Տեսակէտ. Վարձքերու Բռնագաղթիչ Սեւ Օրէնքը Եւ Սեփականատիրութեան Արդի Բնոյթը

ՄԵԹՐ Գ. ՏԷՐՏԷՐԵԱՆ

Հոկտեմբեր 8-ին Համրայի շրջանին մէջ կայացաւ վարձակալներու մեծաթիւ նստացոյցը, իսկ 13 հոկտեմբերին ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի մէջ կայացաւ վարձակալներու Բ. համագումարը` վարձքերու բռնագաղթիչ սեւ օրէնքին դէմ, որուն ներկայ եղան նաեւ երեսփոխաններ` Ուալիտ Սուքարիյէն, Յակոբ Բագրատունին եւ Քասեմ Հաշեմը, ինչ որ կ՛ազդարարէր նոր հանգրուանի ճակատամարտին սկիզբը մէկ կողմէ հին վարձակալներու եւ միւս կողմէ` հին տանտէրները շահագործող կալուածային տեղացի եւ օտար ընկերութիւններու շանաձուկերուն միջեւ, քանի որ Սահմանադրական խորհուրդի վերջին որոշումը` միայն երեք յօդուածներ անվաւեր հռչակելու, բռնագաղթիչ սեւ օրէնքէն, քաջալերած էր շահադէտ շանաձուկերը` յաւակնելու, թէ բռնագաղթիչ սեւ օրէնքը կը մնար գործադրելի` 2015 թուի սկիզբէն: Այս անհիմն յաւակնութեան առիթ տուած էր Սահմանադրական խորհուրդի որձեւէգ ու հակասական որոշումը, որ հետեւանք էր շանաձուկերու տոլարաբաշխ ճնշումներուն… քանի որ Սահմանադրական խորհուրդը տեղի տուած էր այդ սեւ կաշառաբաշխ ճնշումներուն տակ` հրաժարելով իր իրաւական վերահսկողի պաշտօնէն եւ որդեգրած` սեփականութեան իրաւունքի նախնադարեան հին հասկացողութիւնը` փոխանակ հետեւելու սեփականութեան իրաւունքի արդիական հասկացողութեան եւ անոր արդի բնոյթին:

Սեփականութեան իրաւունքի արդիական հասկացողութիւնը կը սոցիալականացնէ, այսինքն կը հանրայնացնէ, կ՛ընկերացնէ սեփականութեան իրաւունքը (socialisation du droit de propriété), քանի որ սեփականութեան իրաւունքը կը կիրարկուի ոչ թէ երկրագունդէն դուրս, եթերին մէջ, կամ անապատի մէջ, կամ` անմարդաբնակ կղզիի մը վրայ, այլ` մարդկային հաստատութեան մէջ, եւ հետեւաբար չի կրնար գործել հասարակութեան հանրային շահերուն դէմ, այլ պարտի ենթարկուիլ հասարակութեան գերագոյն շահերուն, որովհետեւ անհատական իրաւունքը գերիվեր չէ հանրութեան շահերէն:

ՄԱԿ-ի 1966 թուի Պայմանակցութիւնը մարդու տնտեսական, ընկերային (հասարակական) եւ մշակութային իրաւանց մասին (որուն անդամակցած է Լիբանան) իր յօդ. 11-ին մէջ սահմանափակում կը դնէ սեփականութեան իրաւունքին վրայ` ի նպաստ վարձակալի իրաւունքին, անդամակցող պետութիւններէն պահանջելով, որ անոնց օրէնսդրական իշխանութիւնները միջամտեն եւ կազմակերպեն վարձակալական շուկան այնպիսի ձեւով մը, որպէսզի վարձքերը համապատասխան ըլլան քաղաքացիներու աշխատավարձերուն  եւ չգերազանցեն աշխատավարձքերուն որոշ տոկոսէն աւելի, այսինքն չգերազանցեն քաղաքացիին ամսական եկամուտին մէկ որոշ տոկոսը, կամ` նուազագոյն աշխատավարձի որոշ տոկոսը…

Հետեւաբար Սահմանադրական խորհուրդը, որ տուաւ 6 օգոստոս 2014 թուի բռնագաղթիչ սեւ որոշումը, պարտաւոր էր կիրարկելու օրէնսդիր իշխանութեան (խորհրդարանին) վրայ իր վերահսկելու իրաւունքը եւ անվաւեր հռչակելու խորհրդարանին քուէարկած սեւ օրէնքը, որ կը հակասէ սեփականութեան իրաւունքի արդիական հասկացողութեան եւ յօդուած 11-րդի տրամադրութիւններուն եւ Լիբանանի սահմանադրութեան որդեգրած ընկերային արդարութեան եւ հաւասարութեան սկզբունքներուն:

Սակայն Սահմանադրական խորհուրդը հրաժարեցաւ խորհրդարանին վրայ վերահսկելու իր իրաւունքէն ու պաշտօնէն եւ կալուածատիրոջ ու վարձակալին միջեւ փոխյարաբերութիւնը խզեց հասարակութեան ապրած ներկայի աննախընթացօրէն արտակարգ պայմաններէն եւ ինքզինք անջատեց պետութենէն, որ գլխաւոր պատասխանատուն է` քաղաքացիներուն ապահովելու մարդավայել բնակարան` խախտելով ՄԱԿ-ի Պայմանակացութեան յօդ. 11-րդի տրամադրութիւնները, հակառակ անոր որ ինք անբաժանելի մէկ մասն է Լիբանանի պետութեան խորհրդարանին ու կառավարութեան, որպէս երրորդ` դատաստանական իշխանութիւն, որուն իրաւունքն ու պաշտօնն է վերահսկել խորհրդարանի եւ կառավարութեան օրէնքներուն ու հրամանագրերուն վրայ եւ անվաւեր հռչակել այս երկու իշխանութեանց  որոշումները, երբ անոնք հակասեն Լիբանանի սահմանադրութեան: Ուրեմն, Սահմանադրական խորհուրդը, փոխանակ վերահաստատելու արդարութիւնն ու իրաւունքը, զլացաւ արդարութիւն ընել, այսինքն գործեց Déni de justice-ի աններելի մեծ ձեռնպահութիւնը, որուն հետեւանքները աղէտալի պիտի ըլլան երկրի հանրային անդորրութեան, ընկերային խաղաղութեան եւ ազգային համերաշխութեան համար` ներկայի աննախընթացօրէն արտակարգ տնտեսական, ապահովական եւ բնակարանային տագնապի պայմաններուն մէջ, քանզի բնակարանի իրաւունքին գոհացումը միայն կ՛երաշխաւորէ հանրային հոգեբանութեան կայունութիւնն ու ընկերային հանդարտութիւնը, քանի որ բնակարանի ապահովութիւնը հիմնական պայմանն է հասարակութեան անդորրին:

Սահմանադրական խորհուրդի այս հրաժարումը իր իրաւունք-պաշտօնէն, ձեռնպահութիւնն ու պաշտօնաթողութիւնը մեծապէս զարմանալի եւ դատապարտելի գտաւ հանրային գիտակից ու լուսաւորեալ կարծիքը, որովհետեւ անոր սեւ որոշումը գլխովին կը հակասէր անոր նախընթաց մէկ որոշումին` 15 մայիս 2001 թուակիր, որուն մէջ Սահմանադրական  խորհուրդը կ՛ըսէր. «Երկրի գերագոյն շահը կրնայ արդարացնել սահմանափակումը սեփականութեան իրաւունքին»: Այս լափալիսեան ճշմարտութիւնը հաստատող խորհուրդը ինչպէ՞ս կրնար հակառակը պաշտպանել, եթէ շանաձուկերու կաշառաբաշխ ճնշումին ենթարկուած չըլլար ան…

Ասկէ աւելին, Սահմանադրական խորհուրդը ինքզինք աւելի մեծ չափերով հակասեց իր այս սեւ որոշումով, երբ նկատի առնենք իր նախընթաց` 27 յունիս 2000 թուակիր որոշումին բովանդակութիւնը, որ մանրամասնօրէն կ՛ըսէ. «Երբ օրէնսդիրը (խորհրդարանը) կը մշակէ հիմնական իրաւունքներն ու ազատութիւնները շօշափող օրէնք մը, ան չի կրնար փոփոխութեան ենթարկել կամ անվաւեր հռչակել գործող այն օրէնքները, որոնք երաշխիքներ կու տան այդ իրաւունքներուն եւ ազատութիւններուն, առանց այդ երաշխիքներուն փոխարէն` նոր օրէնքին մէջ աւելի մեծ կամ առնուազն հաւասար տարողութեամբ եւ ստուգութեամբ երաշխիքներ տալու»:

Սահմանադրական խորհուրդը այսօր մոռացութեան տուաւ 27 յունիս 2000 թուակիր որոշումը ամբողջութեամբ` շանաձուկերու ճնշումին տեղի տալով եւ վարձակալներու բնակարանի իրաւունքը յարգող նախկին օրէնքը փոխեց` գլխիվայր շրջելով զայն, առանց անոր երաշխիքներուն գէթ հաւասար երաշխիքներ տալու վարձակալներուն, եւ որդեգրեց վարձակալական պայմանագրութեանց ազատականացման վայրի օրէնքը: Ան բաւականացաւ շրթնային պաշտպանութիւնը ընելով բնակարանի իրաւունքին` այդ իրաւունքին երաշխաւորումը նկատելով իշխանութիւններուն պատասխանատուութիւնը (կարծէք` ինք անբաժանելի եւ վերահսկիչ մասը չի կազմեր… իշխանութիւններուն), անոնցմէ պահանջելով, որ մշակեն բնակեցումի համապարփակ եւ իրագործելի ծրագիր մը` երաշխաւորելու համար լիբանանցի քաղաքացիներուն բնակարանի սահմանադրական իրաւունքը, բայց ինք սահմանադրական նկատեց կալուածատէրերու սեփականութեան ազատ եւ անկաշկանդ ու անսահմանափակ իրաւունքը… ազատականացնելով վարձակալական պայմանագրութիւնները եւ որդեգրելով 6 օգոստոս 2014 թուակիր բռնագաղթիչ սեւ որոշումը` երկրի գերարտակարգ պայմաններուն մէջ, սպառնալով բռնագաղթի դատապարտել լիբանանցի 180 հազար ընտանիքներ, որոնց կարգին` հայ ընտանիքներ (որոնց իրաւունքները անվեհերօրէն կը պաշտպանէ հայ երեսփոխաններէն միայն Յակոբ Բագրատունին:

Մինչդեռ, մեր իրաւաբանի համեստ կարծիքով եւ պարկեշտ ասպարէզային համոզումով, Սահմանադրական խորհուրդը պարտէր տէր կանգնելու իր վերահսկողութեան իրաւունք- պաշտօնին եւ խորհրդարանին պարտադրելու, որ առժամաբար յետաձգէր վարձակալական պայմանագրութեանց ազատականացումը, մինչեւ որ խորհրդարանը եւ կառավարութիւնը մշակած ըլլային բնակեցումի համապարփակ եւ գործադրելի ծրագիր մը` երաշխաւորելու համար քաղաքացիներուն բնակարան ունենալու անկապտելի իրաւունքը, ինչպէս ինք` Սահմանադրական խորհուրդը, իր 27 յունիս 2000 թուակիր որոշումով կը պահանջէր նոր օրէնքին մէջ առնուազն պահպանելու նախկին օրէնքին նախատեսած երաշխիքները վարձակալներու իրաւունքին համար, քանի որ բնակարանի իրաւունքը սահմանադրական  իրաւունք մըն է եւ անբաժանելի մէկ մասը` հիմնական իրաւունքներուն եւ ազատութիւններուն… որովհետեւ գործ ունէր շատ կենսական, ժողովրդական ու հանրային անդորրութեան հետ կապուած ոլորտի մը հետ, ուր հասարակութեան կայունութիւնը գերիվեր է անհատական սեփականութեան իրաւունքէն:

Սահմանադրական խորհուրդը միակողմանի կամ միականիի մօտեցումով, կուրացած կողմերէն միայն մէկուն շահերով, իբր թէ հաւասարակշռութիւն հաստատեց երկու կողմերուն միջեւ` «անիրաւուած» կողմին տալով վարձքերը որոշելու բացարձակ ու կամայական ազատութիւն, ամբողջականօրէն ոտնահարելով սահմանափակ եկամտաւոր հին վարձակալներու իրաւունքին երաշխիքներու հրամայականը, գործելով երկու աններելի սխալներ: Առաջինը` վարձակալներու դիմացի կողմը շփոթելով մանր կալուածատէրերուն հետ, մինչդեռ այս օրէնքին հեղինակները այս դասակարգը չեն… այլ` մեծագումար կաշառաբաշխումներ կատարող չարաշահ շանաձուկերու դասակարգը, որ բնաւ երբեք «անիրաւուած» չէր անցեալին, երբ մանր կալուածատէրերը իրօք զրկուեցան սեւ շանաձուկերու շահադէտ մրցակցութիւններուն պատճառով կալուածներու գիներու խելացնոր եւ անտառային բարձրացումէն եւ, իրականութեան մէջ, վարձակալութեան այս բռնագաղթիչ սեւ ազատականացումէն անիրաւօրէն մեծագոյն օգտուողները պիտի ըլլան այս վայրի շանաձուկերը, եւ ոչ թէ` մանր կալուածատէրերը… Այս վերջինները կարելի էր փոխհատուցել` պահպանելով հանդերձ նախկին օրէնքը, նոր յաւելումներ սահմանելով հին վարձքերուն վրայ, ինչ որ արդէն տեղի կ՛ունենար անցեալին, հերթականօրէն, 30 տոկոսի եւ նոյնիսկ 50 տոկոսի յաւելումներով, որպիսին էր վերջին յաւելումը: Հին մանր կալուածատէրերը հիմա «իւղոտ» վարձակալներ պիտի չգտնեն իրենց հին ու խարխլած շէնքերուն համար եւ ստիպուած պիտի ըլլան իրենց այդ հնամաշ շէնքերը հնամաշ գիներով վաճառելու վայրի շանաձուկերուն: Երկրորդը` Սահմանադրական խորհուրդը շրթնային ակնարկութիւն ընելով հանդերձ կառավարութեան եւ խորհրդարանին պատասխանատուութեան` քաղաքացիին մարդավայել բնակարան ապահովելու հարցին մէջ, վարձակալ-կալուածատէր սեղմ օղակին մէջ սահմանափակեց այս երկու կողմերուն յարաբերութիւնը եւ պետութեան պատասխանատուութեան մարզէն դուրս հանեց կամ անջատեց զայն եւ պատժեց հին վարձակալները` զանոնք պատասխանատու համարելով կալուածներու գիներու ապօրինի եւ խելայեղ սղումին համար, իրարու հետ թշնամացնելով վարձակալն ու մանր կալուածատէրը… Մինչդեռ, իրականութեան մէջ երկու կողմերուն ալ հասարակաց թշնամին սեւ շանաձուկերու դասակարգն է… Պետութեան` կառավարութեան, խորհրդարանին եւ նոյնինքն Սահմանադրական խորհուրդին հասարակաց պատասխանատուութեան մարզէն անջատելով կամ դուրս հանելով վարձակալ-մանր կալուածատէր յարաբերութիւնը` անտառի օրէնքին ենթարկեց զայն` պաշտպանելով վայրի շանաձուկերու դասակարգին ապօրինի եւ անարդար շահերը, ի մոռացութեան տալով արդիական հասկացողութեան` սեփականութեան իրաւունքին, որ այդ իրաւունքը ենթակայ կը նկատէ հանրայինը ընկերային գերագոյն շահին, եւ հետեւաբար, ենթակայ` սահմանափակումին նոյնինքն Սահմանադրական խորհուրդի 15 մայիս 2001 թուակիր որոշումին տրամաբանութեան համաձայն:

Սահմանադրական խորհուրդի այս վերջին որոշումը` 6 օգոստոս 2014 թուակիր, հակասութեան մէջ է նաեւ ինքնիրեն հետ, քանի որ կ՛ընդունի մէկ կողմէ այն, որ անցեալի վարձակալական արտակարգ օրէնքները, որոնք ինքնաբեր կերպով կը վերանորոգէին կամ կ՛երկարաձգէին վարձակալական պայմանագրութիւնները, արդարացուած էին տիրող արտակարգ պայմաններուն լոյսին տակ, ապահովական ու տնտեսական տեսակէտներով, նաեւ այն պատճառով, որ գոյութիւն ունէր բնակարաններու պակաս մը, իսկ միւս կողմէ կոյր կը ձեւանայ ներկայի արտակարգօրէն վատթարացած պայմաններուն դիմաց ոչ միայն խիստ ծանրակշիռ ապահովական ու տնտեսական, նաեւ բնակարանային պակասին պատճառներով, այս վերջինը առաւել եւս սրած ըլլալով` վերջին տարիներուն շուրջ երկու միլիոն իրաքցի եւ սուրիացի փախստականներու ներհոսին յաւելեալ պատճառով, որոնք կարողութիւնը չունին վարձելու կամ գնելու միլիոններ տոլար արժող եւ թափուր մնացած 240 հազար յարկաբաժինները եւ կը փնտռեն համեստ յարկաբաժիններ: Բնակարանային տագնապը սրած է նաեւ այն պատճառով, որ հարիւր հազարաւոր երիտասարդ զոյգեր կ՛ուզեն ընտանիք կազմել եւ իրենց սահմանափակ եկամուտներուն պատճառով չեն կրնար մօտենալ «կրակի գին» ունեցող յարկաբաժիններուն եւ կը դիմեն համեստ յարկաբաժիններու: Ներկայի համապարփակ արտակարգ պայմանները ինչպէ՞ս կարելի է չտեսնելու գալ եւ… ազատականացնել վարձակալական պայմանագրութիւնները, երբ արդարացուած կը տեսնէ Սահմանադրական խորհուրդը անցեալի ոչ այսքան ճնշիչ արտակարգ պայմանները… տեսնելու այս նոր անկարողութեան պատճառը պէտք է փնտռել վայրի շանաձուկերու կաշառաբաշխ ճնշումին մէջ միայն:

Համաձայն Մարդու տնտեսական, ընկերային ու մշակութային իրաւանց մասին 1966 թուի ՄԱԿ-ի պայմանակցութեան, որուն անդամակցած է Լիբանան, Յօդ. 11-րդի տրամադրութեան, սեփականութեան անհատական իրաւունքը ոչ միայն բացարձակ ու անսահմանափակ չէ, այլեւ ենթակայ է քաղաքացիներու բնակարանի իրաւունքին, որովհետեւ ենթակայ է հասարակութեան հանրային շահերուն: Իսկ վարձակալներու բնակարան ունենալու հաւաքական իրաւունքը համազօր է հասարակութեան հանրային շահերուն: Մարդու իրաւունքները ոչ միայն անհատական են, այլեւ` հաւաքական, ընկերային կամ հասարակական: Ինչպէս ազգերու ազատ ինքնորոշման իրաւունքը ժողովուրդներու հիմնական իրաւունքն է եւ միաժամանակ մարդու հաւաքական իրաւունքին մաս կը կազմէ, այնպէս ալ բնակարանի իրաւունքը մարդու ոչ միայն անհատական իրաւունքներէն է, այլեւ` հաւաքական, եւ 180 հազար լիբանանցի քաղաքացիներու ընտանիքներու բնակարան ունենալու իրաւունքը համազօր է Լիբանանի ժողովուրդի շահերուն, զորս պարտի երաշխաւորել ՄԱԿ-ը պայմանակցութեան անդամակցած Լիբանանի պետութիւնը` իր կառավարութեամբ, խորհրդարանով եւ դատաստանական իշխանութեամբ, որուն վերահսկիչ վերին մարմինն է Սահմանադրական խորհուրդը:

Ուրեմն, այս պահուս վերջ գտած է վարձակալներու եւ սեւ շանաձուկերու միջեւ երկու տարիներէ ի վեր շարունակուող պայքարին ժամանակաւոր զինադուլը, եւ պայքարը վերսկսած` բուռն թափով: Վարձակալներու իրաւանց պաշտպան յանձնախումբը, որուն մէկ անդամը ըլլալու պատիւը ունի տողերուս հեղինակը, պայքարին սուր ծայրը պիտի կեդրոնացնէ կառավարութեան եւ խորհրդարանին դէմ: Վարձակալներու հոկտեմբեր 13-ի Բ. համագումարը խորհրդարանէն պահանջեց բռնագաղթիչ սեւ օրէնքը ազատագրել սեւ շանաձուկերու անբարոյ կաշառաբաշխումէն եւ մշակել նոր օրէնք մը, որ երաշխաւորէ հին ու նոր վարձակալներու հաւաքական իրաւունքները` միաժամանակ արդարութիւն ընելով հին մանր կալուածատէրերուն:

Լիբանանահայ վարձակալները կը գտնուին Լիբանանի մէջ եւ ոչ թէ լուսնի վրայ… Հետեւաբար կոչուած են գործօն մասնակցութիւն բերելու այս պայքարի բոլոր փուլերուն, նստացոյցերուն, ցոյցերուն եւ լուսաբանական աշխատանքներուն ու թռուցիկներու բաշխումին` հետեւելով ժողովուրդի իրական ներկայացուցիչ Յակոբ Բագրատունիի օրինակին, որ եղաւ մէկը այն 10 անվեհեր երեսփոխաններէն, որոնք երկու անգամ բողոքարկեցին բռնագաղթիչ այս սեւ օրէնքին բեկանումին համար` Սահմանադրական խորհուրդին մօտ:

Աւելորդ չէ վերյիշեցնել, թէ լիբանանահայ վարձակալը, բաղդատած տեղաբնիկ վարձակալին, ամէնէն աւելի տուժողը պիտի ըլլայ այս բռնագաղթիչ սեւ օրէնքին, քանի որ մեծամասնութեամբ այս երկրի մէկ անկիւնին մէջ չունի մեծ հայրերէն ժառանգած հողի կտոր մը… Տարագիր սերունդին ժառանգը եղած ըլլալով:

18 հոկտեմբեր 2014

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )