Տենդ

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ

Տենդը մեր մարմնի ջերմաստիճանին բարձրացման ազդանշանն է, որ յաճախ կարճ ժամանակամիջոցի մը մէջ կը վերադառնայ իր բնական աստիճանին:

Տենդը բնական պաշտպանողական գործընթաց մըն է, եւ ինքնին վտանգաւոր երեւոյթ մը չէ ընդհանրապէս: Անիկա հիւանդութիւն մը չէ, այլ` հիւանդութեան մը դէմ ստեղծուած պաշտպանողական միջոց մը:

Անիկա նկատուած է մարմնի դիմադրողականութեան միջոց մը` հակակշռելու համար մարմնին դէմ ներկայացուած վտանգ մը` եւ կամ կացութիւն մը:

Տենդի պատճառները.

  1. Ժահրային (viral) եւ կամ ցպկային (bacterial) բորբոքումներ եւ վարակներ:
  2. Խլիրդ, քաղցկեղ:
  3. Միջավայրային ազդակներ:
  4. Կարգ մը դեղերու գործածութիւն:
  5. Դիմադրողականութեան (immunity) նուազում:
  6. Մարմնի հիւսկէններու (tissue) բնաջնջում` վիրաբուժական գործողութիւններ եւ մարմնական վնաս-հարուածներ եւ վարակներ:
  7. Արեւահարութիւն եւ ջերմահարութիւն (heat stroke, thermal burn):
  8. Անյայտ պատճառներ:

Տենդը ընդհանրապէս ժահրային եւ կամ ցպկային  բորբոքումի մը ցուցանիշն է: Անոր զարգացման անմիջական պատճառն են ջերմածին (heat producing) նիւթերը, որոնք կու գան արտաքին եւ ներքին աղբիւրներէ: Արտաքին աղբիւրներն են արտաքին շրջապատէն դէպի մեր մարմինը թափանցող ժահրերն ու ցպիկները, իսկ ներքին աղբիւրն են մարմնի որոշ հիւսկէններու բջիջները: Ջերմածին նիւթերը հասնելով ուղեղ` գործի կը մղեն անոր ջերմականոնաւորման (heat regulating) կեդրոնը, որ իր հրահանգներով կը կանոնաւորէ մարմնին ջերմաստիճանը երկու միջոցառումներով` ջերմառաջացումով (heat producing) եւ ջերմատուութեամբ (heat dissipation-loosing):

Տենդը կրնայ ըլլալ ժամանակաւոր եւ կամ մնայուն: Ժամանակաւոր տենդը կը պատահի օրուան որոշ մէկ ժամուն եւ որոշ տեւողութեամբ. մնայուն տենդը երկարատեւ է, անիկա կրնայ տեւել օրեր եւ կամ շաբաթներ:

Տենդը ջերմաստիճանի անբնական բարձրացումն է, որ կը յառաջանայ երեք ձեւերով.

  1. Մարմնի ջերմառաջացումի մագլցում:
  2. Մարմնի ջերմատուութեան դանդաղեցում:
  3. Միատեղ մարմնի ջերմառաջացումի մագլցում եւ ջերմատուութեան դանդաղում:

Տենդը կը զարգանայ երեք հանգրուաններով.

  1. Ջերմաստիճանի բարձրացման հանգրուան:
  2. Բարձր ջերմաստիճանի պահպանման հանգրուան:
  3. Ջերմաստիճանի նուազեցման հանգրուան:

Առաջին հանգրուանին տեղի կ՛ունենայ ջերմառաջացում, որ հետեւանք է մարմնի ընդհանուր նիւթափոխանակումի (metabolism) գործընթացին եւ ջերմատուութեան, որ իր կարգին հետեւանք է մարմնի մակերեսի եւ ծայրամասերու (peripheral) զարկերակներու ընդլայնումին: Այս հանգրուանին ջերմառաջացումը կը գերակշռէ ջերմատուութիւնը:

Երկրորդ հանգրուանին կը սաստկանան ջերմառաջացումը եւ ջերմատուութիւնը:

Երրորդ հանգրուանին ջերմատուութիւնը կը գերազանցէ ջերմաառաջացումը, եւ տեղի կ՛ունենայ առատ քրտինքի արտադրութիւն:

Տենդը կ՛ունենայ երկու կարեւոր անդրադարձներ մարմնին վրայ`

  1. Դրական անդրադարձ. այս պարագային կ՛աշխուժանայ մարմնին ընդհանուր նիւթափոխանակութիւնը, հակամարմիններու (antibody) արտադրութիւնը, արեան շրջագայութիւնը եւ լեարդի աշխատանքը, ինչպէս նաեւ` արեան սպիտակ գնդիկներու արտադրութիւնը:
  2. Բացասական անդրադարձ. այս պարագային տեղի կ՛ունենան կեդրոնական նեարդային (nervous system), սրտանօթային (cardiovascular) եւ ստամոքս-աղիքային համակարգերու գործունէութեան խանգարումներ, ինչպէս նաեւ` սպիտակուցային (protein), ճարպային, ածխաջրատային (carbohydrate) նիւթափոխանակութեան խանգարումներ: Մարմնի ջերմութեան մէկ աստիճան բարձրացումով մարմինը կը կարօտի բնականէն 16 տոկոս աւելի թթուածինի: Այս յաւելեալ թթուածինի պահանջը յաւելեալ աշխատանքի կը մատնէ կեդրոնական նեարդային եւ սրտանօթային համակարգերու ու թոքերու գործունէութիւնները, որոնց ձախողութեան պարագային, ի յայտ կու գան մտահոգիչ եւ հիւանդագին երեւոյթներ:

Տենդի ազդանշանները կ՛ընթանան երկու հանգրուանային զարգացումներով.

  1. Տենդի սկզբնաւորութեան հիւանդը կ՛ունենայ դող եւ մարմնի մակերեսային պաղութիւն. դողը հետեւանք է մկանային պրկուածութեան, իսկ մարմնի մակերեսի պաղութիւնը հետեւանք է` արեան շրջագայութեան նուազումին արտաքին զարկերակներու մէջ:
  2. Տենդի զարգացումով հիւանդը կ՛ունենայ ջերմատուութեան նշաններ` մկանային թուլութիւն, քրտինք, մորթի կարմրութիւն եւ ջերմութիւն, որ հետեւանք է արեան շրջագայութեան բարելաւման:

Տենդը ինքնին ախտաճանաչումի չի կարօտիր, սակայն աչալուրջ ըլլալու ենք ախտաճանաչելու անոր հիմնական պատճառը, որպէսզի հեռու մնանք անսպասելի եւ անհաճոյ երեւոյթներէ:

Տենդը շուտով դարմանելու պարտաւորութիւն չունինք. ընդհակառա՛կը, տենդը մեզ մղելու է ահազանգի, որպէսզի  անդրադառնանք եւ գիտնանք  տեղի ունեցած անբնական  կացութեան պատճառը: Սակայն եւ այնպէս, հակաջերմ դեղերու գործածութիւնը յաճախ յանձնարարելի է` հեռու մնալու համար տենդի պատճառով պատահելիք բարդութիւններէն: Հակաջերմ դեղեր կ՛ազդեն ուղեղի ջերմականոնաւորման կեդրոնին վրայ եւ կը պատահի զարկերակային լայնացում-թուլացում, որ կը յառաջացնէ քրտինք եւ ջերմատուութիւն-կորուստ, եւ ի վերջոյ` մարմնի ջերմաստիճանի նուազում:

Երկարատեւ տենդով յառաջացած ջրազրկումի (dehydration) դարմանումը շատ աւելի հիմնական եւ պարտաւորիչ է:

Ծնողներ, առանց շփոթի եւ իրարանցումի, շատ հանդարտութեամբ պէտք է դիմագրաւեն իրենց մանկան տենդը. երբ ջերմաստիճանը 38.5 սանթիկրէյտի շուրջ է, մանուկին կը տրուի առատ հեղուկ եւ պարզ հակաջերմ դեղեր: Հարկ է զգուշանալ մանուկին Aspirine տալէ, որովհետեւ անիկա կրնայ յառաջացնել ուղեղային խանգարում:

Աւելի բարձր ջերմաստիճանի պարագային, նախքան բժիշկին դիմելը, ծնողները պէտք է գործադրեն հետեւեալ միջոցառումները.

  1. Մանուկին տալ հակաջերմ դեղ:
  2. Պահել զայն պաղ ջուրի մէջ:
  3. Ճակատին դնել սառով պաղ ջուրի տոպրակ:
  4. Հաստ հագուստը փոխարինել բարակ հագուստով:
  5. Պաղ հեղուկ խմցնել:
  6. Ամառ օրերուն հովահար գործածել սենեակին ջերմաստիճանը 21-22 սանթիկրէյտի շուրջ պահելու համար:

Այս բոլորը պէտք է գործադրել, որպէսզի մանուկին ջերմաստիճանը պահուի 39 սանթիկրէյտի շուրջ եւ ան չունենայ մարմնական ցնցումներ:

Ծնողքը բժիշկի պէտք է դիմէ, երբ մանուկին մարմնական ջերմաստիճանը մնայ բարձր, այսինքն` 39 սանթիկրէյտէ վեր, հակառակ կատարուած բոլոր միջոցառումներուն: Հոս կ՛ուզենք զգուշացնել ծնողները շատ կարեւոր յիշեցումով մը. բնա՛ւ ալքոլ չգործածել մանուկին մարմնին վրայ, այսինքն` մանուկին մորթը ալքոլով չշփել:

Տենդ ունեցող անհատը շտապ օգնութեան կը կարօտի հետեւեալ պարագաներուն.

  1. Ջերմաստիճանը երկու օրէն աւելի 39 սանթիկրէյտէ վեր մնայ:
  2. Տենդին հետ միատեղ, անհատը գանգատի զօրաւոր գլխացաւէ, վիզի անշարժացումէ եւ մարմնական ընդհանուր տկարութենէ:
  3. Ենթական մատնուած ըլլայ շփոթութեան (confusion) եւ շնչահեղձութեան (dyspnea):
  4. Ենթական ունենայ նաեւ յստակ հիւանդագին այլ ախտանշաններ` խուխով հազ, կոկորդի ցաւ, կլլելու դժուարութիւն, ականջի ցաւ եւ փորհարութիւն:
  5. Ջերմանուազումի նշաններ յայտնուին:

 

Մոնրէալ              

 

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )