Մահացաւ Հայոց Ցեղասպանութենէն Վերապրած Ամէնէն Տարեց Ամերիկահայը

1203Helen-PaloyanՄորին Օ՛տանըլ «Շիքակօ Սան Թայմզ» օրաթերթին մէջ կը գրէ, որ 108-ամեայ Հելեն Փալոյեան, որ «Թայթենիք»-ի ընկղմելէն 6 տարի առաջ ծնած էր, աշխարհի վրայ 20-րդ դարու առաջին ցեղասպանութեան սակաւաթիւ ականատեսներէն էր:

Իր 100-րդ տարեդարձին առթիւ «Շիքակօ Սան-Թայմզ»-ի հետ հարցազրոյցի մը ընթացքին Հ. Փալոյեան յիշեց, թէ ինչպէ՛ս երբ թուրք զինուորներ հայկական Խարբերդ նահանգի մէջ իր գիւղի բոլոր բնակիչներուն ստիպեցին տեղահանուիլ: Ան ըսաւ, որ փողոցներու մէջ կերակուր մուրացած է, բոյսերու արմատներ փնտռած եւ «հաւերու նման» խոտ կերած է: Երբեմն ազնիւ թուրքերէ հացի կտորներ կը ստանար:

«Ուրախ եղիր,- կը սիրէր ըսել,- յուսա՛, աղօթէ՛ եւ սիրէ՛»: Ան մահացաւ 24 հոկտեմբերին, Կլենվիուի մէկ բժշկական կեդրոնին մէջ: Անոր ընտանիքին կատարած պրպտումներուն համաձայն, ան ծնած է 1906-ին, ինչ որ կը նշանակէ, թէ 108 տարեկան էր: «Շիքակօ Սան-Թայմզ»-ի կատարած պրպտումներուն համաձայն, փաստաթուղթերու մէջ անոր ծննդեան թուականները 1898-ի եւ 1910-ի միջեւ կը տարուբերին:

Ան իր երկարակեցութիւնը կը վերագրէր ուրախ բաներու մասին մտածելուն եւ աղօթքին, ինչպէս նաեւ` չծխելուն կամ ոգելից ըմպելի չխմելուն: Մէկ տարի առաջ ան տակաւին կ՛երթար հայկական Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցին, ուր եթէ հայր Արէն Ճեպեճեանի քարոզը չհասկնար, անոր կ՛ըսէր. «Չհասկցայ` ինչ ըսել կ՛ուզես»:

Մինչեւ 104 տարեկան ըլլալը` Հ. Փալոյեան իրեն հոգ տանողին կերակուրը ինք կ՛եփէր:

1920-ական թուականներուն Միացեալ Նահանգներ մուտք գործելու առիթները բարելաւելու նպատակով մեկնած է Քուպա, ուր Զատիկ Փալոյեանին հետ կեղծ ամուսնութիւն գոյացուցած է: Ապա սիրահարած են: Ամուսնութիւնը տեւած է 55 տարի` մինչեւ Զատիկին մահը:

Հ. Փալոյեան, չէ ճանչցած իր ծնողները, որոնք մահացած են, երբ տակաւին ինք փոքր էր: Ըստ ընտանիքի պատմաբան Չարլզ Հարտիի, ան մնացած է ազգականներու հոգատարութեան տակ` մինչեւ իր գիւղի տեղահանութիւնը: Իր եղբայրներէն երկուքը թրքական բանակին զինուորագրուած են, իսկ երրորդ մը Ամերիկա փախուստ տուած է: Ատկէ ետք անոնցմէ որեւէ լուր չէ ստացած: Կը յիշէ, որ թուրք զինուորները զինք եւ այլ մանուկներ տարած են եկեղեցի, ուր լեցուած էին հայերը: Կիները կը վախնային, որ զինուորները եկեղեցին պիտի հրկիզեն, ուստի ան կ՛որոշէ փախուստ տալ եւ պատուհանէն նետուած է` առանց կօշիկի, առանց գուլպայի:

Չարլզ Հարտի կը պատմէ, թէ Հ. Փալոյեանի զարմիկներէն Ճէյքըպ Հարտի, որ Թենեսիի մէջ կ՛ապրէր, երազին մէջ տեսած է Հելենին մայրը` Մարիամը, որ իրեն կ՛այցելէր իրենց պապենական պարտէզին մէջ: Մարիամ իրեն ցոյց տուած է պարտէզին մէջ վերջին վարդը եւ խնդրած է զայն առնելով` հետը տանիլ: Յաջորդ օր Ճէյքըպ Հարտի Հելենին անունը տեսած է հայկական թերթի մը մէջ լոյս տեսած որբերու անուններու ցանկի մը մէջ: Չարլզ Հարտի կ՛ըսէ. «Վարդը Հելենն էր»: Ճէյքըպ Հարտի զինք Յունաստանի Կորինթոս քաղաքին մէջ գտնուող որբանոցէ մը կ՛առնէ եւ կ՛օգնէ, որ Ամերիկա գաղթէ:

Ան ունէր դուստր մը եւ որդի մը, ինչպէս նաեւ` 5 թոռներ եւ չորս ծոռներ:

 

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )