ԷՐԿԵՆԵՔՈՆԻ ՀԵՏԱՔՆՆՈՒԹԵԱՆ ՀԱՆԴԷՊ ԵՒՐՈՊԱԿԱՆ ՄԻՈՒԹԻՒՆԸ ԵՒ ԵԱՀԿ ՀԱՆԴԱՐՏ ՄՕՏԵՑՈՒՄ ՊԷՏՔ Է ՑՈՒՑԱԲԵՐԵՆ

Էրկենեքոնի, «Լախտի հարուած»ի եւ նման ստուերոտ պետական խոր ցանցերու եւ դաւադիր կազմակերպութիւններու հետաքննութիւնը, անոնց ասպարէզ կարդալը (որ Թուրքիոյ համար կենսական է թափանցիկ, վստահելի եւ իսկական ժողովրդավար ըլլալու օրէնքի իշխանութեամբ) նոր ուղղութիւն մը ստացաւ վերջերս, երբ 11 անձեր, ներառեալ լրագրողներ արգելափակուեցան:

Ձերբակալուած լրագրողներուն մէջ կան հանրածանօթ դէմքեր, ինչպէս` «Միլլիյէթ» օրաթերթէն Նետիմ Շեներ եւ Ահմեթ Շիք: Վերջինս «Նոքթա» թերթին մէջ հրատարակած է տխրահռչակ «Պետական հարուածի օրագրութիւններ»ը` որոշ խմբակներու միտքերուն մէջ շփոթ յառաջացնելով:

Խորքին մէջ մենք պէտք է ընդունինք, որ այսպիսի շփոթ մը բնականոն է, որովհետեւ հանրութեան տեղեկութիւնը կը փոխանցուի խոտոր, վնասաբեր ձեւով:

Արդարեւ, խմբակներն ու տեղեկատուական կազմակերպութիւնները, որոնք դէմ են ըսուած հետաքննութիւններուն, միակողմանի տեղեկութիւններ կը փոխանցեն ե՛ւ ներքին հանրային կարծիքին, ե՛ւ արտաքին աշխարհին, մինչ դատական իշխանութիւնները, ըստ օրէնքի, իրաւունք չունին արտայայտուելու եւ բացատրելու, թէ ինչո՛ւ այսպիսի գործողութիւն մը շղթայազերծած են:

Հետաքննութիւններուն գաղտնապահութեան սկզբունքը կը կապէ ձեռքերը իշխանութիւններուն, որոնք լաւագոյնս գիտեն գործողութիւններուն էութիւնը, հետեւաբար անոնք չեն կրնար հրապարակային յայտարարութիւններով ուղղել հետաքննութիւններուն մասին սխալ գաղափարները: Միակ ընտրանքը, որ տրամադրելի է, իրենց հանրութեան հետ բաժնելն է շօշափելի եւ փաստացի տուեալները, զոր հետաքննութենէն ետք ատեանները ընդունած են:

Ուրեմն, ներկայիս ներքին եւ միջազգային հանրային կարծիքը «կը ռմբակոծուի» արգելափակեալներու մասին միակողմանի տեղեկութիւններով:

Աւելի՛ն. այս «ռմբակոծումը» կու գայ ապատեղեկատուութեան, քարոզչութեան եւ նոյնիսկ սեւ քարոզչութեան ձեւերով, որոնք յաճախ օգտագործուած են` յարգելով ստորագրութիւնը վերջին զարգացումներուն, «Լախտի հարուած»ի (պետական հարուածի ծրագիրը), «Վանդակ» (քաոսի ծրագիրը), Փոյրազքոյի մէջ գրաւուած զէնքերը, «Պետական յարձակումի խորհուրդը» եւ այլն: Հետեւաբար բազմաթիւ անձեր ժխտական առաջին տպաւորութիւններ ունին որեւէ հետաքննութեան հանդէպ:

Նախ եւ առաջ ամէն ոք պէտք է համաձայն գտնուի հետեւեալ սկզբունքին. կարելի չէ երկիր մը ժողովրդավար անուանել, եթէ մարդոց (անկախ անոնց գաղափարախօսութենէն, փիլիսոփայութենէն, տեսակէտէն եւ կենսաձեւէն) արտօնուած չէ ազատօրէն արտայայտելու իրենց միտքերն ու տեսակէտները, որոնք չեն սահմանուիր իբրեւ ատելութեան ոճիր:

Եթէ ոեւէ անձ իր գաղափարներուն եւ լրագրողական գործունէութեան առնչութեամբ դիմագրաւէ ճնշում, սպառնալիք, արգելափակում, ձերբակալութիւն, բոլոր ժողովրդավարները, առանց խտրական մօտեցումի, պէտք է կանգնին այս ճնշումներուն դէմ:

Մտածելու ազատութիւնը, արտայայտուելու ազատութիւնը եւ մամուլի ազատութիւնը իրաւ ժողովրդավարութեան կենսական պայմաններն են, զորս կարելի չէ զոհել որեւէ նպատակի համար:

Ես այսու կը յայտարարեմ, որ եթէ հետաքննութեան պատճառին բացայայտումով, ինչպէս նաեւ հետաքննութեան հոլովոյթին մասին շօշափելի փաստով մենք նկատենք, որ խնդրոյ առարկայ լրագրողները հետաքննութեան ենթարկուած են բացառապէս միայն իրենց լրագրողական գործունէութեան համար, «Թուտէյզ Զաման»ը, ինչպէս անցեալին ըրած է, խիզախօրէն պիտի կանգնի հետաքննութիւնը վարած անձերուն դէմ:

Տակաւին, մեր նոր փորձառութիւնը կը նշէ, թէ մութ պատահարները, ստուերոտ զարգացումները, վարչական խորհուրդի (խունթա) գործունէութիւնը եւ պետական հարուածի փորձերը կարելի չէ իրականացնել առանց տեղեկատուական մարզի եւ լրագրողներու զօրակցութեան: Պէտք չէ մոռնանք, որ Էրկենեքոն ցանցի գործունէութեան տարրական դաշտը քարոզչութեան սերմանումն ու սեւ քարոզչութիւնն է: Աւելի՛ն. պէտք է նշենք, որ լրագրողները պիտակուած են իբրեւ ասոր ատակ կամ անատակ անձեր: Նաեւ պէտք չէ մոռնալ, որ զինուորականութեան խունթայի խմբակները համացանցին մէջ անցեալին 42 կայքէջեր հաստատած են, ժողովուրդին դէմ հոգեբանական պատերազմ շղթայազերծելու նպատակով:

Նաեւ պէտք չէ անտեսել Լախտի, Էրկենեքոնի, քաոսի վանդակի եւ պետական հարուածի ծրագիրներու հետաքննութիւնները վարկաբեկելու նպատակով կարգ մը լրատու կազմակերպութիւններու եւ լրագրողներու համարձակ ջանքերը:

Այն, որ ո՛չ մէկ պետական հարուած, ո՛չ ալ զինուորական միջամտութիւն կրնայ իրագործուիլ առանց տեղեկատուական կազմակերպութիւններու, պէտք չէ մտահան ընել (նոյնիսկ յետժամանակակից զինուորական պետական հարուածը, 27 փետրուար 1997-ին, գործողութիւն մըն էր, որ ամբողջովին շղթայազերծուեցաւ տեղեկատուական մարզին կողմէ):

Այլ խօսքով, տեղեկատուական որոշ կազմակերպութիւններ եւ կարգ մը լրագրողներ, այս երկրին մէջ, լաւ չեն գործեր ազատութեանց եւ ժողովրդավարութեան առումով: Թուրքիոյ դառն իրականութիւններէն մէկն ալ այն է, որ այդպիսիները խունթաներուն եւ պետական ցանցերուն հետ ունին յարաբերութիւններ, որոնք արհեստավարժ լրագրութեան սովորական սահմաններէն անդին կ՛երթան:

Մեր բոլորին պատասխանատուութիւնն է պաշտպանութիւն ցուցաբերել մեր պաշտօնակիցներուն, եթէ լրագրողական գործունէութեան առնչութեամբ որեւէ բան պատահի իրենց:

Այսպէս, շուրջ 5 հազար հետաքննութիւն եւ դատական լսում շղթայազերծուած է մեր պաշտօնակիցներուն դէմ, որոնք պարզապէս հաղորդած են Էրկենեքոնի հետաքննութեան մասին հանրամատչելի տեղեկութիւններ, այսինքն անոնք իսկապէս արհեստավարժ լրագրողներու գործունէութիւն ունեցած են:

Ուրեմն այս հետաքննութիւններն ու դատական լսումները ճնշումներու շարք մըն են, որուն մենք պէտք է դիմադրենք:

Այս ծիրին մէջ մեր քոյր թերթը` «Զաման», ինչպէս նաեւ` այլ թերթեր եւ պատկերասփիւռի կայաններ, որոնք հանրածանօթ են իրենց ժողովրդավարական կեցուածքներով, բարձր մակարդակի վրայ ճնշումներու ենթարկուողներու շարքին են:

Եթէ մամլոյ ազատութիւնը իսկապէս նշանակութիւն մը ունի, ուրեմն մենք պէտք է մտահոգուինք մեր պաշտօնակիցներուն համար, որոնք ճնշումի կ՛ենթարկուին արհեստավարժ լրագրողութեան իրենց գործունէութեան համար:

Աւելի՛ն. ոչ մէկ արհեստավարժ խումբ, ոչ մէկ ոճրագործ անմեղ է եւ պէտք է անձեռնմխելի ըլլայ դատական հետապնդումի հոլովոյթէն, այն պատճառաբանութեամբ, թէ իր «գործը» ըրած է:

Օրէնքը անհատներու գործած սխալներով, յանցանքներով կը զբաղի, այլ ոչ թէ` անոնց անհատականութեամբ, ասպարէզով եւ դիրքով:

Այսպէսով, ուսուցիչ մը, գիտնական մը կամ ճարտարագէտ մը կրնան ոճիր մը գործել: Ասիկա կը վերաբերի նաեւ լրագրողներու, եւ շատ հաւանական է, որ լրագրող մը ընէ արարքներ, որոնք ըստ օրէնքի յանցանք են: Մենք` իբրեւ ժողովրդավար  եւ ազատական լրագրողներ, չենք կրնար կանխաւ հաստատել, թէ Շեներ, Շիք եւ այլ լրագրողներ յանցաւոր են: Բայց նաեւ մեզի համար անփափկանկատութիւն եւ ապօրինի է մեծ աղմուկ ստեղծել գաղտնապահութեամբ ընթացող հետաքննութեան շուրջ եւ յայտարարել, թէ քննուող բոլոր լրագրողները անմեղ են:

Այս հանգրուանին ամէն ոք պէտք է սպասէ, որպէսզի հետաքննութիւնը կարելի ըլլայ առողջ ձեւով վարել: Ի վերջոյ հետաքննութիւն մըն է, որ վարած են դատախազները, եւ որ վաւերացուցած է դատարանը: Անոնք միայն երկու օրուան համար կ՛արգելափակուին: Որմէ ետք դատախազները երկու օր եւս կը պահանջեն ատեանէն: Չորս օրուան մէջ, արդար եւ անկախ ատեաններ նկատի կ՛առնեն դատախազներուն հաւաքած փաստերը եւ կ՛որոշեն, թէ նշեալ լրագրողները պէ՞տք է հարցաքննել իրենց լրագրողական կամ ապօրինի գործունէութեան համար:

Առնուազն, մինչեւ որ դատարանը այս որոշումը հրապարակէ, ամէն ոք պէտք է հանդարտ վարուի եւ հետեւի զարգացումներուն: Ասիկա կը վերաբերի Եւրոպական Միութեան, ԵԱՀԿ-ին եւ միջազգային այլ դերակատարներուն: Այս առումով, Եւրոպական Խորհուրդի եւ այլ միջազգային կառոյցներու հապճեպ, առանց հարցի ամբողջական հասկացողութեան, հրապարակած յայտարարութիւնները կարելի է   յարգել մամլոյ ազատութեան վրայ իրենց դրած շեշտին համար, սակայն անոնք հաւասարապէս սխալ, անկապ եւ անտեղի են, տրուած ըլլալով, որ ասիկա կրնայ ազդել ընթացող հետաքննութեան վրայ:

Ի՛նչ ճնշումներ ալ դիմակալեն այս կառոյցները եւ հաստատութիւնները, կ՛ակնկալուի, որ որդեգրեն հանդարտ մօտեցում մը:

Եթէ նկատուի, որ այս արգելափակումները իսկապէս կը խախտեն, կ՛ոտնակոխեն մամլոյ ազատութիւնը, այն ատեն մենք բոլորս միասին պիտի բարձրացնենք մեր ձայները:

Բայց նախ մենք պէտք է համբերենք, որպէսզի հասկնանք, թէ իսկապէս ի՛նչ կը պատահի:

ՊԻՒԼԵՆՏ ՔԵՆԷՇ

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES
TAGS