Արուեստի Աշխարհէն. Արուեստի 7 Հռչակաւոր Գործեր, Որոնք Ենթադրաբար Բոլորովին Տարբեր Պիտի Ըլլային

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

«ՄՈՆԱ ԼԻԶԱ»-Ն ԺԱՄԱՆԱԿԻՆ «ՎԱՐԴԱՀԵՂԵՂ ԷՐ ԵՒ ՔՆՔՈՒՇ»: ԻՐԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ Ի՞ՆՉ ԵՐԵՒՈՅԹ ՈՒՆԷԻՆ ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿՐԹՈՒԹԵԱՆ «ՎԱՐԴԱՀԵՂԵՂ ԺԱՄԱՆԱԿԱՇՐՋԱՆԻՆ» ՍՏԵՂԾՈՒԱԾ «ԳԼՈՒԽ ԳՈՐԾՈՑՆԵՐԸ»: «ՏԸ ՀԱՖԻՆԿԹԸՆ ՓՈՍԹ» ԿԸ ՄԷԿՏԵՂԷ ՔԱՆԻ ՄԸ ԱՆԵՐԵՒԱԿԱՅԵԼԻ ՕՐԻՆԱԿՆԵՐ:

Վատիկանի մէջ Սիսթինեան մատրան առաստաղը վերանորոգուեցաւ անցեալ հազարամեակի աւարտէն անմիջապէս առաջ, եւ Միքելանճելոյի ճեղքրտուած, մթաքնած գործերը վերադարձան իրենց սկզբնական նպատակը յիշեցնող վիճակի մը: Միքելանճելոյի որմանկարներէն մէկը կը պատկերէ Ադամը եւ Եւան` Եդեմական պարտէզէն վտարուելու պահուն: Պտուղը քաղելու արարքին մէջ անոնք կը տեսնեն իրենց արարիչէն բաժնուելու ճշմարտութիւնը, այնպէս` ինչպէս արուեստի գործերու վերանորոգութիւնը մեզ կը մղէ անդրադառնալու, թէ գեղանկար մը իրականութեան մէջ ի՛նչ է, եւ այս` սրբելով անոր արարիչին սկզբնական վրձնահարուածները: Սիսթինեան մատրան վերանորոգութենէն ի վեր Ադամն ու Եւան շրջապատող լոյսը շատ աւելի պայծառ կը շողայ` որեւէ ժամանակէ աւելի լոյս սփռելով անոր գեղեցկութեան եւ գեղեցկութեան յատկանիշներուն կորուստին վրայ:

Արուեստի գործերու վերանորոգութիւնը շատ դժուար խաղ մըն է: Թերեւս կ՛արժէ նշել մէջբերում մը, որ յաճախ վերագրուած է Լէոնարտօ տա Վինչիի. «Արուեստը երբեք չ՛աւարտիր, այլ միայն կը լքուի»:

Դիտանկիւնի հարց է, թէ արդեօք արուեստի վերապրող գործի մը ճշմարիտ բնոյթը իր սկզբնակա՞ն պատկերին մէջ է, թէ՞ փճացած: Թէեւ մեր քաղաքակրթութեան պատկանող «գլուխ գործոցներէն» շատերը կորսնցուցած են իրենց սկզբնական պատկերը:

Ստորեւ` արուեստի քանի մը այլ գործեր, որոնք հաւանաբար կը պահանջեն «պտուղը օձէն առնել»` տեսնելու համար անոնց սկզբնական գեղեցկութիւնը:

 

  1. «Գիշերային Հսկումը» Գեղանկարին Գոյները Իրականութեան Մէջ Կը Պատկերէին «Ցերեկային Հսկում» Մը, Իսկ Գեղանկարը Կտրտուած Է Ամէն Կողմէ

985art1Ռամպրանթ Վան Ռայն իր «Թիւ 2 արուարձանին զինուորական ջոկատը` հարիւրապետ Ֆրանս Պաննինք Քրոքի գլխաւորութեամբ» գեղանկարը աւարտած է 1642-ին: Այս գործը հետագային կոչուած է «Գիշերային հսկումը», երբ զայն ծածկող ջնարակը փճացած է եւ ամբողջ գործը մթագնած է: 1940-ական տարիներուն ջնարակը մաքրելէ ետք ի յայտ եկած է, թէ գեղանկարը իրականութեան մէջ կը պատկերէ ցերեկային հսկում մը: Սակայն սխալ անունը արդէն ընդհանրացած էր: Ռամպրանթ ամբողջ գեղանկարին մէջ օգտագործած էր որոշ չափի մթութիւն մը` շեշտաւորելու համար զինուորական տարազներուն վառ գոյները եւ հրեշտակէն ցայտող լոյսը:

Ռամպրանթի գործը կտրտուած էր 1715-ին, երբ գեղանկարը տեղափոխուած էր Ամսթերտամի քաղաքապետարանէն, ենթադրաբար այն պատճառով, որ անոր յատկացուած տարածքը շատ փոքր էր եւ չէր բաւեր գեղանկարը ցուցադրելու: Այս տեսակ միջոցառումներ սովորական էին այդ ժամանակներուն: Յատկանշական է, որ շուրջ 60 սմ կտրուած է անոր ձախ կողմէն, այսինքն բազմաթիւ զինուորներ դուրս դրուած են պաստառէն: Գեղանկարին վերի մասին մէջ եւս կամար մը «գլխատուած» է:

Այստեղ կցուած նկարը Ռամպրանթի գործին 17-րդ դարու մէկ ընդօրինակութիւնն է: Անոր մէջ գոյները աւելի վառ են եւ կամարը «գլխատուած» չէ:

 

  1. «Մոնա Լիզա» Այսօրուան Սրճագոյն-Դեղնաւուն Գեղանկարը Չէր, Իսկ Անոր Առեղծուածային Երեւոյթին Մեծ Մասը Հետեւանք Է Փճացումի

985art2Լէոնարտօ տա Վինչի «Մոնա Լիզա»-ն աւարտած է 16-րդ դարուն: Գեղանկարը Փարիզի Լուվր թանգարանին մէջ կը պահուի 1797-էն ի վեր, սակայն զայն պատող ջնարակի խաւերը անմիջապէս սկսած են փճանալ գեղանկարին աւարտէն ետք: Թէեւ «Մոնա Լիզա» լաւ խնամքի արժանացած է (անմիջապէս թանկարժէք նկատուած է), սակայն անցած է ձեռքէ ձեռք, հարուստներու եւ գուրգուրացողներու միջեւ, նոյնիսկ կախուած է Նափոլէոն Պոնափարթի ննջարանին պատէն:

Վերածնունդի ժամանակներու արուեստի պատմաբան Ճիորճիօ Վասարի, որ «Մոնա Լիզա»-ն տեսած է անոր աւարտէն տասնամեակներ ետք, գաղափար մը կու տայ, թէ ինչպէ՛ս անոր գոյները այլափոխուած են տարիներու ընթացքին: Ան կը գրէ. «Աչքերը ունէին այն ցոլքը եւ արցունքոտ փայլքը, որ սովորաբար կը տեսնենք իրական կեանքի մէջ… Վարդագոյն եւ քնքուշ ռունգերը կարծէք կենդանի կը շնչէին… Շուրթերը ապրող մարմին մը կը թուէին ըլլալ, եւ ոչ թէ` ներկուած:

Աջին կցուած տարբերակը հաւանաբար գծուած է տա Վինչիի մէկ աշակերտին կողմէ, ճիշդ այն ժամանակ, երբ ան կը նկարէր իր «Մոնա Լիզա»-ն: Պէտք է նշել, թէ նպատակը ճշգրիտ ընդօրինակութիւն մը կատարել չէր. մասնաւորաբար ժպիտը եւ աչքերը տարբեր են: Սակայն գոյները գաղափար մը կու տան, թէ տա Վինչիի գործը ի՛նչ երեւոյթ ունէր սկիզբը:

«Տի Արթ Նիուզփէյփըր» թերթին մէջ նկար մը կը պատկերէ թուային մաքրութեան ենթարկուած «Մոնա Լիզա»-ի մէկ տարբերակը, որ նոյնպէս ի յայտ կը բերէ անոր աւելի պայծառ գոյները:

 

  1. «Վերջին Ընթրիք»-էն Անհետացած Են Բազմաթիւ Մանրամասնութիւններ, Ինչպէս` Յիսուսին Ոտքերը Եւ Յուդային Աղ Թափելու Տեսարանը

985art3«Վերջին ընթրիք»-ը որմանկարին իրագործումը աւարտած էր 15-րդ դարուն` Միլանոյի Սանթա Մարիա Տելլէ Կրացիէ վանքին մէկ պատին վրայ: Լէոնարտօ տա Վինչի քանի մը տարի աշխատած էր` աւարտելու համար զայն, թէեւ չենք գիտեր, թէ ճիշդ որքա՛ն ժամանակ յատկացուցած էր այս գործին: Առասպելի համաձայն, առիթով մը ան պոռթկացած է վանահօր դէմ, երբ ան անհամբերութիւն ցուցաբերած է բազմաթիւ տարիներ ետք գեղանկարին անաւարտ վիճակին ի տես: Հետեւաբար տա Վինչի սպառնացած է վանահայրը իբրեւ բնորդ օգտագործել` Յուդային դէմքը գծելու համար:

Գեղանկարին վիճակը սկսած է վատթարանալ անոր աւարտէն անմիջապէս ետք: Իտալացի գեղանկարիչ Ճիան Փաոլօ Լոմացօ 16-րդ դարու կէսերուն հաստատած է, թէ` «գեղանկարը ամբողջութեամբ աւերուած է»:

Ժամանակի աւերին կողքին, «Վերջին ընթրիքը» կրած է նաեւ այլ պատուհասներ: 1652-ին որմանկարին մէջ բացուած է դուռ մը, որուն պատճառով անհետացած են Յիսուսի ոտքերը: Բ. Աշխարհամարտին վանքը ռմբակոծուած է, թէեւ «Վերջին ընթրիք»-ը պատկերող պատը փուլ չէ եկած:

Վարը կցուած նկարը Ճիովանիի Փիեթրօ Ռիցոլիի կատարած մէկ ընդօրինակութիւնն է, որ աւարտած է 16-րդ դարուն: Անիկա օգտագործուած է իբրեւ գլխաւոր սկզբնաղբիւր` 20-րդ դարուն կատարուած վերանորոգութեան:

 

  1. «Ճիչը» Իրականութեան Մէջ Կը Բաղկանայ Չորս Տարբեր Գործերէ

985art4Էտուարտ Մունք իր «Ճիչը» գեղանկարներու շարքը ստեղծած է 1893-1910-ի միջեւ: Երկու գեղանկարներու մէջ օգտագործուած է իւղաներկ, այլ գեղանկարի մը մէջ` փասթել, իսկ չորրորդ գեղանկարը վիմագրութիւն (լիթոկրաֆ) մըն է (իրօք, գոյութիւն ունին վիմագրութեան քանի մը տասնեակ տարբերակներ): Փասթելով իրագործուած նուազ ծանօթ տարբերակը 2012-ին մրցանիշ մը կոտրեց Սոթպի՛զի մէջ, ուր վաճառուեցաւ 119.9 միլիոն տոլարի եւ դարձաւ աճուրդի ընթացքին երբեւիցէ վաճառուած ամէնէն սուղ գեղանկարը:

Ի տարբերութիւն այս յօդուածին մէջ նշուած արուեստի այլ գործերու, «Ճիչը» գեղանկարներու շարքին ամբողջութիւնը նկատառելի փոփոխութիւններ չէ կրած ժամանակի ընթացքին: Հազիւ դար մը անցած է այն ժամանակներէն, երբ աւարտած է անոնց իրագործումը: Անհրաժեշտ է Մունքի գործին ներառումը իբրեւ «մեր ժամանակներու «Մոնա Լիզա»-ն», որպէսզի անդրադառնանք, թէ գոյութիւն ունին չորս տարբերակներ, իւրաքանչիւրը` նկատառելիօրէն տարբեր իր նախորդէն:

Ձախին կցուած նկարը «Ճիչը» գեղանկարներու շարքին առաջինն է, որ իրագործուած է իւղաներկով: Աջին երեւցող նկարը վիմագրութիւն մըն է, վարը` ձախին կը տեսնենք փասթելով իրագործուած տարբերակը, իսկ աջին` երկրորդ իւղանկարը:

 

  1. Վան Կոկի Դեղնաւուն Երանգները Տժգունած Են, Մասնաւորաբար «Արլի Ննջարանը» Այլափոխուած Է

985art5-(2)Վան Կոկ իր «Ննջարան` Արլի մէջ» գեղանկարը աւարտած է 1888-ին: Իրականութեան մէջ ան գծած է 3 տարբերակ, եւ իւրաքանչիւրը ունի յատկանշական տարբերութիւններ: Սակայն ան երեքն ալ իբրեւ նուէր տուած է զանոնք աւարտելէ անմիջապէս ետք: Հետեւաբար նուազ ծանօթ երկրորդ եւ երրորդ տարբերակները նկատուած են տարբեր գործեր, փոխանակ` երրորդութեան մը մաս կազմող գեղանկարներ:

Վան Կոկի օգտագործած դեղին ներկը սրճագոյն դարձած է ժամանակի ընթացքին: Այս «ախտով» վարակուած են նաեւ անոր այլ գեղանկարները:

Վան Կոկի յատուկ դեղին գոյնը արդիւնք էր ճարտարարուեստական յեղափոխութեան ժամանակներուն պատրաստուած քրոմի դեղինին. թունաւոր կապարի տեսակ մը, որ անկայուն էր, ինչպէս` այս ժամանակաշրջանին ի յայտ եկած բազմաթիւ այլ ներկերու քիմիական բաղադրութիւնը:

Նկարը ցոյց կու տայ Ամսթերտամի մէջ Վան Կոկի թանգարանին կողմէ կատարուած վերանորոգութեան աշխատանքը: Թանգարանին համացանցի կայքին վրայ կարելի է տեսնել Վան Կոկի գեղանկարներուն սկզբնական գոյներով վերարտադրուած տարբերակները:

 

  1. «Քանակաուայի Մեծ Ալիքը» Փայտի Վրայ Իրագործուած Գործերու Շարք Մըն Է, Որուն Այլափոխուած Տարբերակները Կը Ցուցադրուին Գլխաւոր Թանգարաններու Մէջ

985art6Քացուշիքա Հոքուսայ փայտի վրայ իր մէկ ստեղծագործութիւնը աւարտած է 19-րդ դարու սկիզբը: «Մեծ ալիքը» մաս կը կազմէ «Ֆուճի լերան երեսունվեց տեսարաններ» վերնագիրով շարքի մը, որուն մաս կը կազմեն 46 տպագրութիւններ: Անոնք իրագործուած են առաջին բնօրինակներուն վայելած ժողովրդականութենէն ետք:

Դիւրութեամբ փորագրուող փայտին վրայ պատրաստուած կաղապարէն ծնունդ առած են հազարաւոր ընդօրինակութիւններ: Անոնցմէ ոմանք կորսնցուցած են իրենց սկզբնական մանրամասնութիւնները: «Մեծ ալիքը» գործէն բազմաթիւ տարբերակներ այնքա՛ն այլափոխուած են, որ կարելի չէ ըսել, թէ կը պարունակեն բնորոշ յատկանիշներ: Անոնց մանրամասնութիւնները այնքա՛ն կորսուած են գրեթէ բոլոր տարբերակներուն մէջ, որքան` անոնց պատկերած ալիքը, որ կը յամենայ դեղնաւուն երկինքի մը տակ:

Կցուած վերի նկարը կը ցուցադրուի Նիւ Եորքի արուեստի Մեթրոփոլիթըն թանգարանին մէջ, իսկ վարի նկարը` վերանորոգուած տարբերակ մըն է:

 

  1. «Մտածողը» Սկիզբը Մաս Կը Կազմէր Տանթէի «Դժոխք»-ին Վրայ Հիմնուած Քանդակներու Շարքի Մը: Ան Բուն Անունով Կը Կոչուէր «Բանաստեծը»

985art7Օկիւսթ Ռոտեն իր «Բանաստեղծը» քանդակած է 19-րդ դարու վերջերուն, իբրեւ առանձին կերպար մը` «Դժոխքի դարպասները» վերնագիրով հսկայական գործի մը մէջ, որ պիտի շրջապատէր մուտք մը: Այս մուտքին շուրջ զետեղուած էին 180 առանձին կերպարներ: «Մտածողը»-ին կերպարը աւելի փոքր նախատեսուած էր սկիզբը: Յայտնապէս ձուլագործներ արձանը այս անունով կոչած են` նմանութիւններ գտնելով Միքելանճելոյի «Իլ փենսերոսօ»-ին (մտածողը) հետ, ուրկէ եկած է անունը:

Ինքնին Ռոտեն բաւական մտածելէ ետք որոշած է «Մտածողը» վերածել առանձին գործի: Հետեւաբար զայն ձուլել տուած է իբրեւ շատ աւելի վիթխարի արձան մը, որուն բազմաթիւ օրինակները ձուլուած են ժամանակի ընթացքին:

Կցուած նկարը կը պատկերէ «Դժոխքի դարպասները» քանդակին կաղապարը, որ կը ցուցադրուի Փարիզի Ռոտենի թանգարանին մէջ:

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )