Եզիտիներն Ու Մուսա Տաղի Հայերը

0916musa-daghՃես Օլսըն «Տը Հաֆինկթըն Փոսթ»-ի մէջ կը գրէ, որ հիւսիսային Իրաքի մէջ բնակող եւ շատ ծանօթ չեղող կրօնական փոքրամասնութեան` եզիտիներուն դիմագրաւած ճգնաժամը արեւմուտքցի մարդասէրներու ուշադրութեան արժանացաւ: Դարերէ ի վեր Նինուէ շրջանին մէջ բնակող եւ անծանօթ հաւատքի մը հետեւորդները ապաստանեցան անմարդաբնակ Սինճար լեռ`  սպասելով օտար ուժի մը կողմէ փրկութեան:

Նկատառելի կերպով նոյնպիսի պատմութիւն մը աւելի քան 80 տարի առաջ պատմուած է գերմանախօս հրեայ վիպագիր Ֆրանց Վերֆելի կողմէ` իր կոթողային «Մուսա Տաղի քառասուն օրերը» վէպին մէջ: Այսօր գրեթէ անծանօթ 900 էջնոց այդ վէպը Վերֆելի օրերու հրեայ ընթերցողներու մօտ մեծ ընդունելութիւն գտած էր: Գիրքը 1934-ին Էմ. Ժի. Էմ-ի կողմէ շարժանկարի պիտի վերածուէր եւ անոր գլխաւոր դերակատարը պիտի ըլլար երիտասարդ դերասան Քլարք Կէյպըլը:

Վերֆելի ներշնչման աղբիւրը Համաշխարհային Ա. պատերազմի ընթացքին հայերու դէմ գործուած բարբարոսութեան մէկ արարն էր: Յունիս 1915-ին, զանգուածային արտաքսումի եւ սպանութեան մասին լուրեր ստանալով, Միջերկրական ծովուն եզերքին գտնուող վեց հայկական գիւղերու բնակիչները իրենց սակաւաթիւ ինչքերն ու զէնքերը հաւաքեցին եւ ապաստանեցան Մուսա Տաղի գաղաթը: Ըմբոտութեան ղեկավարն էր Մովսէս Տէր Գալուստեան` եւրոպական կրթութիւն ստացած հայ երիտասարդ մը, որ գիւղացիները քաջալերեց եւ ետ մղեց թրքական յարձակումները: 40 օրուան կռիւներէ ետք, երբ պարտութեան եզրին կը գտնուէին, շրջանէն անցնող ֆրանսական մարտանաւ մը զանոնք փրկեց:

Թէեւ Մուսա Տաղի վրայ 4200 հայերու ըմբոստութիւնը մամուլին մէջ արձագանգ գտաւ, սակայն անիկա աւելի մեծ ճնգաժամի մը մէջ փոքր դէպք մըն էր: Վերֆելի վէպն էր, որ մարդկայնացուց ճգնաժամը` արեւմուտքցի ընթերցողին արտօնելով պատկերացում ունենալ գաղթականներուն մասին, մասնաւորաբար` դէպքին առնչակից Գաբրիէլ Բագրատեանի տիպարին ճամբով:

Նացիական արհաւիրքներու նախօրեակին լոյս տեսնելով` Վերֆելի գրութիւնը յառաջիկայ իրադարձութիւններու մասին մարգարէութիւն մըն էր: Վէպի չար տիպարները պարզապէս թուրքեր չեն, այլ` գաղափարախօսութենէ մը տարուած ցեղապաշտներու վոհմակ մը: Վերֆելի հայերը կը խօսէին իր ժամանակուան հրեայ ընթերցողներու սրտին, որոնք նոյն վիճակին մէջ էին:

Ինչպէս եզիտիներու հետ պատահածը ցոյց կու տայ, Վերֆելի երկը կը պահպանէ իր այժմէականութիւնը: «Մուսա Տաղի քառասուն օրերը» վէպը արդի մարդու համար բարոյական պարտաւորութեան շուրջ խորքային հարցադրումներ կը կատարէ: Երբ հալածանքի չարիքը իր գլուխը կը բարձրացնէ այսքան անասելի ահաւորութեամբ, ի՞նչ կ՛ընենք, ինչպէ՞ս կը հակազդենք: Վերֆելի համար, ան, որ բարոյականութիւնը յարգի կը նկատէ, պէտք է անմիջական միջամտութիւն եւ փրկութիւն պահանջէ: «Մուսա Տաղի քառասուն օրերը», ճիշդ այսօրուան եզիտիներու ճգնաժամին նման, կը յուշէ, որ ցեղասպան ուժերու ամէնէն ազդու զէնքը հրացանը չէ, այլ` ժամանակը, ի տես չարիքին քայլ առնելէ առաջ տատամսելու ժամանակը, այդ նոյն ժամանակը, որ Բագրատեանի բարեկամներուն եւ ընտանիքին մահուան պատճառ կը դառնայ: Ժամանակը էական է, կը տատամսինք ի գին մեր բարոյականութեան:

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )