Արաբ Բունար-Քոպանի Կամ Քրտական Լենինկրատ

Համադրեց` ԳԷՈՐԳ ՊԵՏԻԿԵԱՆ

KB_kobani-1Այս օրերուն, հակառակ միջազգային զանազան դէպքերուն, քաղաքական հորիզոնին վրայ գծագրուող երեւոյթներուն, դիւանագիտական խաղերուն, զինուորական բազմատեսակ գաղտնի կամ բացայայտ գործողութիւններուն, «Արաբական գարնան» եւ անոր շուրջ հիւսուած յոյսերուն եւ ակնկալութիւններուն «շոգիացման», Սուրիոյ Արաբ Բունար կամ քրտական Քոպանի քաղաքը տակաւին կը մնայ աշխարհի ուշադրութեան ոսպնեակին կեդրոնը:

Հոն ամիսներէ ի վեր կը շարունակուի քաղաքի պաշտպանութեան կամ ձեռք ձգման համար ծանր պատերազմ մը ծայրայեղ իսլամ-տահէշականներու եւ քիւրտերու միջեւ:

Մէկ խօսքով, այս քաղաքի գլխուն կախուած է բնակիչ քիւրտերու ֆիզիքական ոչնչացման վտանգը:

Նորութիւն մը ըսած պիտի չըլլանք, երբ յիշենք, թէ Միջին Արեւելքի տարածքին ակնյայտ ու տեսանելի դարձած է Իրաքի հիւսիսը գտնուող ինքնավար հիւսիսային Քիւրտիստանի մը ներկայութիւնը: Նոյնպէս տակաւին քանի մը տասնամեակներ առաջ քրտական պետութեան մը ծնունդը իսկապէս անհնարին կը թուէր ըլլալ քիւրտ ժողովուրդին համար:

Այս կը նշանակէ, որ Քոպանին իրապէս մեծ նշանակութիւն ունի երկու եւ շրջանի բոլոր կողմերուն համար` թէ՛ իբրեւ աշխարհագրական դիրք եւ թէ՛ իբրեւ կեդրոնատեղի. մանաւանդ քիւրտերուն, որոնց համար այս քաղաքը մնայուն կեդրոնատեղի մը նկատուած է թէ՛ իր դիրքով եւ թէ՛ իր դիմագիծով:

Կասկած չկայ, որ հոն մղուած կռիւը բաւականին ծանր է եւ արիւնալի: Նոյնիսկ Ամերիկա եւ իր դաշնակիցները ձեւով մը մասնակից են այս ամէնօրեայ մարտին` ի նպաստ քիւրտերուն:

Հիւսիսային Իրաքի մէջ կիսանկախ Քիւրտիստանի մը ներկայութիւնը առաւել եւս քաջալեր կը հանդիսանայ բոլոր քիւրտերուն, որ ոչ միայն Քոպանիի համար մղեն մահու կենաց պայքարը, այլեւ, վերջապէս, ժամանակը հասած է, որ միանան:

Շատեր, որոնց մէջ քիւրտ պատասխանատուներ ալ կան, Քոպանիի պաշտպանութեան հարցը կը նմանցնեն ռուսական Լենինկրատին համար ռուս ժողովուրդի մղած պայքարին: Այսինքն Քոպանին քրտական Լենինկրատ մըն է, ուստի, ըստ իրենց, պէտք է ամէն բան զոհել, պէտք է պայքարիլ ամէն գինով` փրկելու համար զայն ծայրայեղականներէն, տահեշականներէն կամ օտարներէն:

Ամիսէ մը աւելի մղուող այս պատերազմը նոյն այս վարկածին կը համընկնի:

KB_kobani-2Ներկայիս քիւրտերը ծանր ու արդիական զէնքերով զինուած են եւ վճռականօրէն որոշած են ունենալ իրենց ազատ եւ անկախ այս հողատարածքը:

Միւս կողմէ ալ դիւանագէտները կը պարզեն, թէ Թուրքիան մեծ դեր ունի այս բոլորին մէջ: Նախ յստակ է, որ Թուրքիոյ համար ցանկալի չէ տեսնել քրտական նոր ու անկախ հող մը, տարածք մը ճիշդ իր քիթին տակ եւ ապա, միւս կողմէ ալ, դարձեալ իրեն համար ցանկալի չէ տեսնել ծայրայեղական իսլամներու կեդրոն մը` նոյն վայրին մէջ:

Քիւրտերը տարիներէ ի վեր մեծ, արիւնալի, վտանգաւոր ու ծախսալից զինուորական գործողութիւններ կը նախաձեռնեն թրքական բանակին դէմ` Անատոլուի արեւելեան շրջանին մէջ: Այնպէս կ՛երեւի, որ այլեւս իրենց մէջ արմատացած է նոր եւ անկախ Քիւրտիստանի մը ներկայութիւնը:

Բայց ամէն ինչ չափազանց բարդ է ու գրեթէ աննախատեսելի:

Դիւանագէտներու համաձայն, Մերձաւոր Արեւելքի միւս բեւեռը` Թուրքիան, այլեւս քրտական շարժումի մը եւ անոր պետութիւն մը կազմելու իրականութեան առջեւ չի կրնար շրջանին մէջ իր մեծ ղեկավարի դերը շարունակել:

Պարզ է, որ Թուրքիան այլեւս չի կրնար ստանձնել իր «հին» դերը, որովհետեւ աշխարհի մեծ պետութիւնները թոյլ չեն տար, որ միաւորուին թրքալեզու պետութիւնները:

Պէտք է նաեւ աւելցնել, որ քիւրտերուն համար Թուրքիոյ նոր նախագահը ուրիշ մէկը չէ, եթէ ոչ` նոր սուլթան մը, որ կը փորձէ վերականգնել իր նախկին օսմանեան պետութիւնը: Իրենց համար Էրտողանը կ՛ապրի անցեալի իր յիշողութիւններու վրայ հիմնուած, կայսերական ախորժակներով:

KB_kobani-3Չափազանցութիւն պիտի չըլլայ, եթէ յիշենք, որ այս քաղաքին ճակատագիրը իր մեծ դերը կրնայ ունենալ շրջանի քաղաքական անցուդարձերուն վրայ: Նման անցուդարձի հանդիպած էինք Համաշխարհային Բ. պատերազմին, երբ ռուսական Լենինկրատի դռներուն Հիթլերի բանակը ջախջախուած էր եւ ապա անկէ ետք ինք եւ իր իշխանութիւնը ոչնչացած էին:

Յիշենք նաեւ, որ Թուրքիոյ նոր նախագահը իր ընտրապայքարի շրջանին օգտագործած էր քրտական հարցը` ի շահ իրեն, եւ հիմա լարախաղացի մը նման երկու թելերու վրայ կեցած` կը փորձէ շրջանային «քաղաքականութիւն խաղալ»:

Քիւրտերը կը պնդեն, որ նոր սուլթան Էրտողանին համար քրտական Արաբ Բունար մը աւելի վտանգաւոր է, քան` տահեշականը:

Բայց ինչ որ ալ ըլլան այս խաղերը, կարծիքներն ու զրոյցները, բոլորը կը բացայայտեն թրքական ախորժակները: Մէկ կողմէ ան կ՛ուզէ միանալ Եւրոմիութեան եւ նման «խաղերով» համոզել Եւրոպան, իսկ միւս կողմէ ալ ամէն ձեւով կը փորձէ ճզմել քիւրտերը:

Յստակ է, որ Արաբ Բունարի համար մղուած այս ծանր կռիւը կարգ մը մեծ պետութիւնները դիմակազերծ ըրած է: Ասոնց շարքին են նաեւ Միացեալ Նահանգները: Ներկայիս աշխարհը ծանօթ է տահեշին եւ քրտական շարժումներուն: Աշխարհը ծանօթ է նաեւ, թէ ո՞վ է դաշնակիցը այս երկու հակադիր ճակատներու վրայ կռուող ուժերուն:

Քրտական Քոպանիի մը ներկայութիւնը կրնայ բարի օրինակ դառնալ Թուրքիոյ տարածքին քրտաշատ շրջաններուն: Ահա՛ թրքական մտահոգութեան գլխաւոր աղբիւրը:

Արաբ Բունարի անկումը կամ գրաւումր տահէշականներու կողմէ` շրջանին մէջ աշխարհագրական նոր քարտես մը գծելու առիթ կրնայ ստեղծել:

Բայց մեզի հասած լուրերը շատ յստակ են. ներկայիս թուրք-քիւրտ հակամարտութիւնը զգալի է: Նաեւ Միջին Արեւելքի հորիզոնին վրայ տեսանելի է այն իրողութիւնը, որ 30-40 միլիոննոց թիւ ունեցող քիւրտերը հաստատապէս օր մը չէ օր մը կը հիմնեն կամ կը ստեղծեն իրենց նոր ու անկախ երկիրը` Քիւրտիստանը:

Եղելութիւն մը, որ Թուրքիոյ հարաւ-արեւելքը ապրող քիւրտերուն մեծ ուրախութիւն եւ խանդավառութիւն կը պատճառէ:

 

 

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )