ՅԵՂԱՓՈԽՈՒԹԻՒՆ Է, ՅԵՂԱՓՈԽՈՒԹԻՒՆ ՉԷ…

Այսօր 14 մարտ է. բոլորը կը խօսին յեղափոխութեան մասին: Արդէն վերջերս ամբողջ աշխարհը կը խօսի յեղափոխութեան մասին, թէեւ այսպէս կոչուած «յեղափոխութիւնը» միայն արաբական աշխարհին մէջ է:

Այսպէս կոչուած կ՛ըսենք, որովհետեւ տակաւին չենք գիտեր, թէ ի՛նչ պիտի ըլլայ այդ շարժումներուն արդիւնքը: Տակաւին ոչ ոք գիտէ, թէ Եգիպտոսի մէջ պատահածը ի՞նչ է. յեղափոխութիւ՞ն, թէ՞ իշխանափոխութիւն:

Նոյն մօտեցումով պէտք է դիտել նաեւ 14 մարտ 2005-ին տեղի ունեցած շարժումը, որ Ուաշինկթընի կողմէ անուանուեցաւ Մայրիներու յեղափոխութիւն, եւ այդ շարժումին մասնակից ուժերուն ղեկավարներուն համար առիթ եղաւ փոխելու Նահատակաց հրապարակին անունը եւ զայն կոչելու Ազատութեան հրապարակ:

Այսօր` 14 մարտին, եւ տեսնելէ ետք երէկուան` 13 մարտի յայտագիրը, լիբանանցին կ՛որոնէ վեց տարի առաջ տեղի ունեցածը, որուն ընթացքին Աստուածաշունչն ու Քորանը միացուեցան, խաչը եւ մահիկը իրենց ձեռքերուն մէջ երիտասարդները հաւատքով փողոց իջան, եկեղեցւոյ ղօղանջները խառնուեցան մզկիթներուն մինարէներէն հնչող «Ալլահու աքպար»-ին, իսկ թուէյնիներ հնչեցուցին ազգային միասնականութեան ու քրիստոնեայ-իսլամ գոյակցութեան ուխտեր, եւ այլ ղեկավարներ դատապարտեցին Սուրիան` պահանջնելով ըլլալ անկախ ու գերիշխան:

Վեց տարի ետք վերոնշեալ բոլոր իրականութիւնները փոխուած են: Սուրիոյ դէմ կարգախօսներ չկան, իսլամ-քրիստոնեայ գոյակցութեան ուխտերը վերածուած են փրոթոգոլային արարողութեան, իսկ աղօթքներն ու նամազները տակաւին միախառնուած են, սակայն անոնք կը հակադրուին իրենց ներքեւի բեմէն հնչող ճառերուն, որոնք ներկաները կը հրահրեն որոշ յարանուանութեան մը զէնքին դէմ պայքարելու եւ զայն մերժելու ոգիով, իբրեւ եզրակացութիւն` պատճառած կ՛ըլլան միջյարանուանական գրգռութիւններ եւ թշնամի Իսրայէլին դէմ պայքարող զէնքին դէմ սադրանքներ:

Թէեւ 2005-ին մարդիկ Լիբանանի ազատութիւնը, անկախութիւնն ու գերիշխանութիւնը կը պահանջէին, սակայն օրին լիբանանեան դրօշը աւելի բարձր եւ աչքերը երկնքին բարձրացուցած ճակատաբաց կը ծածանէր, իսկ այսօր, երբ Լիբանան ազատ, անկախ ու գերիշխան կը սեպուի Սուրիոյ հետ դիւանագիտական յարաբերութիւններ եւ դեսպանատուն մը ունենալուն պատճառով, կարծէք ոչինչ փոխուած է դրօշակէն. անիկա նոյնը կը մնայ իր Կարմիր ու Ճերմակ երիզներով ու դալար մայրիով, միակ տարբերութեամբ, որ ան այդքան բարձրէն չի ծածաներ իր գլուխը, որովհետեւ ներկայ ճառախօսներուն արձակած միջհամայնքային ու միջյարանուանական երկփեղկումը արմատացնող իւրաքանչիւր գրգռիչ խօսքի ու արտայայտութեան հետ դրօշակը կը տնքայ ու կարծէք կը կծկուի իր սիրտը խոցող այդ խօսքերէն:

Ժամանա՛կն է այլեւս, որ լիբանանցին հասկնայ, թէ լիբանանեան ազգային միասնականութեան մէջ ճեղքեր յառաջացնելով` յեղափոխութիւն չ՛ըլլար, թշնամի Իսրայէլին դէմ բարձրացած զէնքին դէմ սադրանքը կարելի չէ յեղափոխութիւն կոչել, հրապարակի մը անուանափոխութիւնը յեղափոխութիւն չի նշանակեր, այլ` պատմութեան նենգափոխում, որ այս պարագային Օսմանեան կայսրութեան գործած ոճիրներուն ու սպանդներուն հանդէպ ուրացումի քաղաքականութեան հորիզոնները կը շրջանցէ անոր ժառանգորդին` նոր օսմանականութեան հետ մերձեցումի եւ սիրաբանութեան հասնելու նպատակով:

Լիբանանի համար իսկական յեղափոխութիւնը պիտի ըլլայ այն, որուն ընթացքին Լիբանանի բոլոր հրապարակները պիտի ողողուին Մարտ 14-ի եւ Մարտ 8-ի քաղաքական ուժերուն հետեւորդներով: Այդ յեղափոխութիւնը պիտի ըլլայ, երբ Լիբանանի համար ինկած իւրաքանչիւր նահատակի գերեզմանը զարդարուի սպիտակ վարդերով եւ իւրաքանչիւրին յիշատակը յարգուի աղօթքով: Իսկական յեղափոխութիւնը պիտի ըլլայ, երբ լիբանանցիները իբրեւ կարգախօս բարձրացնեն «Ո՛չ ամէն տեսակի հոգատարութեան» լոզունգը եւ լիբանանեան ինքնուրոյն որոշումով կառավարեն երկիրը, եւ զինուին երկխօսութեան, փոխըմբռնումի եւ ուրիշը ընդունելու հզօր զէնքերով:

Միայն այն ատեն է, որ լիբանանեան դրօշը հպարտութեամբ պիտի ծածանի, անոր տնքոցը պիտի դադրի, եւ Լիբանանի վրայ պիտի շողայ ազատութեան, անկախութեան եւ գերիշխանութեան արեւը:

 

ԱՐՇՕ ՊԱԼԵԱՆ

 

«ԲԱՆԱԿ, ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ, ԴԻՄԱԴՐՈՒԹԻՒՆ»
ՏԱՐԱԶԸ ՏԱԿԱՒԻՆ ԱՌԿԱՅ Է»

Նեպիհ Պըրրի

Մինչ Մարտ 14-ի քաղաքական ուժերը Լիբանանի մէջ իրենց ընդդիմութիւնը կը պաշտօնականացնեն, իշխանամէտ քաղաքական ուժերը կը ջանան արագացնել Լիբանանի կառավարութեան կազմութիւնը, որպէսզի կարելի ըլլայ 13 մարտին տեղի ունեցած ձեռնարկին եւ անոր ընթացքին արտասանուած ճառերուն գործնական պատասխան մը տալ:

 

Զուգահեռ ընթացող այս երկու հոլովոյթներուն կողքին, անպակաս կը մնան նաեւ լիբանանեան հակառակորդ երկու քաղաքական թեւերուն միջեւ փոխադարձ ցեխարձակումները, որոնք անցեալ շաբթուան ընթացքին աւելի սրեցան Մարտ 14-ի ուժերուն եւ խորհրդարանի նախագահ Նեպիհ Պըրրիի միջեւ:

Մարտ 14-ի քաղաքական ուժերուն կողմէ խորհրդարանի նախագահին  հասցէին վարկաբեկիչ շարք մը յայտարարութիւններէն  ետք, ընդգծուեցաւ, որ այդ ուժերը կը զղջան Նեպիհ Պըրրին խորհրդարանի նախագահ վերընտրելու իրենց որոշումին համար:

Այս յայտարարութիւններուն Պըրրի պատասխանեց օրական դրութեամբ հրատարակուող հարցազրոյցներու ընդմէջէն:

Օրինակ, «Սաֆիր» օրաթերթին հետ իր ունեցած հարցազրոյցին ընթացքին Պըրրի զարմանք յայտնեց անձնապէս Սաատ Հարիրիի կողմէ կատարուող գրգռութիւններուն համար. գրգռութիւններ, որոնք ուղղուած են Դիմադրութեան դէմ եւ, խորհրդարանի նախագահին բացատրութեամբ, հետեւանք են համայնքային դրութեան վրայ հիմնուած վարչակարգի մը, որ կը կուրցնէ եւ կարգ մը կողմերը կը մղէ Դիմադրութեան զէնքին հանդէպ ցուցաբերելու համայնքային թէ յարանուանական նեղ մօտեցում մը:

Պըրրի իր հարցազրոյցին ընթացքին մէջբերեց ֆրանսական օրինակը` նշելով, որ Գերմանիոյ բռնագրաւումին դէմ պայքարող ֆրանսական դիմադրութեան անդամները մեծաւ մասամբ համայնավարներ էին, սակայն հակառակ այն իրողութեան, որ ֆրանսացի ժողովուրդը կը մերժէր համայնավարութիւնը, ան նեցուկ կանգնեցաւ իր դիմադրուեթան եւ արժեւորեց անոր զոհողութիւնները` շրջանցելով խմբակային պատկանելիութեան բարդոյթները: «Իսկ Լիբանանի մէջ ոմաք կ՛անտեսեն Դիմադրութեան նուաճումներն ու զոհողութիւնները եւ կը սայթաքին դէպի  արշաւներ, որոնք վստահաբար ապարդիւն պիտի մնան եւ զիրենք ոչ մէկ տեղ պիտի հասցնեն, որովհետեւ Դիմադրութեան զէնքը պիտի մնայ ազատագրելու համար Լիբանանի բռնագրաւուած բոլոր տարածքները եւ շարունակելու համար Իսրայէլի դէմ իր դիմադրութիւնը», ըսաւ Պըրրի:

Լիբանանի մէջ տիրող քաղաքական իրավիճակին մասին հարցումի մը պատասխանելով Պըրրի յայտնեց, թէ երկրին մէջ կը տիրէ ընդհանուր լարուածութիւն մը, երանի տալով ազգային երկխօսութեան նիստի օրերուն, որոնց ընթացքին քաղաքական տարբեր ուժերու ղեկավարներուն միջեւ հանդիպումը կը նպաստէր ժողովուրդին մէջ լարուածութիւնը փարատելու:

Ազգային երկխօսութեան խորհուրդի նիստերուն մասին խօսելով` Պըրրի անդրադարձաւ նաեւ երկրին պաշտպանութեան ռազմավարութեան, ընդգծելով, որ այդ ռազմավարութիւնը գրեթէ վերջնականացած է այն օրէն, երբ Սաատ Հարիրիի կառավարութիւնը համախոհութիւն գոյացուցած է` որդեգրելու բանակ, ժողովուրդ, Դիմադրութիւն, տարազը, որ օրինակելի է Լիբանանի համար:

Այս ծիրին մէջ Պըրրի հաստատեց, որ այդ տարազէն Հարիրիին հրաժարումը չի նշանակեր, թէ բանակ, ժողովուրդ, Դիմադրութիւն եռանկիւնը ձախողած է: Ընդհակառա՛կն, այդ տարազը գործադրելի է եւ առկայ: «Նման տարազներ էական են եւ ոչ թէ` այս կամ այն անձնաւորութեան կամ ղեկավարին քմահաճոյքին ձգուած:

Ակնարկելով նշանակեալ վարչապետ Նեժիպ Միքաթիի դէմ Հարիրիի սանձազերծած արշաւին եւ բոլոր այն յայտարարութիւններուն, թէ Միքաթի իրեն դաւաճանած է, Պըրրի ըսաւ. «Հարիրի կը փորձէ ուրանալ, թէ երեսփոխանական վերջին ընտրութիւններուն Միքաթի Հարիրիի հետ ընտրական դաշինք մը ստորագրեց իբրեւ իր կշիռը ունեցող անձնաւորութիւն եւ հաւասարէ հաւասար բանակցութիւններ վարեց անոր հետ: Այլ խօսքով, Միքաթի օր մը օրանց Հարիրիի հետեւորդ չէ դարձած, ընդհակառակն, ան մնայուն կերպով ընդգծած է չափաւորական ըլլալու իր յատկանիշներն ու արժանիքները»:

Պըրրի շեշտեց, որ եթէ քաղաքական պայմանները ըլլան այնպէս մը, որ Միքաթի, Քարամէ եւ Սաֆատի ընտրական համաձայնութիւն գոյացնեն Թրիփոլիի մէջ, «ապա Սաատ Հարիրի հաստատ կը պարտուի», նշեց ան:

«ՄԱՐՏ 14-Ի ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՈՒԺԵՐԸ ՔԱՆԴԻՉ
ԸՆԴԴԻՄՈՒԹԻՒՆ ԿԸ ՆԿԱՏՈՒԻՆ»

Նայիմ Քասեմ

Թէեւ կը սպասուի, որ Հըզպալլայի ընդհանուր քարտուղար սէյիտ Հասան Նասրալլա յառաջիկայ տասը օրուան ընթացքին խօսք մը արտասանէ` անդրադառնալու համար կառավարութեան կազմութեան հոլովոյթին, շրջանային իրադարձութիւններուն եւ Լիբանանի վրայ անոնց ունեցած ազդեցութիւններուն, սակայն Հըզպալլա երեսփոխանական իր պլոքին եւ նախարարներուն ընդմէջէն մնայուն կերպով լիբանանցիները իրազեկ կը պահէ իր կեցուածքներուն եւ տեսակէտներուն մասին:

 

Հաւատարմութիւն Դիմադրութեան երեսփոխանական պլոքին առընթեր, Հըզպալլայի փոխ ընդհանուր քարտուղար շէյխ Նայիմ Քասեմ անցեալ շաբաթավերջին կատարեց շարք մը յայտարարութիւններ, որոնց ծիրին մէջ ան հաստատեց, թէ Հըզպալլա առաջին վայրկեանէն իսկ կոչ ուղղած է կազմելու ազգային միասնականութեան կառավարութիւն մը եւ երկրին մէջ համախոհութիւն գոյացնելու: «Մենք օր մը օրանց մեր կարծիքը չենք փոխած, նոյնիսկ երբ մեծամասնութիւն դարձանք, որովհետեւ մեր համոզումները հիմնուած են Լիբանանի իրականութեան եւ շահերուն հետ համընկնող հիմքերու վրայ: Իսկ Մարտ 14-ի քաղաքական ուժերուն մնացորդացը, որ մերժեց համախոհութիւն գոյացնել եւ մաս կազմել կառավարութեան, ազատ է իր որոշումներուն մէջ», ըսաւ ան` դիտել տալով, որ համախոհութիւնը բռնի ուժով կարելի չէ գոյացնել, այլ` համոզումով:

Քասեմ հաստատեց, որ իշխանամէտ քաղաքական կողմերը չէին, որ Մարտ 14-ի քաղաքական ուժերը դուրս ձգեցին կառավարութենէն, այլ անոնք իրենց որոշումով դուրս մնացին եւ վերածուեցան ընդդիմութեան: «Սակայն ես կը զարմանամ, թէ անոնք ինչի՞ն կ՛ընդդիմանան, որովհետեւ տակաւին ո՛չ կառավարութիւն կազմուած է եւ ո՛չ ալ կառավարութեան աշխատանքային ծրագիր մշակած է», աւելցուց ան:

Շէյխ Քասեմ հաստատեց, որ ընդդիմութիւնը միայն Լիբանանը քանդելու նպատակով է, որովհետեւ ան կը փափաքի երկրին դարձող անիւին մէջ փայտեր խրել եւ կաղացնել ամբողջ ընթացքը, ինչպէս նաեւ` հարուածել կառավարութեան կազմութեան բոլոր ջանքերը:

Շէյխ Քասեմ ընդգծեց, որ կառավարութիւնը պէտք է ունենայ հիմնական քանի մը նպատակ, որոնց մէջ կարելի է ներառել երկրին սահմանադրութեան գործադրութիւնը, ինչպէս նաեւ` նախկին վարչապետ Ռաֆիք Հարիրիի սպանութեան առնչուող սուտ վկաներուն եւ զանոնք ստեղծող կողմերուն բացայայտումն ու Լիբանանի գերիշխանութեան վերահաստատումը:

Հըզպալլայի փոխ ընդհանուր քարտուղարը շեշտեց, որ լիբանանցիները կը զօրակցին Դիմադրութեան` աւելցնելով, որ ոչ ոք կրնայ միւսը ջնջել, որովհետեւ Լիբանանը իր բոլոր զաւակներուն կը պատկանի:

Ան ընդգծեց, որ Հըզպալլա կը փափաքի ազատ, անկախ եւ գերիշխան Լիբանան մը կերտել, Լիբանան մը, որ երբեք ծունկի պիտի չգայ ամերիկեան-իսրայէլեան հոգատարութեան առջեւ, եւ պետութիւն մը, որ երբեք չի մտածեր անձնատուր ըլլալու մասին:

«ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹԵԱՆ ԿԱԶՄՈՒԹԻՒՆԸ` ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹԻՒՆ»

Հակառակ տիրող այս կացութեան, Լիբանանի մէջ ՄԱԿ-ի ընդհանուր քարտուղարի անձնական ներկայացուցիչ Մայքըլ Ուիլիըմզ անցեալ շաբթուան ընթացքին այցելեց հանրապետութեան նախագահ զօր. Միշել Սլէյմանի, խորհրդարանի նախագահ Նեպիհ Պըրրիի, նշանակեալ վարչապետ Նեժիպ Միքաթիի, հրաժարեալ կառավարութեան վարչապետ Սաատ Հարիրիի, ինչպէս նաեւ` լիբանանեան քաղաքական տարբեր ուժերու ղեկավարներուն, որոնց մէջ նաեւ` Հըզպալլայի արտաքին յարաբերութեանց պատասխանատու Հիւսէյն Մուսաուիի:

Հանդիպումներուն ընթացքին քննարկուեցան լիբանանեան ներքին իրադարձութիւնները, կառավարութեան կազմութեան հոլովոյթը, Լիբանանի` միջազգային յանձնառութիւնները գործադրելու պատասխանատուութիւնը, ինչպէս նաեւ` Լիբանանի ծովային սահմանագծումը կատարելու անհրաժեշտութիւնը:

Նախքան Նիւ Եորք իր մեկնումը, Ուիլիըմզ «Սաֆիր» օրաթերթին հետ իր ունեցած հարցազրոյցին ընթացքին շեշտեց Լիբանանի կառավարութեան կազմութեան կարեւորութիւնը:

Բրիտանացի դիւանագէտին համար ՄԱԿ-ի սահմանային Կապոյտ գիծերու ճշդումէն, Լիբանանի ծովային սահմանագծումէն եւ նախկին վարչապետ Ռաֆիք Հարիրիի սպանութեան առումով Միջազգային դատական ատեանին կողմէ արձակուելիք նախնական ամբաստանութենէն շատ աւելի կարեւոր նկատուեցաւ Լիբանանի կառավարութեան կազմութիւնը:

Ուիլիըմզ շեշտեց, որ Լիբանանի դիմագրաւած բոլոր հարցերուն լուծումը կը դիւրանայ, եթէ կառավարութիւն մը կազմուի: Միւս կողմէ, ան հաւանական նկատեց, որ նախնական ամբաստանութիւնը այս ամսուան ընթացքին արդէն իսկ արձակուի:

Լիբանանի մէջ Պան Քի Մունի ներկայացուցիչը, որ 15 օր ետք Նիւ Եորքի մէջ ներկայ պիտի գտնուի ՄԱԿ-ի թիւ 1701 բանաձեւին գործադրութեան առիթով Ապահովութեան խորհուրդին քննարկելիք 15-րդ տեղեկագիրի նիստին, ըսաւ, որ հարկ է Լիբանանի մէջ կազմել կառավարութիւն մը` նկատի ունենալով առկայ վտանգաւոր հարցերը, որոնցմէ են` թիւ 1701 բանաձեւը եւ Կապոյտ գիծին մօտակայքը արձանագրուելիք միջադէպերուն վտանգները, Լիբանանի յատուկ Միջազգային դատական ատեանին հարցը եւ շարք մը ուրիշ խնդիրներ, որոնց լուծումը աւելի դիւրին կը դառնայ կառավարութիւն մը ունենալով:

Մայքըլ Ուիլիըմզ

Անդրադառնալով հարաւային Լիբանանի ծովային սահմանագծումին` Ուիլիըմզ յայտնեց, որ ՖԻՆԻՒԼ-ի միջազգային խաղաղապահ ուժերը այդ սահմանագծումը պիտի չկատարեն առանց ՄԱԿ-ի ընդհանուր քարտուղարին կամ Ապահովութեան խորհուրդին ուղղակի պահանջին: Ան աւելցուց, որ Լիբանանը Ապահովութեան խորհուրդի 7-րդ յօդուածին հակակշիռին ենթարկելու կարիքը չկայ, որովհետեւ ՄԱԿ-ի թիւ 1757 բանաձեւը արդէն իսկ երկիրը այդ յօդուածին ենթարկած է, «հետեւաբար հարկ է արձակուելիք նախնական ամբաստանութեան որոշումները գործադրել», ընդգծեց ան:

Այլ գետնի վրայ Ուիլիըմզ դրուատեց լիբանանեան բանակին դերակատարութիւնը` հարաւային Լիբանանի մէջ, զայն նկատելով էական դերակատարութիւն. ան դիտել տուաւ, որ անհրաժեշտ է բանակին եւ ՖԻՆԻՒԼ-ի ուժերուն միջեւ գործակցութիւնը բարելաւել, ինչպէս նաեւ` հետաքննութիւն բանալ այն միջադէպերուն շուրջ, որոնք կ՛արձանագրուին հարաւային Լիբանանի մէջ:

Միջազգային դիւանագէտը քաղաքական բառամթերքի ճկունութեան ընդմէջէն նշեց նաեւ, որ հարկ է Հըզպալլայի զէնքին հարցը լուծել:

Հոս հարկ է աւելցնել, որ Ուիլիըմզ պիտի այցելէ նաեւ Իսրայէլ, որուն պիտի քննարկէ Ղաժար գիւղաքաղաքէն իսրայէլեան ուժերուն հեռացումը:

Ուիլիըմզ շեշտեց, որ ինք գոհունակ եւ ուրախ կը զգայ միայն թիւ 1701 բանաձեւը գործադրելու պատասխանատուութիւնը ստանձնելուն համար: Միւս կողմէ, ան իր յայտարարութիւնները եզրափակեց` շեշտելով, որ կառավարութեան կազմութեան յապաղումը կրնայ ոչ քաղաքական վտանգներ պատճառել:

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES