրցանակներուն վրայ, աւելի ցած սանդխամատի մը վրայ, զանազան շահերու համար, բախտախնդիրներ «լոպիինկ» կ’ընեն: Ժամանակակիցներու քաղաքականութիւն խաղալու նոր ձեւը: Հին յոյները ունէին իրեն «սոփեստ»-ները, որոնք նոյն հարցով թեր եւ դէմ տեսակէտներ կրնային պաշտպանել: Անոնք ալ, իրենց ձեւով, «լոպիստ» էին:

HB_gazaԿը դիտենք ու կը լսենք, պատերազմի դրուագներ կը նկարագրուին, որքան ցնցող ըլլան անոնք, այնքան «օտիմաթ»-ը կը բարձրանայ, հեռատեսիլ եւ թերթեր իրենց յաջողութիւնը կը չափեն-կը փաստեն դիտողներու եւ տպուած թուղթի սպառման քանակով, այսինքն` շահով: Քանդումներու եւ մահերու լուրերը կարծէք ինքնանպատակ են, մրցակցութիւններու առարկայ, թէ ո՞վ աւելի արագ եւ աւելի ցնցող լուրեր պիտի հաղորդէ, առանց անոնց «չորութեան» վրայ գումարելու պճեղ մը բարոյական, խիղճ:

Առաւել, նախասիրութիւններու եւ կողմնապաշտութիւներու թատրոն, եւ կը դադրինք «բաղդատելին բաղդատել»-ու տարրական ողջմտութենէն:

Երբ կը դիտեմ Կազայի պատերազմի պատկերները, կը մտածեմ ֆրանսացի առակագիր Ժան Լաֆոնթենի «Երկաթ կուժի եւ կաւէ կուժի» կողք կողքի եւ նոյն կառքով տեղափոխուելու մասին:

Ի՞նչ կը բանին «մեծ տէրութիւնները»: Ինչպէ՞ս թոյլ կու տան, որ երկաթ կուժը եւ կաւէ կուժը իրարու զարնուին, երբ գիտեն, թէ ի՛նչ պիտի ըլլայ հետեւանքը…

ՄԱԿ-ի ընդհանուր քարտուղար Պան Քիմուն կը դատապարտէ… Լա՛ւ է: Խօսքե՜ր: Անոնք կը փրկե՞ն մէկ մանուկի կեանք: Անբաւարար: Բարոյակա՛ն մխիթարութիւն: Այդ դատապարտութիւնը կը կասեցնէ՞ սպանութիւնը նոյնինքն ՄԱԿ-ի դպրոցներուն մէջ սորվող մանուկներուն: Անոնք ինչո՞ւ պիտի վճարեն մեծերու անհեթեթութիւններուն համար: Կա՞յ մէկ հատիկ արդարացում կոյր ռմբակոծումներու պատճառով մանուկներու սպանութեան համար:

Ոճիրներու դիմաց լռութիւնը նոյնքան ոճրային է, որքան` անոնց խայտառակ արդարացումը:

Ճնշումները եւ թշուառութիւնը ծայրայեղութիւններու արգանդին մէջ կ’աճին: Պաղեստինցիները մինչեւ ե՞րբ կրնան դատապարտուած մնալ ապրելու շրջափակումի, սպառնալիքի, կեանքի վատ պայմաններու մէջ, «երկաթ կուժ»-ի մնայուն օրէնքին ներքեւ:

gaza-la-dc3a9mesure«Պաղեստինեան հարց» մը կայ, կայ նաեւ «Իսրայէլի ապահովութեան հարց», միաժամանակ: Ծայրայեղականութիւնը մէկ կամ միւս կողմին արատը չէ, մանաւանդ երբ ե՛ւ մէկ կողմը ե՛ւ միւս կողմը խելակորոյս կը վազեն Սադայէլի շրջանակին մէջ:

Ամիսէ մը ի վեր անհաւասար մարտեր տեղի կ’ունենան: Ծայրայեղութիւնները, իրենց ներքին տրամաբանութեամբ, ծայրայեղութիւններու ծնունդ կու տան: Լրատուամիջոցները չխոստովանուած կողմնապաշտութեամբ տեղեկութիւններ կը փսխեն, հազարով անզէն զոհերէ աւելի կը հետաքրքրուին մէկ-երկու զինուորի մահով: Եւ կարծէք` ոչ ոք կ’անհանգստանայ: Հազարի եւ մէկի մահերը նոյնքան ցաւ են:

Հզօր եւ միջոցներով օժտուած Իսրայէլի պետութիւնը, քաղաքակիրթ կոչուած աշխարհի աչքին առջեւ, առանց միջոցներու միջեւ խտրութիւն դնելու, շրջափակուած հսկայ գաղթակայան մը` Կազան, հուրի եւ սուրի կը մատնէ յուսահատական վիճակի մէջ գտնուող եւ յուսահատական արարքներու դիմող պաղեստինցիները լռեցնելու համար: Եթէ արդարանալի չեն տկարի յուսահատական արարքները, առաւել եւս արդարանալի չեն հզօրին անսահմանափակ հակազդեցութիւնները, որոնցմով ան կ’ուզէ խաղաղութիւն հաստատել զանգուածային եղանակով մահ սփռելով:

Երբեմն պէտք է մտածել այն մասին, որ երբ մահ եւ աւեր կը հասնին մեծ համեմատութիւններու, այնքա՛ն կը հեռանայ հաշտութեան հեռանկարը, այնքա՛ն կը դժուարանայ երկխօսութեան սեղանի մը շուրջ նստելու հնարը:

Ինչ որ ալ ըլլան սպայակոյտի հաշիւները, «լոպիստ»-ներու ճապկումները, չեն արդարանար մանուկներու մահերը, ջարդը: Երբեմն պէտք է մտածել այն հօր մասին, որ կոյր ռմբակոծման զոհ իր զաւակը գրկած` կը տանի փոսի մէջ դնելու: Ոչ ոք կրնայ անտարբեր մնալ այդ պատկերին առջեւ:

Մինչեւ ե՞րբ կրնայ տեւել պաղեստինեան տագնապը: Աւելի ճիշդ` հզօրները մինչեւ ե՞րբ կրնան թոյլ տալ, որ անիկա տեւէ: Այսինքն պիտի շարունակե՞նք հանդուրժել, որ «հզօրին օրէնքը միշտ լաւագոյնը ըլլայ»: Ժամանակը չէ՞ մտածելու, որ հզօրութիւնը կրնայ նաեւ տեղ փոխել, հասցէ փոխել:

Այս ոստոստող մտածումները յուզումի արձագանգ են: Կրնանք համաձայն չըլլալ ղեկավարութիւններու ծայրայեղութիւններուն, բայց անընդունելի է չզօրակցիլ հարուածուող եւ ամէն օր սուղ գին վճարող ժողովուրդի մը ողբերգութեան: Իսկ երբ մանուկներ կը մեռնին, այդ արդէն ցեղասպանութեան նախանշան է:

gaza_002_738328cԻնչ որ ալ ըսեն, ըսուի, ՄԱԿ-ը, աշխարհի իրենք զիրենք իրաւարարութեան կոչածներ, իրապէս անկարո՞ղ են արդէն երեք քառորդ դար տեւած փտախտին, gangrene-ին, մարդկային լուծում գտնելու, որ ճառ եւ հաղորդագրութիւն չըլլայ:

Տարրական ողջմտութիւնը պիտի թելադրէ այն միտքը, որ եթէ իմաստուն լուծում չգտնուի, Սադայէլի շրջանակը իր ծիրը կ’ընդլայնէ եւ կանխատեսել կու տայ հետզհետէ աւելի աւերիչ հետեւանքներ:

Ծայրայեղութիւնները ծնունդ կու տան «խելագարուած ամբոխներու»… Բանաստեղծները յաճախ աւելի իմաստուն են, քան` ամպագորգոռ ժողովներու «աստղեր»-ը եւ սաւանանման վկայականները դրօշակի վերածողները, եւ անոնց ստուերին գերաճող «լոպիստ»-ները:

Ինչ որ ալ ըլլան քաղաքական կոչուած տրամաբանութեան, յաճախ` չտրամաբանութեան,  թելադրութիւնները, մարդկային պարտականութիւն է տառապող զանգուածին կողքին կանգնիլ յոռեգոյնը կանխելու կամքով, քանի որ, ինչպէս իմաստունը ըսած է, «ուրիշին իրաւունքը իմ պարտականութիւնս է» (Ռընէ լը Սեն)…

Յոռեգոյնները չկանխուեցան:

Եւ հայը գիտէ, թէ ի՛նչ է յոռեգոյնը…

Այսօ՞ր ալ պիտի չկանխուին…

 

5 օգոստոս 2014, Նուազի-լը-Կրան, Ֆրանսա

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )