ՊԵՏԻԿ ՀԵՐԿԵԼԵԱՆԻ ՄԱՀՈՒԱՆ 25-ԱՄԵԱԿԻ ՍԵՄԻՆ

Պետիկ իր ընկերներով

Վաղամեռիկ բանաստեղծ Պետիկ Հերեանի առյաւէտ բաժանումը մեզմէ յառաջիկայ տարուան մարտին քառորդ դար պիտի ըլլայ:

 

Կարծէք, թէ տակաւին երէկ էր, որ «Պարոն Պետրոս»ը կը զրուցէր, կը կատակէր, կը զուարճացնէր շատերը` միեւնոյն ատեն «թախիծ»ը անթեղուած պահելով իր հոգիէն ներս: Այդ ջերմ ու հաղորդական «թախիծ»ը զինք կը դարձնէր համակրելի, սիրելի, սակայն ոմանց համար ան կը մնար անհասկնալի ու առեղծուածային անձնաւորութիւն մը:

Սակայն անցնող տարուան ընթացքին «Ազդակ»ի կազմակերպած յուշ-երեկոն ունեցաւ բազմաթիւ ու բազմատեսակ արձագանգներ, որոնցմէ երկուքը կը հրատարակենք ստորեւ` իբրեւ վկայութիւն Պետիկ Հերկելեանի վառ ու անմեռ յիշատակին:

Ո՞Վ ԿԸ ՃԱՆՉՆԱՐ ՀԵՐԵԱՆԸ…

ՏԱՐՕՐԻՆԱԿ ՃԱԿԱՏԱԳԻՐԸ

Երբ հայոց նորագոյն պատմութիւնը սերտելու առիթ ունենանք, չենք կրնար կանգ չառնել Մուսա տաղի քառասուն օրերու հերոսական մարտնչումին առջեւ, ուր ժողովուրդ մը մեծով եւ պզտիկով իր զոհաբերումի վերջին ճիգը ըրաւ եւ քալեց դէպի իրական մահը, ըսելու համար, թէ ինք շառաւիղն է այն հերոսներուն, որոնք Վարդանանք կը կոչուին, Հայկազունք կը կոչուին, ջան ֆետայի կը կոչուին: Նոյնպէս, երբ առիթն ունենանք սերտելու սփիւռքահայ նորագոյն գրականութիւնը, չենք կրնար կանգ չառնել այն օժտեալներուն յիշատակին առջեւ, որոնք ծնունդ առին Մուսա Տաղի հերոսներուն արիւնէն, այդ հերոսներու շունչին ներքեւ ապրեցան ու մեծցան եւ ապա նուիրուեցան այդ ժողովուրդի իտէալներու պայծառութեան ի խնդիր, դժնդակ օրերու մէջ, ահաւոր պայմաններու տակ եւ հիմա… կը ննջեն խաղաղ:

Թուականն էր հազար ինն հարիւր յիսուն եւ չորս. յոյսի եւ պայքարի գաղափարականին կառչած, իբրեւ իրաւատէր եւ տնեցի, Մուսա Տաղի այդ քաջարի ժողովուրդը երրորդ անգամ ըլլալով, երբ իր «սրբազան խենթութեան» դրօշը պարզած էր, նոյն տարին կ՛օժտուէր նոր նուիրեալի մը ծնունդով, որ հայ գիրն ու գրականութիւնը սնունդ ըրաւ իրեն եւ իր մտքին լոյսով ուզեց քանդակել արձանը իր ժողովուրդին` ըսելու համար, թէ ինք շառաւիղն է անոնց, որոնք Մեսրոպեանք կը կոչուին, Դուրեանք կը կոչուին: Այդ նուիրեալը Պետրոս Հերեանն էր:

ԳՈՅԱՏԵՒՄԱՆ ԱՒԻՒՆԸ

Ազգ մը ինչո՞վ կ՛ապրի կամ կը գոյատեւէ, եթէ ոչ` իր գրականութեամբ: Ժողովուրդ մը ինչո՞վ կ՛արժեւորուի կամ կը ծանօթացուի յաչս օտարներուն, եթէ ոչ` իր մշակոյթով, իր պայծառամիտ զաւակներուն յարատեւ աշխատանքին արգասիքով: Պետրոս Հերեան ծնած էր եւ ապա ուխտած` հայ մշակոյթին ծառայել ամբողջական նուիրումով:

Պետրոս Հերեան մարդն էր, որուն առաջին խօսքը դիմացինին կ՛ըլլար «Աստուած ձեր ողորմութիւնը շատցնէ» կամ «Աստուած ձեր ուրախութիւնը աւելցնէ»: Ասոնք իր ողջոյնի խօսքերն էին: Ան հոգեկան յաւերժական արժանիքներու հանդէպ մասնաւոր գուրգուրանք ունէր եւ անվերապահօրէն կը յայտնէր իր յարգանքը բոլոր անոնց, որոնք ազգին ծառայութեան նուիրուած են: Կը սիրէր ապրիլ իր մանկութեան ընկերներուն հետ, մանկութեան յիշատակներով խանդավառ: Պետրոս Հերեան ոչ թէ գրականութիւն կը մշակէր գիրով միայն, այլ իր խօսքը օրն ի բուն գրականութիւն էր: Այլ խօսքերով, Պետրոս Հերեան հոմանիշ էր գրականութեան: Կը տառապէր, կ՛ընդվզէր անոնց դէմ, որոնք կ՛անգոսնէին նորածիլ բողբոջները հայ գրականութեան անդաստանին մէջ, փոխանակ գուրգուրալու անոնց վրայ եւ ուղղութիւն տալու անոնց, եւ դեռ կը յոխորտան ազգին եւ գրականութեան ծառայած ըլլալու յաւակնութեամբ: «Մարդկութեան ծառայող միակ անձնուէր անձը Քրիստոս է, որուն առջեւ կը խոնարհիմ եւ կը յայտնեմ սէրս ու յարգանքս», բարձրաձայն կը յայտարարէր Հերեան: Ան հաւատացեալ էր Պետրոս Դուրեանի նման: Կը հաւատար յաւիտենական կեանքին, այլապէս կեանքը իմաստ չունի, կ՛ըսէր: Թերեւս հարց տրուի, թէ ո՞վ չի ճանչնար Պետրոս Հերեանը: Ես ալ կու տամ հարցը. ո՞վ կը ճանչնար Հերեանը իր հեզութեամբ, ո՞վ թափանցած էր անոր հոգիին խորը, ո՞վ կը զգար անոր հոգիին տառապանքը, որ կը քայքայէր անոր ֆիզիքական առողջութիւնը եւ թունաւոր մագիլներով կը բզկտէր փափուկ եւ զգայուն սիրտը բանաստեղծի:

Հերեան, սակայն, բնաւ չէր յայտներ իր տառապանքը եւ միշտ ժպտերես կ՛ողջունէր դիմացինը: Երբ առանձին ըլլայինք, կ՛ըսէր. «Եղբա՛յր, գիշերները չեմ կրնար քնանալ, հազիւ գոցուին աչքերս, մէկը կը խոզանակէ զանոնք»: Հաճելի էր անոր ներկայութիւնը որեւէ տեղ, որեւէ պարագայի: Ընկերոջ ուրախութեան դիմաց կ՛ուրախանար, կը խարազանէր կեղծաւորները,  նողկանք կը զգար դաւաճաններուն հանդէպ: Կը սիրէր մանուկները եւ կը յարգէր անոնց տեսակէտները, կը քաջալերէր զանոնք եւ, ժամանակ չունենալով հանդերձ, կը յետաձգէր իր անձնական գործը եւ ժամանակ կը տրամադրէր անոնց ուղղութիւն տալու եւ ուրախութիւն պատճառելու համար:

Ծնած էր պայքարի օրերուն, պայքարի բովէն անցաւ ու ընտրեց ինք իրեն համար իբրեւ ասպարէզ` պայքարը: Ուխտած էր պայքարիլ չարին դէմ, մութին դէմ, անիրաւին դէմ, կեղծաւորին դէմ, եւ իր այդ պայքարի ճանապարհին վրայ, երիտասարդութեան ամէնէն առոյգ տարիքին, ինկաւ պատնէշին վրայ, պայքարի սուրը ձեռքին: Չնահանջեց երբեք: Տկարութիւն ցոյց չտուաւ բնաւ եւ մինչեւ իր կեանքին վերջին օրը քալեց հաստատակամ: «Դէպի աղբիւրը լոյսին»:

ՏԵՆՉԸ ՔԵՐԹՈՂԻ ՍՐՏԻՆ

Հերեան կը տենչար ազատագրուած տեսնել հողը հայկական, հայկական դրօշին ներքեւ տեսնել հայ բանակին տողանցքը եւ վերադարձը պանդուխտ հայերուն` դէպի հայրենիք: Կը սիրէր բնութիւնը` քաղաքին ժխորէն հեռու, կը սիրէր գիւղը եւ գիւղացիութիւնը: Կ՛ատէր պատերազմը: Ուրախութեամբ կ՛ողջունէր նորանկախ պետութիւններու յաղթանակները: Կը սիրէր հողը, հայրենի հողը եւ, սակայն, «պանդուխտ ոտքերը» չդրած հայրենի հողին վրայ` անակնկալօրէն մեկնեցաւ կարօտի եւ սիրոյ հուրը սրտին մէջ, իղձը անկատար եւ գործը կիսատ:

Հերեանի լեզուն մաքուր է եւ վճիտ ակէն բխող յստակ ջուրի նման, ուրկէ խմողը կ՛աշխուժանայ եւ կը շարունակէ իր ուղին առանց յոգնութեան եւ առանց թաւալումի եւ իր հոգիին անգիր մատեանին մէջ կ՛որոնէ այն «Բառը», որ կը բուրէ հող եւ արիւն, խունկ եւ աղօթք, եւ կը պատռէ քողը մթութեան իր լուսեղէն անմար շողերով: Կը շարունակէ իր ուղին առանց վարանումի` յոյսով եւ վստահութեամբ օրհնելով յիշատակն անոր, որ փոխուեցաւ մահուանէ ի կեանս, յիշատակն անոր, որ ինքզինք կոչեց Հմայքի Տղան, որ կ՛ըսէ.

Ծնողական գուրգուրանքի փափուկ շղթան արձակեց
Եւ ճարճատող իր մարմնի կրակներէն դեռ չայրած`
Ան շարժեցաւ իր սեւեռման թիրախին
Ուր չպայթած համբոյրի պէս
Անձկութեան բոցը կ՛արիւնագրուէր…

Պետրոս Հերեան ճաշակեց կեանքի դառնութիւնները եւ սակայն այդ դառնութիւններուն մէջ իսկ դարձեալ հնչեց իր երգը` պանդուխտ հայ գրչի մշակի երգը, իբրեւ նոր ձայն մը հայ գրականութեան անդաստանին մէջ:

Յ. ԲԱՄՊԱԿԵԱՆ

(Յապաւուած)

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES