«Ոսկի Խնձոր»-ը Մեր Իրականութեան Հայելիում

ԹԱՄԱՐ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ

1222-_tamar-(1)«Երբեւէ պատահե՞ր է, որ նստիք պարապ սրահի լռութեան մէջ, բաց վարագոյրին առջեւ, ուր ձեր դիմաց բեմն է, դատարկ, անկենդան բեմը: Ժամեր անց այդ անկենդան դատարկութիւնը պիտի լուսաւորուի, ապա պիտի լեցուի խօսքով ու գործողութեամբ, մտածումով, զգացումով, շարժումով, երգով, գոյնով, զգեստներով, կարասիներով»…

Թատրոնը մարդկային գործունէութեան այն ոլորտն է, ուր ամէն ինչ խաղ է` թէ՛ պայմանական, թէ՛ իրական: Թատրոնը կեանքի հայելին է եւ զուգահեռը, դատարկ տարածութիւն մը, որուն մէջ մարդը «հաւաքական հաղորդութեան» համար կը յօրինէ իր կեանքը, կ՛որոշէ, թէ ո՛վ է ինքը, ուրկէ՞ կու գայ եւ ո՞ւր կ՛երթայ: Ահաւասիկ այս անգամ «հաւաքական հաղորդութիւնը» պիտի կայանայ «Ոսկի խնձոր»-ին շուրջ: Եւ ուշադիր եղէք. նախաբեմին վրայ տեղադրուած ոսկեզօծ հայելիին ընդմէջէն կը ներկայանան մեր հեքիաթ-իրականութեան տարօրինակ կերպարները, ապա իրադարձութիւնները կը ծաւալին մեր կեանքին զուգահեռ, մեր կեանքին հայելային անդրադարձով, նուրբ ու խորունկ երգիծանքի մերօրեայ շունչով»:

Այս խօսքերը պատկանում են բեմադրիչ Ռոպերթ Առաքելեանին: Իսկ վերոյիշեալ «Ոսկի խնձոր»-ը` երաժշտական թատերախաղ է` հետեւողութեամբ Յովհաննէս Թումանեանի «Ծիտը» հեքիաթին: Այդ թատերախաղի հեղինակը, գեղարուեստական ղեկավարը եւ բեմադրիչը նոյն ինքը` Ռոպերթ Առաքելեանն է: Արդ, տեղին է ո՛չ առաջին, սակայն ո՛չ աւելորդ անգամ յիշեցնել-ներկայացնել մեր ընթերցողին Ռոպերթ Առաքելեանին:

Ժամանակին Երեւանի Հրաչեայ Ղափլանեանի անուան համբաւանուն տրամաթիքական թատրոնի առաջատար դերասան, 1992-ից Լիբանանում հաստատուած, որ երկար տարիներ ղեկավարած է Համազգայինի Այնճարի «Լուսարձակ 40» թատերախումբը, հիմնած է «Սուրէն Քոչարեան» ասմունքի խումբը, ապա «Լ. Շանթ», «Լորիկ», «Երազ» եւ այլ թատերախումբեր` Այնճարի եւ Պէյրութի մի քանի վարժարանների մէջ: Նաեւ գեղարուեստական պատասխանատուն եւ բեմադրիչն է Համազգայինի «Արեգ» թատերական դպրոցի եւ թատերախմբի: Ստացած է մի շարք պարգեւներ եւ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Սերժ Սարգսեանից «Մովսէս Խորենացի» մետալը:

1222-_tamar-(2)Եւ ահա օրերս «Յ. Տէր Մելքոնեան» սրահում կրկին ականատես եղանք Ռոպերթ Առաքելեանի ստեղծագործական ընթացքի նոր նուաճումներից մէկին: Մասնագիտական բարձր արուեստի դրսեւորում, որին առնչուելիս, ակամայ եւ արդարացիօրէն յիշում ես իր մասին ասուած, գրուած խօսքերը, գնահատանքները, որ պատկանում են անուանի արուեստագէտներին, մտաւորականներին:

«Ռոպե՛րթ ջան, դու ընդունակ ես արուեստում քո՛ խօսքը ասելու, համարձակ եղիր» – Հրաչեայ Ղափլանեան: Այո՛, այս նոր բեմադրութիւնը սկզբից մինչեւ վերջ` Ռոպերթ Առաքելեանի` Յովհաննէս Թումանեանի միջոցով ասուած նաեւ ի՛ր սեփական խօսքն էր, ճշմարիտ եւ համարձակ:

«Ռոպերթ Առաքելեանը ինձ յոյս է ներշնչում: Նրա մէջ թատրոն կայ» – Ռուբէն Զարեան: Այո՛, երբ հաղորդակից ես լինում Ռոպերթ Առաքելեանի բեմադրութիւններին եւ ապա երբ հաղորդակցւում ես իր հետ կեանքում, բեմից դուրս, զգում ես, որ իր մէջ իր հոգեկան աշխարհը տրոփում, ալեկոծւում է, ապրում է ի՛ր կեանքի, ի՛ր ճակատագրի թատրոնով,  ինչը յաճախ հարստացնում է իր բեմական թատրոնը:

«Ռոպերթ Առաքելեանի բեմական աշխարհում կարելի է հանդիպել բեմադրական եւ կերպարային այնպիսի ընդհանրացումների, որոնք յատուկ են տաղանդաւոր արուեստագէտին» – Հենրիկ Էդոյեան: Այո՛, անվիճելի է, որ միայն տաղանդաւոր արուեստագէտը ունակ է մէկ ուրիշ հեղինակի (եւ այն էլ` Յովհաննէս Թումանեանի) զուգահեռներում ստեղծել ի՛ր թատրոնը եւ ասել ի՛ր խօսքը:

«Ռոպերթը շատ կարեւոր գործ է անում Լիբանանում: Նա ազնիւ արուեստագէտ է եւ գիտի, թէ ո՞ր, ե՞րբ եւ ի՞նչ պէտք է բեմադրել» – Սօս Սարգսեան: Այո՛, Ռոպերթ Առաքելեանը շատ լաւ գիտի, թէ ո՞ր, ե՞րբ, ի՞նչ պէտք է բեմադրել, քանզի իր ողջ ներունակ հոգեմտային աշխարհով ապրում է արդի ազգային, մարդկային, նաեւ համամարդկային բարդ վիճակներով:

«Ռոպերթ Առաքելեան «կոփած էր» անտաշ քարերը` անոնց տալով գեղեցիկ ձեւեր, զանոնք վերածելով թանկարժէք գոհարներու» – Եսայի Հաւաթեան: Այո՛, Ռոպերթ Առաքելեանը կարող է «կոփել» ե՛ւ անտաշ քարերը, ե՛ւ տաշուելու ունակութեամբ օժտուած «քարերը»` բացայայտելու, կեանքի բերելու եւ զարգացնելու աշակերտների բնատուր ձիրքը:

Մեզ ներկայացուած թատերախաղը, իր բեմադրական բոլոր շերտերով եւ բաղադրեալներով, վկայութիւնն էր վերոնշեալ բոլոր գնահատականների: Բեմադրական վարպետութիւն, ներկայացման յստակ կառուցուածք, ե՛ւ արտաքին-խաղային, ե՛ւ ներքին-իմաստային զարգացման ճշգրիտ ձեւաընթացք, իւրաքանչիւր բեմական տեսարանի աւարտուն խաղակերպար, տպաւորիչ բեմահագուստներ, պատշաճ երաժշտական ձեւաւորում` «Արեգ» թատերախմբով բեմադրուած այս ներկայացման գեղարուեստական արժանիքները տակաւին չեն աւարտւում այս թուարկութեամբ: Նշելի են նաեւ տեղին բեմադրուած պարային տեսարանները` հայրենի մասնագէտներ Ժաքլին եւ Կարէն Մակինեանների կողմից: Եւ ինչպէս չշեշտել աշակերտների հետ պարապելու Ռոպերթ Առաքելեանի ստեղծագործական եւ մանկավարժական բարձր ձիրքը: Մեր առջեւ բեմում օժտուած, խելացի, արտայայտիչ դիմախաղով, դահլիճի հետ դերասանական արուեստով հաղորդակից եղող մեր մատաղ սերնդի ներկայացուցիչներն էին, որոնցից ամէն մէկը,  շնորհիւ Ռոպերթ Առաքելեանի, բացայայտեց իր գնահատելի կարողութիւնները: Նստած դահլիճում` զգում-տեսնում էիր դահլիճում` ամփոփուած երեխաների` դպրոցների սաների ջերմ, խելացի, անմիջական արձագանգը ամբողջ ներկայացման  ընթացքում: Որոշ պահերին ասես բեմն ու դահլիճը մերձենում էին միմեանց` դառնալով մի ամբողջութիւն, մի հետաքրքրական խօսուն եւ յուզիչ աշխարհ:

Անդրադառնալով խնդրոյ առարկայ ներկայացմանը` նշելի է, որ Յովհաննէս Թումանեանի «Ծիտը» յայտնի հեքիաթի նիւթը իրենից ներկայացնում է ենթաիմաստային, այլաբանական եւ խորհրդանշանականօրէն վաւերագրական մի եղելութիւն այն մասին, թէ ի՛նչ է իրականում բարերար կոչուածը (անշուշտ, այս երեւոյթում, ինչպէս եւ ամէն ինչում, կան հազուադէպ բացառութիւններ, խօսքը դրանց մասին չէ): Հիմնականում համատարած համամարդկային երեւոյթ է այն, ինչի մասին այդքան բացայայտ եւ գեղարուեստականօրէն հնարամիտ գրել է Յովհաննէս Թումանեանը: Եւ այդ նիւթը այժմ իր հիանալի զարգացումն է գտել Ռոպերթ Առաքելեանի «Ոսկի խնձոր»-ը թատերախաղում: Ամէն մի ժպիտի դիմաց, ամէն մի տուած փուշի դիմաց, ամէն մի փշրանք հացի դիմաց, ամէն մի կիսատ ժպիտի դիմաց` մեծարանքի, գովազդային գովեստների ակնկալիք, գրեթէ ոչնչի եւ կամ կիսատ-պռատութեան համար մեծագոյն հատուցման պահանջ:

Ծանօթ բան է… Որպէս հիմք ընդունելով Յ. Թումանեանի սեղմագիր «հեքիաթը», որը ըստ էութեան ո՛չ թէ հեքիաթ է, այլ` համատարած իրողութեան փաստավաւերագրութիւն, Ռոպերթ Առաքելեանը վարպետօրէն ստեղծել է դրա շուրջ իր սեփական նիւթը յաւելելով նոր կերպարներ` մարդկանց եւ կենդանիների: Դրանցից իւրաքանչիւրը «բարերարների» տեսակներ են: Եւ այսպիսով զարգացնելով Յ. Թումանեանի գաղափարը` նա իր վառ բեմականութեամբ եւ «Արեգ» թատերախմբի աշակերտների արտայայտիչ խաղով ներկայացրել է հանդիսատեսին «Ոսկի խնձոր»-ը: Անհրաժեշտ է նշել հետեւեալ կարեւոր փաստը. իր խորքին մէջ եւ ըստ էութեան այս ներկայացումը ո՛չ թէ երեխաների, պատանիների, այլ մեծերի համար է, եւ սա առաջին անգամ չէ՛, որ Ռոպերթ Առաքելեանը իր բեմադրողական ասպարէզում դիմում է նման քայլի: Սակայն շնորհիւ ե՛ւ Յ. Թումանեան հանճարի, ե՛ւ Ռոպերթ Առաքելեանի խորապէս իմաստաւորած եւ զարգացրած բեմադրութեան ասելիքին` այն  հասու է նաեւ մատաղ սերնդին:

… Ոսկի խնձո՜րը… թող «բարերարները» միշտ ակնկալեն այն եւ ամէն մէկը նրանցից մտածի, որ միայն ինքն է արժանի իրեն որպէս մեծագոյն պարգեւ` երկնքից իջած այդ ոսկի խնձորին: Ինչեւէ՜… Սակայն բացայայտօրէն առկայ է, գոյութիւն ունի մէկ այլ անհերքելի ճշմարտութիւն: Արարչի կողմից, տիեզերքից «Ոսկի խնձոր»-ը վաղո՜ւց եւ ի սկզբանէ ընկել-բաժին է եղել տաղանդաւորագոյն արմէն ազգին: Արուեստի ասպարէզում արարչագործական, ստեղծագործական բացառիկ տաղանդով ի վերուստ օժտուած հային: Եւ դրա ապացոյցներից մէկն էլ` մինչեւ Յ. Թումանեանը եւ Յ. Թումանեանից մինչեւ այսօր մեր ազգի մշակութային սերնդէ սերունդ փոխանցուող աննահանջ երթն է:

Ինչպէս ներկայացման վերջում բոլոր հերոսները բացագանչում են. «Խոնարհւում ենք քո առջեւ` Յովհաննէս Թումանեան եւ քո առջեւ` հանդիսատես», այդպէս նման խոնարհման է արժան այդ աննահանջ երթը:

Ռոպերթ Առաքելեան արուեստագէտին բնորոշ են երեւակայութեան ինքնատիպ ու բարձրարուեստ թռիչքները, ստեղծագործութեան շերտերը բացայայտելու բացառիկ կարողութիւնը, բծախնդրութեամբ աշխատելու տոկունութիւնը եւ նպատակասլացութիւնը:

Հիմա դո՛ւ որոշիր, Ոսկի խնձոր, թէ ո՞ւմ ձեռքի մէջ ես ընկնելու…

Իսկ մենք կը տեսնենք դա մեր իրականութեան բազմադէմ հայելիում:

ԹԱՄԱՐ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ
Արուեստագիտութեան դոկտոր

Երեւան-Պէյրութ

 

 

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )