Դաշնակցութիւնը Եւ Հայ Կեանքը…

4160375786_f551eea3cbՀայ մեծ կուսակցութիւնը, իր մեկնակէտէն մինչեւ այսօր կատարած է հսկայական գործ, ունեցած է յեղաշրջական բեղուն անցեալ մը, իսկ իր նոր տարին, կը բացուի դեռ աւելի խոշոր, դեռ աւելի արդիւնաւոր գործունէութիւններու համար:

Մեծ նպատակը,-

Հայ դատը, անխախտ իտէալի իր լուսապսակով, կը մնայ տակաւին չլուծուած:

Չմոռնանք ասիկա:

Յետոյ`

Ազգային, յեղափոխական եւ քաղաքական այս բացառիկ կուսակցութեան մասին պէտք է միշտ խօսուի, պէտք է միշտ գրուի եւ միշտ ալ շեշտուի, թէ` հայ գաղափարական լաւագոյն դպրոցն է եղած ան եւ է ու պիտի մնայ տակաւին երկար ատեն. այսինքն` հայկականութեան իբրեւ անմիջական ու գերզօր խորհրդանիշ: Հայ երիտասարդը, որ զերծ է այլեւս հին ու մերօրեայ անպէտ նախապաշարումներէն, որուն անձը չէ խաթարուած կրքոտ քննադատութիւններու տիղմով եւ որ կ՛ուզէ գերագոյնօրէն հայ ու նաեւ գերագոյնօրէն իբրեւ մարդ ապրիլ, թափանցուիլ հայ երկրով, հայ պատմութեամբ, հայ մշակոյթով եւ հայ ամէն ինչով, որ առողջ է` պէտք է աշակերտէ, հարկադրուած պիտի զգայ ինքզինք արդէն այս կամ այն ձեւով աշակերտելու կէս ու աւելի դարու ժամանակով մը լուսաւոր Դաշնակցութեան ոգեդպրոցին:

Հայ երիտասարդը պիտի անդրադառնայ եւ համոզուի շուտով, որ ուրիշ ճամբայ չկայ, որ հայկական Հռոմին տանող ամէնէն կարճ ու ապահով ճամբան Դաշնակցութիւնն է, իր ազգային ու համամարդկային սկզբունքներով, որ հակառակ կեցուածք մը, այդ երիտասարդին համար, կը նշանակէ բարոյապէս մթանալ, աղճատուիլ, ենթարկուիլ հոգեկան անարգ ամլութեան. կը նշանակէ դեռ իրեն համար`

Զրկուիլ հասարակական կեանքի ամէն ալեկոծութենէ, ամէն մակընթացութենէ, յեղափոխականօրէն, անվերծանելի ամէն գինովութիւններէ. առնականութենէն եւ, մա՛նաւանդ` դիւցազնական բուռն ու յաղթագոռ, յաղթապանծ ժեսթերէ:

Ճշմարտութեան այս կէտին վրայ յամառիլը, մէկ ուրիշ բառն է քաղաքացիական նեխանքի մը` աւելի սաստկացած իմաստով:

Գիտեմ, ծերացած երիտասարդներ ու երիտասարդական րոպէ իսկ չապրած ծեր մարդիկ, չափազանց պիտի զայրանան, կուշտ մը պիտի ատեն զիս, կուշտ մը պիտի հայհոյեն հասցէիս:

Է լաւ, ատիկա հոգս չէ:

Ուրիշներ պիտի մտածեն, թէ վերի տողերս կծու եղան ու եղան պատկանած մոլեռանդ ուղեղի մը, հատուածական, թունդ տրամադրութեան մը:

Խոստովանիմ:

Ճշմարտութիւնները (մա՛նաւանդ հանրային), կծու ձեւով տալը կ՛իյնայ նախասիրութեանս սահմանին մէջ. ներուիմ ատոր համար կամ ոչ` այդ այդպէս:

Ես վեթերան դաշնակցական մը չեմ, բայց հակառակորդ բոլոր վեթերան գլուխներուն առջեւ թոյլ կու տամ ինքզինքիս մտածելու ճիշդ հետեւեալը.-

Դաշնակցութիւնը ծնունդը եղաւ մեր ապրած անտանելի պայմաններուն. եղաւ մեր պատմութեան վերջին կորիւնը. մինչեւ այսօր, այդ պատմութեան հետեւանքը, եթէ ուրիշ բան ըլլար, քան դաշնակցական կազմակերպութիւնը` իր տրամաբանական հիմքերէն զրկուած կ՛ըլլար եւ հայ ժողովուրդը, մասսան, դեռ երկար ատեն կը խարխափէր տգիտութեան ու ստրկութեանց զանազան խաւարներուն մէջ:

Տիրող պայմաններէն ձերբազատուելու համար, Հայոց ազգային պատմութիւնը, իր պատճառական տրամաբանութեամբ, գտաւ դրական լուծումի յանգող ելք մը ու այդ ելքը կոչեց Դաշնակցութիւն:

Որով`

Դաշնակցութեան ազգային-քաղաքական բեմին վրայ երեւումով, Հայոց պատմութիւնը կատարեց իր ճակատագրական դարձակէտերէն մին:

Յեղափոխական կեանքի այդ հրաշալի ծննդապահէն վերջ, ազգային եւ կուսակցական իտէալ նոյնացան իրարու, ամբողջացնելով զիրար միշտ:

Եղաւ մեր կուսակցութիւնը համայն հայութեան բազուկ, առողջ իմացականութիւն, եւ պահակ` ազգային համադրուած հարստութեանց:

Իր զինանշանին վրայ փորագրեց.-

Մահ կամ ազատութիւն.

իր նշանաբանը եղաւ յաւերժագրուած հայութեան շահը:

Դաշնակցութիւնը բարիք մը, բարի ուժ մը, կենարար ուղի մը եղաւ մեր ժողովուրդին համար:

Օսմանեան կայսրութեան արիւնարբու սուլթանները, Ռուսիոյ այս կամ այն խոշոր ցարը, պարսիկ մթին ցանկութեամբ ու խաւար ուղեղի տէր խաները, իրար գերազանցող պատուհասներ էին մեր երկրին համար: Հայրենիքը տակն էր անօրինակ զուլումի, հայ հարուստը, վաշխառուն, բնական դաշնակիցն էր այս կամ այն չափով յիշեալ ու յիշելի բոլոր պատուհասներուն:

Արդ`

Դաշնակցութիւնը իր բովանդակ ուժերը շղթայազերծեց այս ամէնուն դէմ:

Երկրին մէջ մտաւ յեղափոխական զէնքի ձայն, ռումբի աղմուկ, ծագեցաւ գաղափարական արեւի լոյս. տարօրինակ ստուերներ կտրեցին սահմանը, անցան ներս, ծաւալեցաւ յեղափոխական կռիւը:

Սքանչելի էր. մեծ էր ու վերջնական հայութեան զարթօնքը. տարուէ տարի զանգուածը իր մէջքը շտկեց, ներարկուեցաւ հետզհետէ անոր մէջ պատմութեան բովանդակ ուժը, սորվեցաւ ան ամէն ինչ, որ ազգային է ու մարդավայել. սորվեցաւ ազգային աշխարհագրութիւն, սորվեցաւ` որ արտառոց չէ երբեք խաչի հովանիին տակ հրացան ու ռումբ պահելը եւ, մա՛նաւանդ` շատ բնական գտաւ աղօթքով նշանառութեան ամէն վրիպում սրբագրել անվրէպ գացող ֆիտայական գնդակով:

Հայոց պատմութեան ծնունդ, թափանցուեցաւ Դաշնակցութիւնը այդ պատմութեան գերագոյն արարքներով եւ շուտով հանդէս բերաւ զարմանալի ուժ եւ կենսունակութիւն` յեղաշրջելու հայ ողջ իրականութիւնը ուրիշ հանրացունց արարքներով:

Կրեց ժողովուրդին խոր ազդեցութիւնը, ապրած ըլլալով ճիշդ անոր կեանքը ու, փոխադարձաբար, դրաւ իր ազդեցութեան կնիքը ժողովուրդին վրայ, քանի որ ինք անոր հարազատ զաւակն էր, մեծ ու սիրելի կազմակերպութիւնը միշտ:

Արդարեւ,

Մեր կուսակցութիւնը, առաջին իսկ օրէն, փորձեց եւ յաջողեցաւ համադրել իր մէջ հայութեան բոլոր դրական կողմերը, բոլոր հին եւ նոր առաքինութիւնները:

Դաշնակցութիւնը եղաւ հայ ազգին ապագայ պատկերը:

Ան բիւրեղացուց եւ բանաձեւի դրաւ ազգային հաւաքական բաղձանքները:

Կամքը:

Ուզեց`

Որ հայ ազգը յառաջդիմէ. աշխատեցաւ ատոր համար:

Ուզեց`

Որ հայ ազգը ունենայ իր պատմական հողը, պատմական բոլոր իրաւունքներով կեդրոնացուց իր գործունէութեան մեծագոյն մասը այդ կէտին վրայ:

Ուզեց`

Որ հայ անկախութիւնը ըլլայ ընկերվարական անկախութիւն. ահագին աշխատանք նաեւ այդ ուղղութեամբ:

Սիրեց հանուր մարդկութեան ընչազուրկ դասակարգը եւ տրամադրեց ինքզինք այդ դասակարգին փրկութեան. մտաւ Երկրորդ Միջազգայնականին մէջ:

*
*   *

Արդ`

Հետեւեալն է Դաշնակցութիւնը.-

Հայ է` «Ազգային ու անկախ», յեղափոխական` «Օտար բռնութեան դէմ» ներքին հարստահարող դասակարգին, դաշնակցական «Կազմակերպուած ուժ» նոյն ոգին, նոյն գաղափարը, նոյն ուղեգիծը կրողներու:

Դաշնակցութեան ոգիով, որ զգայնաչափն է հայութեան ամէն մարզի մէջ ունեցած կամքին ու կարողութեանց` ողողուած է յեղափոխութիւն, քաղաքական կեանք ու գրականութիւն…

 

1945

 

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )