ԵՒՐՈՊԱՅԻ ԱՄԵՆԱՍԻՐԵԼԻ ԲՌՆԱՏԷՐԵՐԸ. ԵՒՐՈՊԱԿԱՆ ՄԻՈՒԹԻՒՆԸ ՅՈՒՍԱԽԱԲ ԸՐԱԾ Է ԱՐԱԲԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԸ

Տասնամեակներ շարունակ Եւրոպա նեցուկ կանգնեցաւ Հիւսիսային Ափրիկէի բռնատէրերու` ի խնդիր կայունութեան: Այժմ Եւրոպական Միութիւնը հարց կ՛ունենայ շրջանի ժողովրդային ապստամբութիւններու ալիքին հակադարձելու գործին մէջ: Այս նկարին մէջ, Գերմանիոյ արտաքին գործոց նախարար Կիտօ Ուեսթըրուելը` հինգշաբթի, 24 փետրուարին Գահիրէ կատարած իր այցելութեան ընթացքին:

Տասնամեակներ շարունակ Եւրոպան նեցուկ կանգնեցաւ Հիւսիսային Ափրիկէի բռնատէրերուն` ի խնդիր կայունութեան: Այժմ Եւրոպական Միութիւնը հարց կ՛ունենայ շրջանի ժողովրդային ապստամբութիւններու ալիքին հակադարձելու գործին մէջ: Լիպիոյ մէջ տեղի ունեցած վայրագութեան նկատմամբ անոր հակադարձութեան յապաղումը ցոյց կու տայ, թէ խումբը ո՛րքան պառակտուած է:

Սկզբունքով պիտի ըլլար հաճելի ընթրիք մը` առանց սովորական պաշտօնականութիւններուն եւ ժամանակի ճնշումին: Կիրակի, 20 փետրուարին, Եւրոպական Միութեան արտաքին քաղաքականութեան վարիչ Քաթրին Աշթըն հրաւիրած էր Եւրոպական Միութեան անդամ երկիրներու արտաքին գործոց նախարարները Պրիւքսելի Եւրոպական խորհուրդի շէնք` մանրամասն քննարկումներ կատարելու համար Հիւսիսային Ափրիկէի յեղափոխութեան եւ Լիպիոյ արիւնալի պատկերներուն շուրջ:

Բայց, ինչպէս յաճախ կը պատահի Եւրոպական Միութեան մէջ, հանդիպումը վերածուեցաւ ատելութեան բանավէճի մը: Գահիրէի եւ Թունուզի մէջ վերջերս իր ունեցած խօսակցութիւններուն մասին լէյտի Աշթընի կողմէ տեղեկագրութիւններ փոխանցելէ անմիջապէս ետք, Իտալիոյ արտաքին գործոց նախարար Ֆրանքօ Ֆրաթթինի ձայն բարձրացուց: Ան խօսեցաւ Լիպիոյ մէջ խռովութիւններուն մասին. երկիր մը, որ նշեց ան, շատ լաւ կը ճանչնար: Ան դիտել տուաւ, թէ Լիպիոյ բռնատէր Մուամմար Քազզաֆի միակ անձն էր, որ կրնար երաշխաւորել երկիրին կայունութիւնը: Ներկայիս, նշեց ան, կարեւորագոյն բանը երկրին հողային ամբողջականութիւնը պահպանելն էր: Յունաստանի եւ Մալթայի անոր պաշտօնակիցները երկրորդեցին անոր կարծիքը:

Ատկէ ետք, սրահին մէջ տիրեց լռութիւն: Գերմանիոյ Վըրնըր Հոյըրը` արտաքին գործոց աւագ պաշտօնատար մը, որ կը փոխարինէր Գերմանիոյ արտաքին գործոց նախարար Կիտօ Ուեսթըրուելը, առաջիններէն էր, որ վերսկսաւ խօսակցութեան: «Եթէ այդ պիտի ըլլար մեր դիրքը, անիկա պիտի ըլլար մեծ սխալ մը եւ դաւաճանութիւն` մեր հիմնական արժէքներուն», նշեց ան: «Փոխանակ մտահոգուելու Քազաֆիով` պէտք է ուրախ ըլլանք, երբ ան պաշտօնազրկուի»:

ԳԱՂՋ ՀԱԿԱԶԴԵՑՈՒԹԻՒՆՆԵՐ

Շաբաթներէ ի վեր Հիւսիսային Ափրիկէի մէջ ծաղկող ժողովրդավարական շարժում մը կը տապալէ բռնատէրեր մէկը միւսին ետեւէն. նախ Թունուզի մէջ, ապա Եգիպտոսի եւ հիմա նոյն փորձը կը կատարուի նաեւ Լիպիոյ մէջ: Այդ ամբողջ ժամանակամիջոցին Եւրոպայի կառավարութիւններուն հակազդեցութիւնը կարելի է լաւագոյնս նկարագրել իբրեւ անդամալուծուած: Մինչ Քազզաֆիի վարչակարգը իր զօրքերուն կը հրահանգէր կրակ բանալ իր սեփական ժողովուրդին վրայ, քաղաքական վերնախաւին հակազդեցութիւնները, ըլլայ անիկա Պրիւքսելի, Պերլինի, Փարիզի կամ Հռոմի մէջ, անվստահ էին, պառակտուած եւ առանց ծրագիրի:

Անոնք իրենք իրենց հարց տուին, թէ արդեօք զօ՞րք պէտք էր ղրկէին կամ պատժամիջոցնե՞ր տնօրինէին: Անոնք մտահոգ էին գաղթականներու զանգուածային հոսքով, եւ թէ` արդեօք պատշա՞ճ էր, որ միջամուխ ըլլային, թէ՞ ոչ, տրուած ըլլալով, որ հարցը կրնար վերածուիլ երկարատեւ քաղաքացիական պատերազմի մը: Ոմանք առաջարկեցին Մարշալի ծրագիրի եւրոպական տարբերակը կիրարկելու գաղափարը, բայց ուրիշներ հարց տուին, թէ ո՞վ պիտի հոգար անոր ծախսը: Ներկայիս, Թունուզի մայրաքաղաքին մէջ բողոքի ցոյցերուն սկսելէն ամիսներ ետք, եւրոպացիները կը հարցնէին հարցումներ, բայց չէին գտներ պատասխաններ, որոնց շուրջ բոլորը պիտի համաձայնէին:

Երկար տարիներ եւրոպացի ղեկավարները կապեր մշակեցին Լիպիոյ բռնատէր Մուամմար Քազզաֆիի հետ: Այս նկարին մէջ, Ֆրանսայի նախագահ Նիքոլա Սարքոզի կ՛ողջունէ Քազաֆին 2007 դեկտեմբերին Փարիզ տուած անոր այցելութեան ընթացքին:

Արտօնութիւն առնելով` ֆրանսացիները, գերմանացիները եւ բրիտանացիները յաջողեցան ապահովաբար տուն բերել իրենց հազարաւոր քաղաքացիները, որոնք խրած էին քաղաքացիական պատերազմի քաոսին մէջ: Բայց օրեր շարունակ եւրոպացիները չկրցան համաձայնիլ Քազզաֆիի խմբակին դրամատնային հաշիւները սառեցնելու շուրջ: Միայն երեք շաբաթ ետք էր, երբ արդէն շատ աւելի մեծ թիւով զինուորական զօրամասեր լքած էին բռնատէրը,  Եւրոպական Միութիւնը վերջապէս համաձայնեցաւ որոշ երկչոտ պատժամիջոցներ սահմանել:

Ատոր յաջորդեցին կարգ մը փոքր քայլեր` ճիշդ ուղղութեամբ: Իտալիոյ արտաքին գործոց նախարար Ֆրաթթինի յայտարարեց, թէ 2008-ին Իտալիոյ եւ Լիպիոյ միջեւ ստորագրուած բարեկամութեան դաշինքը տէ ֆաքթօ առկախուած էր: Դաշինքին մէջ կայ վայրագութեան դէմ յօդուած մը:

Ֆրանսա եւս յայտարարեց, թէ բժշկական օժանդակութիւն փոխադրող երկու օդանաւեր կը ղրկէր լիպիական Պենկազի քաղաքը, որ կառավարութեան դէմ եղող ըմբոստներուն հակակշիռին տակ էր: Ֆրանսայի վարչապետ Ֆրանսուա Ֆիլոն նշեց, թէ անիկա սկիզբն էր «մարդասիրական լայնածաւալ օժանդակութեան գործողութեան մը` ազատագրուած տարածքներու ժողովուրդին համար»:

Եւրոպացի արտաքին գործոց նախարարներ եւս ներկայ էին ՄԱԿ-ի Մարդկային իրաւանց խորհուրդի ժողովին, որ տեղի ունեցաւ Ժընեւի մէջ, ուր ներկայացուցիչներ Միացեալ Նահանգներէն, Եւրոպայէն, Միջին Արեւելքէն եւ Հիւսիսային Ափրիկէէն պիտի քննարկէին Լիպիոյ դէպքերուն հակազդելու ձեւերը:

ՄՏԱՀՈԳՈՒԹԻՒՆՆԵՐ` ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐՈՒԹԵԱՆ ԾԱԽՍԵՐՈՒՆ ՇՈՒՐՋ

Միջերկրականի միւս կողմը բարձրացած ալիքը բացայայտեց եւրոպացիներուն պատրաստուած չըլլալը: Տասնամեակներ շարունակ անոնք քծնած են Հիւսիսային Ափրիկէի բռնատէրերուն դիմաց, որովհետեւ անոնք խոստացած են թէ՛ քարիւղ եւ թէ՛ պահպանութիւն` ընդդէմ ափրիկեցի գաղթականներու եւ իսլամական ահաբեկիչներու: Դիւանագէտներ, Հելսինքիէն Հռոմ, շատ չէին մտածած այն իրականութեան մասին, թէ այդ կառավարիչները նաեւ կը զլանային հիմնական մարդկային իրաւունքներ իրենց ենթականերուն: Ընդհանրապէս տարին մէկ անգամ այդ նիւթը կու գար իրենց միտքը, երբ կը ստանային «Ամնըսթի ինթըրնաշընըլ»ի տարեկան տեղեկագիրը:

Գերմանիոյ նախկին վարչապետ Կերհարտ Շրէօտըր այցելեց Քազզաֆիի, Թրիփոլիի մէջ 2004-ին:

Բայց հիմա որ ամբողջ շրջանին մէջ բռնատէրերու գահերը կը շարժին անկայունութեամբ, եւրոպացիները վստահ չեն, թէ ի՛նչպէս պէտք է նային իրենց դրան սեմին եղող ազատութեան շարժումին: Մէկ կողմէ կը տեսնեն, թէ Հիւսիսային Ափրիկէի երիտասարդները կը խնդրեն օրէնքի գերակայութեան նոյն արժէքները եւ ժողովրդավարութիւն, որոնք, եւրոպացիները ենթադրաբար կը հաւատան, շատ սերտօրէն կապուած են իրենց սեփական ինքնութեան: Բայց միւս կողմէ` անոնք կը մտահոգուին, թէ ի՛նչպէս իրարու ետեւ պարզուող դէպքերը կրնան յառաջացնել տնտեսական նոր անորոշութիւն մը: Եւ յստակ է, որ կացութիւնը աւելի կը բարդանայ, երբ այդ խռովութիւնները տեղի կ՛ունենան ճիշդ այն վայրերուն մէջ, որոնք զգայուն կէտերն են եւրոպացիներուն. բնական կազի մղման կեդրոնները:

Գերմանիոյ մէջ Լիպիոյ արտադրութեան յապաղումները պատճառ դարձան, որ յունուարին քարիւղի իւրաքանչիւր լիթրին գինը 1.49 եւրոյէն բարձրանայ մինչեւ 1.57 եւրոյի (կամ կալոնը` 8.17 տոլարի): Կ՛ակնկալուի, որ գիները շարունակեն բարձրանալ: Եթէ ժողովրդավարութեան համար ծագած խռովութիւնը նաեւ հասնի քարիւղով հարուստ Սէուտական Արաբիա, մասնագէտներ կը կանխագուշակեն, թէ քարիւղի գիները կրնան հասնիլ աննախընթացօրէն բարձր չափերու, ինչ որ կրնայ աղէտալի ազդեցութիւններ ունենալ Եւրոպայի մէջ զարգացման եւ գործի առիթներուն վրայ:

ԱՆՊԱՏՇԱՃ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐ

Այն, ինչ որ կը տեսնենք այսօր, պատմական անկիւնադարձ մըն է, որ իրեն հետ յառաջ կը բերէ առիթներ եւ ռիսքեր, որոնք կարեւորութեան կարգով նուազ չեն երբեք անոնցմէ, որոնք պատճառ դարձան համայնավարութեան անկումին երկու տասնամեակ առաջ: Բայց փոխանակ յառաջ տանելու այդ համախորտակումը Հիւսիսային Ափրիկէի մէջ, եւրոպական կառավարութիւնները կը խրին անհեթեթ վէճերու ճահիճին մէջ: Փոփոխութեան փոխարէն` անոնք կը թուին աւելի հետաքրքրուած ըլլալ պահպանելով ներկայի իրադրութիւնը եւ պաշտպանելով իրենց նախասիրած բռնատէրերը:

Իր արտաքին քաղաքականութեան ջանքերուն մէջ Եւրոպական Միութիւնը կը սիրէ յոխորտալ, թէ ի՛նչպէս իր առաջնահերթութիւնը ըրած է «մարդ անհատին անձեռնմխելի եւ անվաճառելի իրաւունքներու, ազատութեան, ժողովրդավարութեան, հաւասարութեան եւ օրէնքի գերակայութեան միջազգային արժէքները», ինչպէս նշուած է Լիզպոնի դաշինքի նախաբանին մէջ: Բայց իրականութեան մէջ ան ուրախութեամբ մէկդի դրած է այդ հիմնական սկզբունքները: Օրինակի համար, 2008-ին Ֆրանսայի նախագահ Նիքոլա Սարքոզի յաջողեցաւ Եւրոպայի հարաւային դրացիներուն հետ այսպէս կոչուած Միջերկրականեան միութեան հաստատման իր նախաձեռնութեան մէջ, եւ եւրոպացիները միութեան համանախագահ նշանակեցին ինքնին եգիպտացի բռնատէր Հիւսնի Մուպարաքը: Միեւնոյն ատեն Պրիւքսել Եգիպտոսին հայթայթեց ֆինանսական առատաձեռն նեցուկ:

Բրիտանիոյ նախկին վարչապետ Թոնի Պլեր եւս այցելեց Լիպիա, 2004-ին:

Լիպիոյ բռնատէր Մուամմար Քազզաֆիի հետ Եւրոպական միութեան կապերը նոյնքան սերտ էին: Եւրոպական Միութիւնը անոր տուաւ տասնեակ միլիոնաւոր տոլարի գումարներ` իր ծովեզերքը փակելու համար: 2009-ին, Բրիտանիոյ օրուան վարչապետ Թոնի Պլեր կանխահաս արձակում եւ տունդարձ շնորհեց լիպիացի Ապտել Պասեթ Մեկրահիին. ան դատապարտուած էր 1988-ի ռմբահարումով «Փան Ամ-թռիչք 103»-ի, որ պայթեցաւ սկովտիական Լոքըրպի քաղաքի վերեւ` սպաննելով 270 հոգի: Քազաֆիի վարչակարգը սպառնացած էր պատժամիջոցներ սահմանել Լիպիոյ մէջ գործող բրիտանական ընկերութիւններու դէմ, եթէ Մեկրահին չարձակուէր:

Ինչ կը վերաբերի Հիւսիսային Ափրիկէի մէջ Եւրոպայի քաղաքականութիւններու վճռումին, ազգային շահերը կը յաղթեն Եւրոպական Միութեան դաշինքներուն մէջ պարզուած սկզբունքներուն: Ֆրանսա տակաւին ինքզինք կը համարէ շրջանային ուժի դերակատար մը` հիւսիսափրիկեան իր նախկին գաղութներուն նկատմամբ: Մալթա եւ Կիպրոս ունին երկարատեւ մտահոգութիւններ` ապօրինի գաղթականներու խօլարշաւներու վերաբերեալ: Իտալիան Լիպիան վերածեց իր առեւտուրի նախասիրած գործակիցներէն մէկուն:

Առ ի գնահատանք` վերջին տարիներուն Քազզաֆի մեծածաւալ ներդրումներ կատարած է Իտալիոյ մէջ: Լիպիա 7.2 տոկոսի բաժնետէրն է Իտալիոյ մեծագոյն դրամատան` «Եունիքրետիթ»ի, 2 տոկոսի բաժնետէրը Իտալիոյ զինամթերքի արտադրութեան կարեւորագոյն ընկերութեան` «Ֆինմեքանիքա»ի եւ 2 տոկոսի բաժնետէրը Իտալիոյ ինքնաշարժի արտադրութեան մեծագոյն ընկերութեան` «Ֆիաթ»ի: Լիպիան նաեւ 7 տոկոսի բաժնետէրն է «Ճուվենթուս թուրին»` հռչակաւոր ֆութպոլի ակումբին: Նոյնպէս աւելի քան հարիւր իտալական ընկերութիւններ կը գործեն Լիպիոյ մէջ, ներառեալ` քարիւղի եւ բնական կազի հսկայ «Էնի»ն, հաղորդակցութեան ելեկտրոնային ընկերութիւն «Անսալտօ Էս.Թի.Էս.»ը եւ շինարարութեան ընկերութիւն «Իմփրեկիլօ»ն:

ՔԱՐԻՒՂԻ ԲԱՐՁՐ ԳԻՆԵՐԸ ԿՐՆԱՆ ՄՐՃԱՀԱՐԵԼ
ԵՒՐՈՊԱԿԱՆ ՏՆՏԵՍՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

Սակայն Գերմանիոյ եւ Քազզաֆիի վարչակարգին միջեւ գործառնական կապերը յարաբերաբար տկար են, բացի քարիւղի մարզէն: Ատոր փոխարէն` Սէուտական Արաբիոյ եւ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն հետ Գերմանիոյ կապերը շատ աւելի զօրաւոր են:

Եթէ ստեղծուած խռովութիւնը տարածուի վերջին երկու երկիրներուն մէջ, Գերմանիոյ տնտեսութիւնը եւս պիտի ազդուի: Երկար տարիներ գերմանական մեծ ընկերութիւններ, ինչպէս «Պիլֆինկըր Պըրկըր»ը եւ «Հոչթիֆ»ը, մասնակից եղած են շրջանին մէջ վարկ ապահովող ծրագիրներու, ինչպէս` Սէուտական Արաբիոյ Ժետտայի օդակայանը: «ԹիսընՔրափ» կը մատակարարէ պողպատ եւ վերելակներ` Պարսից ծոցի աւելի մեծ քաղաքներու: «Ֆոլքսվակոն»ը, «Պի.Էմ.Տապըլեու»ն եւ «Տէյմլըր»ը շէյխերուն նախասիրած ինքնաշարժ շինողներուն շարքին են: Նոյնիսկ 2009-ի տագնապալի տարին Գերմանիան արտածեց 14 միլիառ եւրոյի (19 միլիառ տոլարի) արժողութեամբ ապրանքներ դէպի շրջան:

Այդ կապերը նկատի առնելով` զարմանալի պէտք չէ ըլլայ, որ Գերմանիոյ տնտեսութեան նախարարութիւնը կը սարսափի Սէուտական Արաբիոյ մէջ քաղաքական տագնապի մը վտանգէն: Տնտեսութեան նախարար Ռայնըր Պրէօտըրլ կը սիրէ պաշտօնապէս յայտարարել, թէ ինք կը հաւատայ, որ Գերմանիոյ տնտեսութեան հասած որեւէ վնաս պիտի պահուի «նեղ սահմաններու մէջ»: Բայց անոր մասնագէտները արդէն գծած են զանազան հաւանական բեմագրութիւններ, ներառեալ անոնք, որոնք կը քննարկեն «տոմինոյի ազդեցութեան» մը հաւանականութիւնը: Անոնց յոռեգոյն պարագայի բեմագրութիւնը կը վերաբերի քարիւղի գինի սաստիկ բարձրացումի եւ տնտեսութեան վրայ անոր կործանիչ ազդեցութեան: Եթէ տակառ մը հում քարիւղին գինը հասնի 120 ամ. տոլարի ատիկա միայն բաւարար պիտի ըլլայ յանկարծակիօրէն վերջ դնելու Գերմանիոյ ներկայի տնտեսական աճին: Անցեալ շաբաթ քարիւղին գինը մօտեցաւ այդ սահմանին:

ԻՒՐԱՔԱՆՉԻՒՐ ԺԱՄ ԿԱՐԵՒՈՐ Է

Ըլլայ անիկա Գերմանիոյ եւ Սէուտական Արաբիոյ միջեւ, ըլլայ անիկա Ֆրանսայի եւ Մարոքի միջեւ կամ Իտալիոյ եւ Լիպիոյ միջեւ, երբ հարցը կը վերաբերի Հիւսիսային Ափրիկէի եւ Արաբական թերակղզիի երկիրներուն հետ եւրոպական կապերուն, ազգային շահերը աւելի կարեւոր կը նկատուին, քան` եւրոպական շահերը: Լիպիոյ պարագային ատիկա դրսեւորուեցաւ այնպէս, որ փոխանակ անմիջական եւ ծրագրուած քայլերու դիմելու, Եւրոպական Միութեան երկիրներ երկար ժամանակ առին համաձայնելու նոյնիսկ նուազագոյն պատժամիջոցներուն շուրջ:

Այն արագութեամբ, որ ՄԱԿ-ի Ապահովութեան խորհուրդը շարժեցաւ միայն լուսարձակի տակ առաւ Եւրոպական Միութեան ձախողութիւնը: Հակառակ արագ քայլերու դիմելու ատակութեամբ յատկապէս ճանչցուած չըլլալուն, Ապահովութեան խորհուրդը պահանջեց, որ Լիպիոյ մէջ ջարդեր կազմակերպողները պատասխանատուութեան հրաւիրուին իրենց արարքներուն համար: Ապա  Ապահովութեան խորհուրդը միաձայնութեամբ քուէարկեց ի նպաստ Քազզաֆիի եւ անոր կարգ մը զաւակներուն կալուածներուն սառեցման, ինչպէս նաեւ` ամբողջ ընտանիքին եւ անոնց կարգ մը ընկերակիցներուն ճամբորդութեան արգիլման: Խորհուրդը նաեւ համաձայնեցաւ Քազզաֆին յանձնել Միջազգային ոճրային ատեանին` մարդկութեան դէմ հաւանական ոճիրներու համար քննութեան համար:

«Տարօրինակ է, որ Ապահովութեան խորհուրդը, Ռուսիոյ եւ Չինաստանի ներկայութեամբ, աւելին կ՛իրագործէ քան Եւրոպական խորհուրդը», դիտել տուաւ Գերմանիոյ արտաքին գործոց նախարարութեան աւագ պաշտօնատար Վըրնըր Հոյըրը:

Պրիւքսելի եւ Պերլինի մէջ ներկայացուցիչներ ապշած են Եւրոպական միութեան յստակ մօտեցում մը չունենալուն դիմաց: «Կարեւորագոյն բանը ներկայիս Քազզաֆիի մատակարարումը կտրելն է», կ՛ըսէ Անկելա Մերքելի կեդրոնի աջ Քրիստոնէական ժողովրդավարական միութեան կողմէ Եւրոպական խորհրդարանի անդամ Էլմար Պրոք: «Մենք պէտք է թռիչքի արգիլման գօտի մը եւ ուրիշ արգելքներ հաստատենք մեր եւրոպական օդակայաններուն մէջ` դէպի Լիպիա եւ անկէ մեկնող բոլոր օդանաւերուն համար: Իւրաքանչիւր ժամ կարեւոր է»:

Քրիստոնէական ժողովրդավարական միութեան խորհրդարանական խմբակի ղեկավար Վոլքըր Քաուտըր կը գանգատի, թէ Եւրոպական Միութիւնը ցարդ չէ կրցած լուծել իր արտաքին քաղաքականութեան մեծագոյն մարտահրաւէրը: «Եւրոպական Միութիւնը ունի առիթը` բարելաւելու իր համբաւը ժողովուրդին մէջ,- կ՛ըսէ ան: – Բայց տակաւին պէտք է օգտագործէ այդ առիթը»:

Երկուշաբթի 28 փետրուարին Եւրոպական Միութեան անդամ երկիրները վերջապէս ստորագրեցին Լիպիոյ դէմ յստակ պատժամիջոցներու վճիռ մը` ներառեալ զինամթերքի ամպարկօ մը, ինչպէս նաեւ ճամբորդութեան արգիլման վճիռ մը` Քազզաֆիի վարչակարգի գլխաւոր պաշտօնատարներուն դէմ: Անոնք նաեւ պիտի սառեցնեն վարչակարգի կալուածները, քայլ մը, որուն նկատմամբ զօրակցութիւն յայտնած են արդէն զուիցերիացիները:

ԼՌՈՒԹԻՒՆ` ՎԵՐԻՆ ԽԱՒԻՆ ՄՕՏ

Եւրոպայի մէջ տեղի ունեցած բոլոր խայտառակ վէճերը արգելք են Աշթընի համար, որ իբրեւ Եւրոպական Միութեան արտաքին քաղաքականութեան վարիչը` պէտք է ըլլայ Եւրոպայի դիւանագիտութեան գլխաւոր ձայնը: Բայց, ամէն բանէ աւելի, բրիտանացի դիւանագէտը պարզապէս դիտորդ մըն է Եւրոպական Միութեան արտաքին գործոց նախարարներուն միջեւ տեղի ունեցած բանավէճերուն: «Ես կարիքը ունիմ քսանեօթը անդամ երկիրներուն հաւանութեան,- կ՛ըսէ Աշթըն: – Ես երբեք չեմ հաւատար, որ մենք պիտի յաջողինք, եթէ միայն վստահինք իմ վրաս` իբրեւ մէկուն, որ կեցուածք կը յայտնէ»:

Առանց քսանեօթը անդամ երկիրներուն հաւանութեան` Աշթըն լուռ կը մնայ: Ան լուռ մնաց մէկ ամիս առաջ, երբ տեղեկագիրներ հրապարակուեցան, թէ Ֆրանսայի նորանշանակ արտաքին գործոց նախարար Միշել Ալիոթ-Մարին Թունուզի մէջ անցուցած իր արձակուրդին ընթացքին թռիչք կատարած էր թունուզցի բռնատէր Զէյն էլ Ապիտին պըն Ալիի հետ սերտ կապեր ունեցող գործարարի մը սեփականութիւնը եղող օդանաւով մը: (Ալիոթ-Մարին իր հրաժարականը տուաւ այդ շաբաթավերջին` առ ի հակազդեցութիւն Պըն Ալիի վարչակարգին հետ ունեցած սերտ կապերուն դէմ քննադատութեան):

Աշթըն նախանցեալ շաբաթ եւս լուռ մնաց, երբ Իտալիոյ վարչապետ Սիլվիօ Պերլուսքոնին մերժեց իր բարեկամ Քազաֆին կարգի հրաւիրել: «Ես ինքզինքիս չեմ արտօներ զայն խանգարելը», ըսաւ Պերլուսքոնի:

ՀԵՏԶՀԵՏԷ ԱՃՈՂ ԳԱՂԹԱԿԱՆՆԵՐՈՒ ՏԱԳՆԱՊԸ

Իտալիա եւ Լիպիա միշտ ունեցած են սերտ կապեր: 2009-ին առնուած այս նկարին մէջ` վարչապետ Սիլվիօ Պերլուսքոնի Քազզաֆիի հետ:

Եւրոպական Միութիւնը խորապէս բաժնուած չէ արտաքին քաղաքականութեան հարցերուն մէջ միայն: Բանավէճերը առնուազն նոյնքան բուռն են Հիւսիսային Ափրիկէէն եկող գաղթականներուն հարցին հետ վարուելուն շուրջ: Իրենց հրապարակային յայտարարութիւններուն մէջ Եւրոպական միութեան ղեկավարները կը դրուատեն լիպիացիներուն եւ թունուզցիներուն մղած ազատութեան պայքարները: Բայց ցարդ անոնք շատ քիչ հակում դրսեւորած են օգնելու ճիշդ այն մարդոց, որոնց կեանքերն ու տնտեսական կացութիւնը կը վտանգուի նոյն այդ պայքարին պատճառով:

Փետրուարի կիսուն Պրիւքսելի մէջ տեղի ունեցած արդարադատութեան եւ ներքին գործոց նախարարներու ժողովին Իտալիա, Մալթա, Կիպրոս եւ Յունաստան զօրակցութիւն պահանջեցին իրենց Եւրոպական Միութեան գործակիցներէն: «Ասիկա մարդասիրական աղէտալի ստիպողական պարագայ մըն է,- նշեց Իտալիոյ ներքին գործոց նախարար Ռոպերթօ Մարոնի: – Մենք պէտք չէ առանձին մնանք»:

Մարոնի նաեւ որոշ նեցուկ ստացաւ Սպանիայէն: Բայց Գերմանիա, Աւստրիա եւ այլ Եւրոպական Միութեան երկիրներ չեն ուզեր լսել այդ մասին: «Իտալիա ճնշումի տակ է, բայց ոչ` չափազանցօրէն ճնշուած», իր գործակիցներուն ըսաւ Գերմանիոյ ներքին գործոց նախարար Թոմաս տը Մայիզիյեր: Գերմանիոյ կառավարութիւնը կը մատնանշէ այն իրականութիւնը, թէ ցարդ միայն վեց հազար գաղթականներ Թունուզէն հասած են Լամփետուսա: Գերմանական ապահովական  շրջանակներու աղբիւրներու համաձայն, աւելի նուազ քան քսան ապօրինի գաղթականներ ցարդ բռնուած են Գերմանիոյ մէջ:

Այդուհանդերձ, իտալացիներուն գանգատները ամբողջութեամբ անհիմն չեն: Հակառակ այն իրողութեան, որ Մարոնիի տուած մէկուկէս միլիոն հաւանական գաղթականներու թիւը կը թուի մեծապէս չափազանցուած ըլլալ, Գերմանիոյ կառավարութիւնը տակաւին կը վախնայ, որ յառաջիկայ ամիսներուն նկատառելիօրէն աւելի մեծ թիւով մարդիկ կրնան սկսիլ Եւրոպա հասնիլ Հիւսիսային Ափրիկէէն: Գերմանական ապահովական սպասարկութիւններու պաշտօնատարներ կը խօսին ենթասահարական երկիրներէն Մարոքի ճամբով դէպի Եւրոպա հասնող հազարաւոր մարդոց «երկրորդ ալիք»ի մը մասին:

Իտալիան եւ Միջերկրականը եզերող ուրիշ երկիրներ կը պահանջեն, որ այդ ձեւի գաղթականները բաժնուին Եւրոպական Միութեան այլ երկիրներու մէջ եւ անոնք ալ մասնակցին անոնց ծախսերուն: Սակայն ցարդ շատ քիչ նշաններ կան, որ Եւրոպական Միութեան միւս երկիրները պատրաստ են ընդունելու գաղթականներ: Այս հարցով Գերմանիոյ ներքին գործոց նախարար Մայիզիյեր համամիտ է արտաքին գործոց նախարար Կիտօ Ուեսթըրուէլի, որ Գահիրէ այցելեց փետրուարի կիսուն: Փոխարէնը Պերլինի պաշտօնատարներ կ՛ըսեն, թէ  կարեւորագոյն բանը գաղթականներուն մայր երկիրներուն տնտեսական եւ քաղաքական նեցուկ հայթայթելն է:

ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ՀԱՒԱՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ

Գաղթականներով լեցուն նաւակ մը կը հասնի Լամփետուսա, 21 փետրուարին. Եւրոպան մտահոգ է Հիւսիսային Ափրիկէէն հասնող գաղթականներու ալիքով:

Մինչ եւրոպացիները կը շարունակեն իրենք զիրենք զբաղ պահել անհեթեթ բանավէճերով, հետզհետէ աւելի մեծ թիւով մարդիկ կը մեռնին Լիպիոյ մէջ, եւ Եւրոպա կրնայ շուտով ինքզինք գտնել արտասովոր կերպով մեծ մարտահրաւէրներու առջեւ: Հակառակ անոր որ   Քազզաֆիի կառավարութիւնը, շատ հաւանաբար,  իր վերջին օրերը կ՛ապրի, կարելի չէ ամբողջովին անտեսել այն հաւանականութիւնը, թէ Լիպիա կրնայ սեմին ըլլալ քաղաքացիական պատերազմի մը, որ կրնայ տեւել ամիսներ: Այդ պատճառով Լիւքսեմպուրկի արտաքին գործոց նախարար Ժան Ասելպորն պահանջած է, որ անհրաժեշտութեան պարագային միջազգային հանրութիւնը եւս պատրաստ ըլլայ զինուորապէս միջամտելու մեծ տարողութեամբ: Ան նաեւ կը հաւատայ, որ կենսական է ապահովել ՄԱԿ-ի հրամանագիր մը, որպէսզի դէպի Լիպիա թռիչքները եւ յաւելեալ օժանդակութիւն ապահովելու ջանքերը կարելի ըլլայ վերահսկել:

Սակայն այդպիսի ջանքերը շատ արագօրէն կրնան արեւմտեան միջամտութիւնը վերածել պատերազմի: Առնուազն Գերմանիոյ մէջ քաղաքական ընդդիմութիւնը միաձայնութեամբ դէմ է այդ բեմագիրին: Նկատի առնելով Աֆղանիստանի մէջ Գերմանիոյ միջամտութիւնը, որ արդէն չի վայելեր լայնատարած ներքին նեցուկ, շատ քիչ փափաք կայ երկրորդ զինուորական տագնապի մը մէջ մտնելու:

Տակաւին չափազանց դժուար պիտի ըլլայ պահել այդ դիրքը, եթէ տագնապը տարածուի, կամ եթէ Քազզաֆի դիմէ թունաւոր կազի գործածութեան, ինչպէս կարգ մը նախկին հաւատարիմներ ներկայիս կը վախնան: Արդեօք Եւրոպա պիտի կարենա՞յ ձեռնածալ մնալ, մինչ ցեղասպանութիւն կը գործադրուի իր սահմանին վրայ: Եւրոպական միութիւնը տակաւին չունի պատասխան:

ԱԶԴԵՑՈՒԹԵԱՆ ՇՐՋԱՆԱԿՆԵՐ

Արդէն հետզհետէ աւելի դժուար կը դառնայ Հիւսիսային Ափրիկէի եւ Արաբական աշխարհին հետ վարուելու համար հասարակաց մօտեցում մը գտնելը: Ցարդ Ֆրանսա եւ Գերմանիա հակառակ ռազմավարութիւններ կը հետապնդեն: Գերմանիոյ կառավարութիւնը վստահած է Եւրոպական Միութեան ֆինանսական նեցուկի խոստումներուն օգտագործման` վարձատրելու համար դէպի ժողովրդավարութիւն եւ օրէնքի գերակայութիւն որեւէ յառաջխաղացք: Ներկայի համակարգին մէջ Եւրոպական Միութեան հիմնադրամը կը բաժնուի ըստ իւրաքանչիւր երկիրի համար նախօրօք որոշուած բաժնեչափերու:

Ֆրանսացիներն ու իրենց դաշնակիցները հիմնականօրէն դէմ չեն գերմանական ծրագիրներուն: Տակաւին, ամէն բանէ աւելի, անոնք կը փափաքին, որ Եւրոպական միութեան դրամին աւելի մեծ բաժինը երթայ իրենց հարաւի դրացիներուն: Այդ առումով անոնց գլխաւոր հակառակորդները Արեւելեան Եւրոպայի Եւրոպական Միութեան անդամներն են, որոնք կը նախընտրեն, որ այդ նեցուկը տրամադրուի իրենց անմիջական դրացիներուն, ինչպէս` Ուքրանիոյ եւ Վրաստանի:

Յստակ շահեր կան այդ անհամաձայնութեան ետին: Ֆրանսայի նախագահ Նիքոլա Սարքոզի կ՛ուզէ վերակենդանացնել Միջերկրականեան միութիւնը, զոր մէջտեղ բերաւ երեք տարի առաջ, որովհետեւ անիկա պիտի ամրացնէ Ֆրանսայի դիրքը Եւրոպական Միութեան մէջ:

Հակառակ անոր որ Գերմանիա շրջանի ղեկավարութեան դերը աւանդաբար յանձնած է Փարիզի, ներկայիս ան կը փորձէ յաւելեալ ազդեցութիւն շահիլ: Գերմանիոյ արտաքին գործոց նախարարութեան տեսակէտէն, ֆրանսական մօտեցումը, որ գլխաւորաբար կը կեդրոնանար շրջանի բռնատէրերուն հետ սերտ յարաբերութիւն մշակելու վրայ, այնքան ատեն որ անոնք հակամէտ էին Ֆրանսայի, ձախողած կը համարուի: Փոխարէնը գերմանացի դիւանագէտներ համոզուած են, թէ Եւրոպական Միութիւնը այլեւս Հիւսիսային Ափրիկէի հետ պէտք չէ վարուի իբրեւ միայն ֆրանսական ազդեցութեան շրջանակին մէջ եղող շրջան մը:

Եւրոպական անհամաձայնութիւն կայ նաեւ շարք մը այլ կարեւոր հարցերու շուրջ: Օրինակի համար, Գերմանիոյ արտաքին գործոց նախարարութիւնը առաջարկած էր տնտեսական դիւրութիւններ ընձեռել Թունուզէն լոլիկի ներածման համար, բայց չկրցաւ հաւանութիւն ապահովել, որովհետեւ Հռոմ մտահոգ էր իտալացի երկրագործները մրցակցութեան առումով տկար դիրքի վրայ դնելով:

Նոյնքան դժուար պիտի ըլլայ եւրոպացիներուն համար, որ հասնին որեւէ համաձայնութեան այդ հարցերէն որեւէ մէկուն համար:

ՖՐԱՆՔ ՏՈՀՄԵՆ, ԱԼԵՔՍԱՆՏՐ ՆԻՈՒՊԱՈՒՉԸՐ,
ՌԱԼՖ ՆԻՈՒՔԻՐՉ, ՔՐԻՍԹՈՖ ՇՈՒԼԹ, ԱՆՏՐԷԱՍ ՈՒԼՐԻԽ

«Շփիկըլ Անլայն»

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES