ԳՈՅՆԵՐՈՒ ԹԱԳՈՒՀԻՆ` ՌՈԶՎԱՐԴ

«Լիւսի Թիւթիւնճեան» ցուցասրահին մէջ  չորեքշաբթի, 18 յունուարին,  բացուած է գեղանկարչուհի Ռոզվարդ Սիսեռեանի` Ռոզվարդի անհատական ցուցահանդէսը: Արդէն քառասուն տարիէ աւելի կերպարուեստի բնագաւառին մէջ գործող գեղանկարչուհին բազմաթիւ ցուցահանդէսներ ունեցած է տարբեր սրահներու եւ արուեստի կեդրոններու մէջ, սակայն այս մէկը ձեւով մը կարելի է նկատել Լիբանանի մէջ Ռոզվարդի առաջին անհատականը` հայկական միջավայրի մէջ: Ի հարկէ հայկական պատկերասրահի մէջ առաջինը պէտք է համարել 2004 թուականի օգոստոսին «Մէկ ազգ, մէկ մշակոյթ» փառատօնի ծիրէն ներս Երեւանի ազգային պատկերասրահին մէջ բացուած անոր անհատական ցուցահանդէսը, որ այդ օրերուն լայն արձագանգներ ունեցաւ եւ ընդունելութիւն գտաւ հայրենի արուեստասէրներու կողմէ:

«Ազդակ» Ռոզվարդի` «Համազգային»-ի յարկի ներքոյ բացուած այս ցուցահանդէսին առթիւ հանդիպում մը ունեցաւ անոր հետ…  Մենք սովոր էինք Ռոզվարդը միշտ տեսնել իր   ամուսինին, անոր կեանքի տասնեակ տարիներու անբաժան ուղեկիցին` տոքթոր Սեպուհ  Սիսեռեանին հետ. մտաւորական գեղեցիկ զոյգ մը, որ տարիներու ընթացքին լրացուցած էին զիրար` կազմելով ներդաշնակ ամբողջութիւն մը… Սակայն երկու տարի առաջ Սեպուհ Սիսեռեան հեռացած է կեանքէն, եւ Ռոզվարդը մեզ դիմաւորեց` պարուրուած միայնակ կնոջ իր մտածումներով, կեանքի հանդէպ քիչ մը խոհափիլիսոփայական միտքերով (նոյնիսկ վերջերս բանաստեղծութիւն մը  գրած է` հոգիի յաւերժութեան մասին):

Սակայն Ռոզվարդը միայնակ չէ. ան շրջապատուած է հարազատ մարդոցմով, հոգատարութեամբ, եւ որ ամենակարեւորն է, իր իսկ ստեղծած կտաւներով, որոնց հետ կը խօսի անվերջ ու անդադար: Ատիկա իր աշխարհն է, որ ան կառուցած է մանրակրկիտ ու ամենայն բծախնդրութեամբ, եւ ամէն ինչ կ՛ընէ` պահպանելու իր աշխարհը…  Տան շեմէն նէրս մտնելուն պէս փոքրիկ սեղանիկի վրայ գեղանկարչուհին զետեղած է «Աստուածամայր» խորագրով կտաւը, որուն առջեւ մոմ կը վառէ եւ կ՛աղօթէ «Բոլոր Աստուածամայրերէն աւելի թանկ է այս Աստուածամայրն ինծի համար», կ՛ըսէ ան` իր նրբօրէն գծուած «Աստուածամայր» կտաւին մասին:

Գոյն եւ ներդաշնակութիւն. ահա այն երկու առանձնայատկութիւնները, որոնցմով կը բնորոշուի Ռոզվարդի արուեստը: Անոր տան պատերն ու անկիւնները լեցուն են կապոյտի, մանիշակագոյնի, գոց կապոյտի, փիրուզագոյնի եւ տաք գոյների համադրմամբ հարիւրաւոր կտաւներով: Գոյներու  մասնագէտ է Ռոզվարդ: Պատահական չէ, որ ԱԼՊԱ համալսարանն աւարտելէն ետք իրեն վստահած են գոյներու դասընթացքի դասախօսի պաշտօնը: Գունազգացողութիւն ու գունընկալումը ի ծնէ  տաղանդ է. այդ կարծիքին է նաեւ ինք` Ռոզվարդ, սակայն, այնուամենայնիւ, կտաւին վրայ գոյները ճշգրտօրէն զետեղելու եւ միմեանց վայելցնելու գործին մէջ նաեւ տեսական բաժին կայ, որ իւրաքանչիւր գեղանկարիչ պարտաւոր է սորվիլ: 30 տարի շարունակ այդ մէկն է, որ դասաւանդած է արուեստագիտութեան փրոֆեսէօր Ռոզվարդ Սիսեռեան` ԱԼՊԱ համալսարանի իր ուսանողներուն:

Տան մէջ կտաւներուն հարեւանութեամբ կը տեսնենք նաեւ բարձեր, փոքր կարպետներ,  ձեռքի զանազան աշխատանքներ, որոնք նոյնպէս Ռոզվարդի ստեղծածներն են: Գեղեցիկը միշտ ուղեկից եղած է անոր` իր ամբողջ կեանքի ընթացքին: Տարիներու հեռուէն իրեն համար միշտ հաճելի է վերյիշել անցած օրերը. մանկութեան, պատանեկութեան եւ հետագայ իր ապրած կեանքի վերյուշին մէջ ան միայն բարին, լուսաւորն ու ապրեցնողը կը փոխանցէ:

… Դժուարին ու միաժամանակ հետաքրքրական ճանապարհ անցած է գեղանկարչուհի Ռոզվարդ Սիսեռեան: Ծնելով Հալէպ եւ այնտեղ յաճախելով հայկական դպրոց` փոքր տարիքէն թերեւս ան չէր ալ պատկերացներ, որ հետագայ ամբողջ կեանքը պիտի ապրի գոյներու եւ կտաւներու թագաւորութեան ներքոյ:

Իր առաջին աշխատանքները ան կատարած է` գունազարդելով բարձր երեսներ, մատուցարաններ, վարագոյրներ, աշխատանք մը, որ իրեն յանձնարարած էր իր գեղանկարչութեան ուսուցիչը, սակայն Ռոզվարդ շատ կարճ հետեւած է այդ դասընթացքներուն, աւելի շատ յաճախած է ջութակի. անոր մեծ մայրը, որ վկայեալ դայեակ էր Հալէպին մէջ (հոն եկած է Պոլիսէն) շատ փափաքած է, որ թոռնիկը մտնէ արուեստի միջավայր, առնչուի արուեստին, եւ անոր ձեռքը բռնած` տարած է երաժշտութեան (մինչեւ հիմա ալ կը յիշէ երաժշտութեան առաջին ուսուցիչի`  ռուս երաժիշտ Միշել Պորիզանքոյի անունը): Ջութակը` այդ նրբագոյն գործիքն ալ թերեւս աղջնակին մէջ արթնցուած է գեղեցիկին, նրբագոյնին ու թովիչին առնչուելու սէրն ու ձգտումը:

Հալէպին մէջ աւարտելով դպրոցը` Ռոզվարդ 1946 թուականին ամուսնացած է երիտասարդ բժիշկ Սեպուհ Սիսեռեանին հետ. դիւրին չէ եղած նորապսակ զոյգին ճանապարհը: Ինչպէս երիտասարդութեան տարիները յիշելով կը պատմէ Ռոզվարդ, ամուսնանալէն ետք ամուսինը` իբրեւ երիտասարդ բժիշկի,  հրաւիրած են աշխատելու հեռաւոր Գամիշլի գիւղին մէջ, ուր անոնք դժուարին պայմաններու մէջ ապրած եւ աշխատած են տասնհինգ տարի: Ունեցած են հինգ զաւակ, եւ 1960 թուականին  եւ որոշած են տեղափոխուիլ Լիբանան` զաւակներու համար միջավայրի եւ ուսման առումով աւելի բարենպաստ վայր մը: Լիբանանի Ռապիէ շրջանին մէջ տուն կառուցած եւ ստեղծած են  աշխարհի իրենց անկիւնը: Նկարչութեան հետ կապը կորսուած էր անցած օրերուն մէջ` սուրիական հեռաւոր գիւղի յետամնաց կեանք, հինգ զաւակներու խնամք, եւ գոյներու աշխարհին Ռոզվարդ երկրորդ անգամ  առնչուած է Լիբանանի մէջ: Տունը կը գտնուէր բնութեան մէջ, եւ ան օրուան ընթացքին միայնակ մնալով ծառերու, ծաղիկներու, անտառի հարեւանութեամբ, որոշած է առնել կտաւն ու վրձինը եւ նկարել: Օր մը դուրսը` բնութեան մէջ գծելու պահուն զինք նկատած է Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի այդ տարիներու փոխտնօրէնը (Ճորճ Հակիմ),  որ դրացի էր եւ Ռոզվարդին խորհուրդ տուած է երթալ համալսարան եւ հետեւիլ գեղանկարչութեան դասընթացքներու: Պէյրութի ամերիկեան համալսարանին մէջ Ռոզվարդ քանի մը ամիս հետեւած է գեղանկարչական դասընթացքներու (1972-1973 թթ., ուսուցիչ ունենալով Կորտըն Օլսընը),  սակայն բաւարար չնկատելով` որոշած է ընդունուիլ համալսարան եւ ստանալ հիմնաւոր մասնագիտական կրթութիւն` օրէ օր զգալով, որ գեղանկարչութիւնն է իր ընտրած ճանապարհն ու ինքն ատկէ զատ այլ ուղի չունի: Իրեն խորհուրդ  տուած են դիմել  ԱԼՊԱ համալսարան, ուր երկմտած են  ընդունիլ արդէն 49-ամեայ կինը, որ արդէն հինգ զաւակներու մայր էր, մտածելով, որ լսարանին մէջ պատեհ պիտի չ՛ըլլայ 18-19 տարեկան ուսանողներուն հետ անոր ներկայութիւնը: Սակայն Ռոզվարդ Սիսեռեան, յաղթահարելով բոլոր դժուարութիւնները, ուսանած է հինգ տարի (1974-1979թթ.) եւ, աւարտելէն ետք ալ 30 տարի աշխատած է այդ համալսարանին մէջ: ԱԼՊԱ համալսարանը դարձած է անոր երկրորդ տունը. մասնակցած է բազմաթիւ ցուցահանդէսներու, ինքն ալ կազմակերպած է տասնեակ մը ցուցահանդէսներ` ուղղորդելով իր ուսանողները: Ռոզվարդ ափսոսանքով կը նշէ, որ իր դասաւանդութեան տարիներուն համալսարանին մէջ քիչ էին հայ ուսանողները: Ան առհասարակ  հայկականութիւնը իր մէջ մինչեւ վերջ կրող կին մըն է: 1994  թուականին անհատական ցուցահանդէս մը ունեցած է «Ռապիէ» ակումբին մէջ`  ի նպաստ Լիբանանի մէջ Հայաստանի Հանրապետութեան  դեսպանատան: Նպաստած է տարբեր բարեգործական ծրագիրներու, ինչպէս նաեւ օժանդակած է կրթական, մշակութային բազմաթիւ մտայղացումներու իրականացման:

Ռոզվարդի` «Լիւսի Թիւթիւնճեան» ցուցասրահին մէջ գործող ցուցահանդէսէն ստացուած ամբողջ հասոյթն ալ նուիրուելու է «Կեանք մը փրկենք» ծրագրին. «Անկեղծ  եթէ ըլլամ, ես միշտ չէ, որ  կ՛ուզեմ իմ նկարներս վաճառուին, քանի որ դիւրին չէ անոնցմէ բաժնուիլը: Սակայն կ՛ուզեմ, որ այս ցուցահանդէսի բոլոր նկարներս վաճառուին, քանի որ գումարը  բարի նպատակի մը պիտի ուղղուի», «Ազդակ»-ի հետ զրոյցի ընթացքին ըսաւ Ռոզվարդ:

Ցուցադրուած են արուեստագիտուհիին մօտ տասը տարուան վաղեմութիւն ունեցող կտաւներ` մայրութեանն ու  պտղաբերութեանը նուիրուած, ինչպէս նաեւ ստեղծագործութիւններ` «Թռչուններ» շարքէն:

Ռոզվարդ Լիբանանի գեղանկարիչներու եւ արձանագործներու միութեան անդամ է…   Ցուցահանդէսներ ունեցած է նաեւ Միացեալ Նահանգներու մէջ, ինչպէս նաեւ նշեցինք Հայաստանի մէջ իր անհատական ցուցահանդէսը:

ԵՐԱԺՇՏՈՒԹԻՒՆ, ՈՐ ԿՈՒ ԳԱՅ ՆԵՐԱՇԽԱՐՀԷՆ

Օր մը գեղանկարիչ Կիւվտեր,  տեսնելով Ռոզվարդի ստեղծագործութիւնները, զանոնք բնորոշած է իբրեւ երաժշտական: Ռոզվարդ այդ բնորոշման մէջ վատ բան չի տեսներ. «Ատիկա մանկութեանս ժամանակ նուագած ջութակիս  մեղեդին է հաւանաբար, զիս շրջապատած բնութեան ձայներն ու սօսափիւնն են, որոնք կը բխին միաժամանակ իմ  ներաշխարհէս», կ՛ըսէ ան: Վերջին տարիներուն Ռոզվարդ շատ չի գծեր: Ինչո՞ւ: «Քանի որ իմ ստեղծագործական շրջաններս միշտ կապուած եղած են որեւէ կարեւոր ու յատկանշական գաղափարի մը հետ: Ես պէտք է զգամ, ապրիմ այդ վիճակը, որ իմ մէջս ստեղծագործական մղում յառաջանայ: Առայժմ սպասողական վիճակի մէջ եմ: Ի՞նչը կրնայ զիս նորէն մղել, ես ալ չեմ գիտեր», ըսաւ Ռոզվարդ:

Անոր ստեղծագործական կեանքը բաժնուած է երեք շրջանի: Առաջին գաղափարը, որ զինք  ներշնչած է, մայրութիւնը եղած է: Հետաքրքրական է, որ հինգ զաւակ ունեցած կնոջ համար ներշնչանքի աղբիւրի եղած է ոչ թէ ի՛ր հերոսական մայրութիւնը, այլ` ծոռնուհու (զաւակի թոռան) յղութիւնը: Քիչ կիներ կան հաւանաբար, որ տեսած են իրենց ծոռնուհիին զաւակը, եւ այդ անսովոր դէպքը վստահաբար չէր կրնար անտարբեր ձգել ստեղծագործ ներաշխարհ ունեցող Ռոզվարդը: Եւ ան սկսած է իր նշանաւոր «Մայրութիւն» շարքը: Մօր  ու զաւկի կերպարներն  իր այդ ստեղծագործութիւններուն մէջ  վեհացած   կերպարներ են, որոնք գոյնի եւ լոյսի  առատութեան ներքոյ դարձած են  խորհրդաւոր  պատկերներ: Պատահական չէ, որ ան իր մայրերուն եւ կիներուն մասին կ՛ըսէ, թէ ժամանակակից կեանքի պարտադրած պճնանքէն զուրկ, համեստ ու պարզ կիներ են, մայրեր, որոնք իրենց հոգիներուն մէջ կը կրեն մայրութեան սրբութիւնը:

Մայրութենէն ետք զինք ներշնչած է մարդու սաղմնաւորման գաղափարը: «Երբ պզտիկ էի, մեզի միշտ սորվեցուցած էին, թէ մարդ յառաջացած է կապիկէն: Ատիկա տեսութիւն մըն է, որ ինծի միշտ տհաճութիւն պատճառած է, ես գէշ կը զգայի, որ կապիկէ սերած ենք: Օր մը վարկած մը յառաջ քաշուեցաւ, որ մարդ կապիկէ չէ, որ սերած է, այլ` բջիջէ: Ատիկա զիս խանդավառեց, ինծի հրճուանք պատճառեց,  քանի որ անհնար է, որ կատարեալ արարած մը` մարդը, յառաջանայ կապիկէ: Եւ ես, յենելով բջիջէն յառաջանալու տեսութեան վրայ, ստեղծած եմ  իմ միւս շարքս, որուն մէջ բջիջի ծնունդը, զարգացումը եւ կեանքը կայ»:

Ռոզվարդը ներշնչած է նաեւ մեծ նկարիչ Մաթիսի «Թռչուններ» գործը, եւ տեւական շրջան մը ան գծած է թռչուններ` ամենատարբեր գոյներու եւ ձեւերու մէջ: Երամներ կազմած անոր թռչունները կը ճախրեն, կը սլանան եւ կը խորհրդանշեն ստեղծագործ հոգիի եւ առհասարակ մարդուն ազատութիւնը. մարդը ի սկզբանէ ազատ էակ մըն է` միշտ պատրաստ թռիչքի եւ սլացքի: Ռոզվարդի կտաւներուն մէջ մարդը չկայ կամ գրեթէ կը բացակայի (չհաշուած` ուսանողութեան տարիներուն կատարած քանի մը գործերը, որոնք այլ ժանրի մէջ են): Ան բնութեան նկարիչ է: Կ՛ըսէ. «Ըլլալով Աստծոյ մեծագոյն ստեղծագործութիւնը` մարդը չէ մնացած իր մեծութեան վրայ: Մարդը շատ կը քանդէ, կ՛աւրէ բնութեան ստեղծածը: Այսօր աշխարհին մէջ բազմաթիւ բացասական երեւոյթներ կան, որոնք նոյնինքն մարդու մտքի եւ ձեռքի գործերն են»:

Առանձին նիւթ են Ռոզվարդի ջրաներկ աշխատանքները: Նուրբ, թափանցիկ եւ մանրօրէն գծուած ջրաներկերը ան առանձնակի խնամքով զետեղած է ալպոմի մը մէջ: Սակայն հետագային չէ շարունակած ջրաներկով աշխատիլ, քանի որ, ինչպէս կ՛ըսէ, իրեն համար շատ դիւրին էին ջրաներկերը, հակառակ անոր որ շատ մարդիկ կ՛ըսեն, թէ ջրաներկերը դժուար են: «Ես երբ բան մը դիւրին ստեղծեմ, կը կենամ: Չեմ սիրեր դիւրին բան մը: Կ՛ուզեմ դժուար գործի մը ձեռնարկել եւ յաղթահարել, որպէսզի վայելեմ նաեւ յաղթահարելուն հրճուանքը: Այդ է պատճառը, որ չեմ սիրեր նաեւ կրկնել: Եթէ զգամ, որ կրկնութիւն է, կը կենամ», ըսաւ Ռոզվարդ: Հակառակ երկրի տնտեսական անկայուն վիճակին` Ռոզվարդ սպասելիքներ ունի թէ՛ այս, թէ՛ առհասարակ այլ ցուցահանդէսներէ. «Արուեստը միշտ հանդարտեցնող առաքելութիւն մը ունի. արուեստի գործերը գեղեցիկն է, որ կը տարածեն մեր շուրջը… Ուրախ եմ այս ցուցասրահին մէջ ցուցադրուելու համար: Ցուցասրահը բացառիկ նուէր մըն է  հայութեան ու հայ արուեստագէտներուն», ըսաւ ան:

2001 թուականին Ռոզվարդի ստեղծագործութիւններուն մասին ֆրանսահայ մտաւորական, պատմաբան ու գիտնական Քլոտ Մութաֆեան գրած է. «Ես, որ հայ գեղանկարչի մը զաւակն եմ,  դիտելով Ռոզվարդի գործերը` կը զգամ հայկական նկարչութեան, մասնաւորապէս մանրանկարչութեան աւանդները: Անոնց մէջ   կը տեսնեմ Մինաս, Սարեան, «Վէրք Հայաստան»-ի, կը տեսնեմ Էջմիածին… Ան կը նկարէ այդ ամէնը`   առանց ընդօրինակելու:  Ասիկա մեծ արուեստագէտին վայել յատկութիւն մըն է, ազդուիլ, իր մէջ կրել մեծերը եւ երբեք չընդօրինակել»:

Ռոզվարդ կը  խոստովանի, որ հայկական գեղանկաչութիւնը, արուեստը առհասարակ մեծ նշանակութիւն ունեցած են իրեն համար: Իր տան բարձերէն մէկուն վրայ Մինասի մէկ բնանկարի կարպետագործութիւնն է, որ սրբութեամբ կը պահէ եւ հիւրերուն ալ կը յորդորէ, որ այդ աթոռին վրայ չնստին, այլ քովի աթոռին վրայ նստելով` դիտեն ու վայելեն մինասեան այդ պատկերը: Ինք նոյնպէս կարպետագործութեամբ զբաղած է եւ այս ցուցահանդէսին կը ցուցադրուին նաեւ նմուշեր Ռոզվարդի կարպետագործական աշխատանքներէն` վառ ու հակասական գոյներու մէջ: Իր նկարչութեան մէջ գոյներու համադրման հետ միաժամանակ առկայ է նաեւ գոյներու հակասականութիւնը (քոնթրասթը): Այդ մասին ան կ՛ըսէ. «Նոյնիսկ հակասական  գոյներուն մէջ համադրում պիտի ըլլայ: Եթէ կրակը պիտի պատկերենք` կարմիր ու կրակագոյն գոյներով, ապա կապոյտ ու մոխրագոյն ալ կրնանք դնել, քանի որ կրակին ծուխը կապոյտի  երանգներուն մէջ է»:

Հայկական արուեստէն եւ Հայաստանէն զատ, Ռոզվարդի վրայ, անշուշտ, ինչպէս ինք կ՛ըսէ, ամենամեծ ազդեցութիւնն ունեցած  են  Լիբանանն ու Լիբանանի բնաշխարհը. «Ծովը,  լեռն ու կանաչ բնութիւնը մեր հարստութիւնն են», ըսաւ Ռոզվարդ:

… Անոր տան անկիւններն  ու պատերուն վրայ հանգրուանած են բազմաթիւ կտաւներ, որոնք տակաւին չեն ցուցադրուած եւ նաեւ պահարաններուն եւ դարակներուն մէջ ալպոմներ կան, որոնց մէջ Ռոզվարդի յուշագրութիւնն է` պատառիկներու, թուղթի կտորիկներու վրայ, որոնք անպայման պէտք է ամփոփուին` պատմելով կենսագրութիւնը ստեղծագործող հայուհիի մը, որ, դժուարին ճանապարհ անցնելով` հասած է  վաստակած գնահատանքի:

Պատրաստեց՝ ԱՆՈՒՇ ԹՐՈՒԱՆՑ

CATEGORIES