Արաբ Ստեղծագործողներու Միացեալ Ցուցահանդէսը Կը Շարունակուի

Պատրաստեց՝ ԱՆՈՒՇ ԹՐՈՒԱՆՑ

Համազգայինի «Լիւսի Թիւթիւնճեան» ցուցասրահին մէջ կը շարունակուի չորս արաբ ստեղծագործողներու միացեալ ցուցահանդէսը: Ցուցահանդէսը, որ կազմակերպուած է  Համազգայինի` մշակութային փոխհամագործակցութեան ծրագիրներու ծիրին մէջ, առաջին նմանատիպ ձեռնարկը չէ. տարբեր առիթներով նորաբաց ցուցասրահին մէջ ցուցադրուելու առիթ տրուած է արաբ ստեղծագործողներու: Այս անգամ ներկայացուած են Ֆայսալ Սուլթանի, Թէօ Մանսուրի, Շարպել Սամուէլ Աունի եւ Ուիսամ Պայտունի աշխատանքները:

«Ազդակ» հանդիպում ունեցաւ գեղանկարիչներուն հետ, որոնք  շնորհակալութիւն յայտնեցին այս ցուցասրահին մէջ ցուցադրուելու առիթին համար եւ նշեցին, թէ  ընդհանուր առմամբ նոր միջավայրի, նոր այցելուներու եւ նոր քննարկումներու առումով գոհ են այս ցուցահանդէսէն:

Ֆայսալ Սուլթան-գեղանկարիչ,  արուեստի քննադատ, ծնունդով Թրիփոլիէն է, արուեստի աշխարհ մուտք գործած է 1973 թուականէն, երբ ուսանած է Լիբանանեան համալսարանի գեղարուեստի բաժինը, այնուհետեւ արհեստավարժ կրթութիւն ստացած է Փարիզ` մասնագիտանալով գեղանկարչութեան, գծանկարչութեան եւ կերպարուեստի այլ բնագաւառներուն  մէջ: Ան մեծ ներդրում ունեցած է լիբանանեան արուեստագէտներու  համախմբման գործին  մէջ (տարբեր միութիւններու ստեղծման  ճանապարհով), ինչպէս նաեւ եղած է արաբական աշխարհին մէջ  արուեստի տարբեր  մրցոյթներու կազմակերպիչ եւ յանձնախումբերու  անդամ:  Ֆայսալ Սուլթանի արուեստի քննադատական յօդուածները տեղ գտած են գիրքերու, հանրագիտարաններու, ամսագրերու եւ թերթերու  մէջ:

1976-էն մինչեւ այսօր կը դասաւանդէ Լիբանանեան համալսարանին մէջ` նաեւ կրթակա՛ն ճանապարհով իր  նպաստը բերելով  Լիբանանի մէջ արուեստի զարգացմանը: Իբրեւ արուեստաբան` մնայուն կերպով սիւնակագիր է «Նահար» օրաթերթի կերպարուեստի բաժնին:

«Լիւսի Թիւթիւնճեան» ցուցասրահին մէջ չորս արաբ ստեղծագործողներու միացեալ ցուցահանդէսին Ֆայսալ Սուլթան կը մասնակցի  աշխատանքներով,  որոնք հիմնականին մէջ բնապատկերներ են: Ֆայսալ Սուլթան իր աշխատանքներուն մասին նշեց, որ անոնք արեւմտեան եւ արեւելեան մշակոյթներու համադրման արդիւնք են. Փարիզը, եւրոպական ուրիշ քաղաքներ, հետագային նաեւ Պէյրութն  ու արաբական կարգ  մը քաղաքներու մէջ իր գործունէութիւնը (Ռիատ, Դամասկոս, Գահիրէ, Շարժա եւ այլն) մեծ ազդեցութիւն ունեցած են թէ՛ իր աշխատանքներուն, թէ ալ վերլուծական  մտքի զարգացման եւ  ստեղծագործական բազմազանութեան վրայ. «Իմ մասնագիտական կրթութիւնս ես Փարիզի մէջ ստացած եմ Բ. Աշխարհամարտէն ետք, երբ Եւրոպան կ՛ապրէր արուեստի վերածնունդ: Այդ վերածնունդը իր ուղղակի ազդեցութիւնը ունեցաւ նաեւ Լիբանանի վրայ, երբ Պէյրութը 60-ականներուն դարձած էր արաբական աշխարհի մէջ արուեստի նոր ու զանազան ուղղութիւններու փորձարկման կեդրոն: Ստեղծագործական սկզբնական շրջանիս մասնակիցը եղայ այդ փորձարկումներուն, փորձեցի հասկնալ արուեստի ճիւղերուն տարբերութիւնները, ինքզինքս փորձեցի տարբեր ուղղութիւններուն մէջ, մինչեւ իսկ` ապսթրէ, եւ վերջապէս գտայ իմ ժանրս, որ է` լիբանանեան բնանկարչութիւն», «Ազդակ»-ի հետ զրոյցի ընթացքին ըսաւ Ֆայսալ Սուլթան` նշելով, որ այսօր, երբ մեր շուրջը տարատեսակ հարցեր, դժուարութիւններ, բախումներ, տնտեսական ու քաղաքական դժուարութիւններ կան, արուեստագէտ մը կրնայ ինքզինք մխիթարել, սնուցում ստանալ` բնութեան գիրկը երթալով, բնութենէն առնելով իր  ներշնչումը, լիցքերը. «Բնութիւնը իր մաքրութեամբ, պարզութեամբ, կատարելութեամբ կրնայ մաքրել մարդը, զայն հասցնել կատարելութեան», մեր զրոյցի ընթացքին ըսաւ Ֆայսալ Սուլթան:

Խօսելով արուեստի հանդէպ հետաքրքրութեան նուազման մասին ան անցեալ նկատեց արուեստի համար երազային ժամանակները` նշելով, որ խորունկ, մնայուն արուեստը այսօր նոր սերունդին չի հետաքրքրեր, երիտասարդները կը ձգտին աւելի մակերեսային, աւելի դիւրին ընկալուող, աւելի արագ բացատրուող գործերու: Ըստ անոր, թերթերուն մէջ ալ շատ չեն տպուիր արուեստի մասին լուրջ յօդուածներ ու վերլուծումներ, ամէն ինչ կը ներկայացուի շուկայական լոյսի ներքոյ: Ան կ՛ըսէ. «Թերթերուն մէջ պակսած են արուեստաբաները, որոնք ժամանակին մեծ յօդուածներ կը գրէին արուեստի մասին եւ այդ յօդուածներու ճամբով արուեստասէր հասարակութիւն կը ստեղծուէր, քանի որ կար ընթերցող, եւ կար հետաքրքրութիւն: Բայց այսօր ամէն ինչ փոխուած է, արհեստագիտութեան միջոցները շեղած են ընթացքը, եթէ լուր մը պիտի ներկայացուի, ապա շուկայական իմաստ կը տրուի ատոր»: Ան այս ամէն ինչին մէջ «յանցաւոր» նկատեց նաեւ հեռատեսիլը, որ երբեք չէ հետաքրքրուած  բարձր արուեստով: Ամէն ինչ վերածուած է շոյի, ըսաւ Ֆայսալ Սուլթան` աւելցնելով.  «Քանի որ ժամանակները այդպէս պարտադրած են արուեստագէտին, եւ այդ պարտադրանքը միայն լիբանանեան երեւոյթ մը չէ, այլ` միջազգային,  ապա արուէստագէտն ալ խելացի պիտի ըլլայ` չզիջելու, անգործ չնստելու, այլ ձեւ մը պիտի գտնէ, որպէսզի համադրէ հինն ու նորը, իր գիտցածն ու ժամանակի պարտադրանքը, ստեղծագործ միտքն ու արհեստագիտութիւնը: Նոյնիսկ այդ համադրման մէջ կարելի է նորութիւններ ստանալ, մէջտեղ կու գայ նոր ուղղութիւն մը, նոր շարժում մը  եւ թերեւս ատիկա՞ է նոր ժամանակներու արուեստը», ըսաւ Ֆայսալ Սուլթան` նշելով, թէ արուեստն է, որ մարդուն միշտ հեռու պահած է ժամանակներու անօրէնութենէն,  մակերեսայնութենէն, տարբեր դժուարութիւններէն եւ այսօր ալ մենք` ամէնքս արուեստին նոյն դերը պիտի տանք` գեղեցիկ ապրելու, թերեւս ալ` խաբկանքի մէջ ապրելու համար:

Շարպել Աուն – Ցուցահանդէսի ամէնէն երիտասարդ մասնակիցը Շարպել Աունն է, մասնագիտութեամբ ճարտարապետ, ձեւաւորող, ծնած է 1980 թուականին: Մասնագիտական կրթութիւնը ստանալէ ետք սկսած է ցուցադրուիլ Լիբանանի տարբեր ցուցասրահներու մէջ: Ունեցած է չորս անհատական եւ մօտ եօթը հաւաքական ցուցահանդէսներ: Խօսելով իր ներշնչանքներուն մասին` Շարպել Աուն ըսաւ, որ ինքզինք կը ներշնչեն բնութիւնն ու մարդկային յարաբերութիւնները: Ինք, ճարտարապետ ըլլալով, չի փորձեր ճարտարապետական կայուն եւ սերտուած ձեւերը գործածել գեղանկարչութեան մէջ: «Գեղանկարչութիւնը տարբեր աշխարհ մըն է, հոն պէտք է զգալ ազատութիւն, խելայեղութիւն եւ անսահման երեւակայութիւն», «Ազդակ»-ի հետ զրոյցի ընթացքին ըսաւ Շարպել Աուն:

«Նոյնիսկ այն նիւթերը, որ կը գործածեմ ճարտարապետական նախագծումներու ժամանակ, երբեք չեմ գործածեր գեղանկարչութեան մէջ, երբ կը ստեղծագործեմ կտաւին առջեւ, լրիւ ուրիշ աշխարհ մը կը փոխադրուիմ», յայտնեց գեղանկարիչը:

Խօսելով հայկական ցուցասրահի մէջ իր արդէն երկրորդ անգամ ներկայանալու մասին` Շարպել Աուն ըսաւ, որ իրեն համար ինքնութիւնը կարեւոր հարց մը չէ եւ համոզուած է, որ նաեւ կարգ մը  արուեստագէտներու համար է այդպէս. «Ես մէկ ինքնութեան չեմ հաւատար, ո՞վ գիտէ, թերեւս հիմա իմ մէջս քանի մը ինքնութիւններ կան, ո՞վ գիտէ, թէ ես ուրկէ՛ կու գամ:   Մեծ հարստութիւն կը նկատեմ մարդկային ինքնութիւնները եւ կ՛ուզեմ հաղորդակցիլ տարբեր մշակոյթներու, ազգերու, աւանդութիւններու հետ, ատոնք իմ մէջս պահելով` կը ստեղծեմ լաւագոյնը, գեղեցիկը, եւ այն, ինչ որ կը հետաքրքրէ բոլորը միաժամանակ, անկախ ինքնութենէ»:

Թէօ Մանսուր-Ծնած է 1956 թուականին,  Լիբանան: Համալսարանական  կրթութիւն ստացած է Փարիզ: Երաժշտական մոթիվներով ստեղծագործող գեղանկարիչը ըսաւ, թէ ինք  ազդեցութիւն կրած է երաժշտութենէն, նախապէս դասական երաժշտութենէն ապա` ժամանակակից (ինչպէս` Սթրաւինսքի, Պարթօ եւ այլն):

Անոր նկարներուն մէջ կայ նաեւ  բանաստեղծական մօտեցում, եւ կ՛ըսէ, թէ այդ մէկը նոյնպէս կու գայ երիտասարդութենէն: «Ընկեր մը ունէի, որ բանաստեղծ էր, օր մը իր բանաստեղծութիւններուն ազդեցութեամբ  նկարներ ըրի, իսկ ուրիշ ընկեր մըն ալ երաժշտութիւն գրեց,  ես կը կարծեմ, որ այս երեքին համադրութեամբ գեղեցիկ արուեստ մը կը ստեղծուի` բանաստեղծութիւն, երաժշտութիւն եւ գեղանկարչութիւն», ըսաւ Թէօ Մանսուր:

Փարիզեան շրջանը անոր վրայ նոյնպէս ազդեցութիւն ունեցած է. Փարիզի մէջ է , որ ունեցած է առաջին բնորդները, բան մը, որ շատ կարեւոր կը նկատէ  գեղանկարիչի  մը համար: Մարդոցմէ զատ` գծած է նաեւ անասուններ եւ շատ այլ պատկերներ եւ, վերջապէս, կանգ առած է ժամանակակից կիսավերացական գեղանկարչութեան սեռին վրայ:

Խօսելով հայկական ցուցասրահին մէջ ցուցադրուելու մասին` Թէօ Մանսուր նշեց, որ ինք հայերը կը նկատէ իր բարեկամները, միշտ  ունեցած է հայ բարեկամներ , որոնք ալ իրեն պատմած են Հայոց ցեղասպանութեան մասին, եւ այդ մէկը առիթ եղած է, որ ինք առհասարակ հետաքրքուի նաեւ այլ ժողովուրդներու ցեղասպանութիւններով: Մարդկային իրաւանց հարցերը, անարդարութիւնը եւ ատոնց դէմ պայքարը ձեւով մը կը դրսեւորուի իր նկարչութեան մէջ: Ժամանակին թերթերը իր մասին գրած են, թէ ինք ցեղասպանութեան նիւթով ստեղծագործող նկարիչ մըն է, եւ ինք ատոր մէջ վատ բան չի տեսներ, քանի որ համոզուած է, որ արուեստագէտն ալ ի՛ր աշխատանքի միջոցով պէտք  է բարձրացնէ  ձայնը` յանուն արդարութեան, յանուն մարդկութեան:

Ուիսամ Պայտուն– Կը ստեղծագործէ քոլաժներու, քոմիքսներու, տարբեր միքսմետիաներու միջոցով: Մանաւանդ` քոմիքսներու մէջ վարպետացած գծանկարիչ մըն է: Հակառակ անոր, որ Լիբանանի մէջ քոմիքսը աւանդութիւն չունի (անիկա ըլլալով եւորպական սեռ մը` արեւելեան զարգացման միտումներ չէ ունեցած), այնուամենայնիւ,  Ուիսամ Պայտուն հարազատ զգացած է մանաւանդ ա՛յդ սեռով արտայայտելու իր ըսելիքը: Այսօր, համակարգչային գծանկարչութեան զարգացմանը զուգահեռ, աւելի արդիական դարձած է ծաղրաշարերու, գծանկարներու, համակարգչային ձեւաւորումներու միջոցով խօսք մը, նիւթ մը արտայայտելը, եւ Ուիսամ Պայտուն կը հաւատայ, որ քոմիքսը կրնայ նաեւ ցուցասրահային սեռ ըլլալ, եթէ հեղինակ մը գեղարուեստականութեամբ արտայայտէ ըսելիքը: Ան քոմիքսներու շարք կը տպագրէ  «Սաֆիր» օրաթերթին մէջ:

Մօտ 20 ցուցահանդէս ունեցած է Ուիսամ Պայտուն: Կը ստեղծագործէ նաեւ ջրաներկով եւ «Լիւսի Թիւթիւնճեան» ցուցասրահին մէջ ներկայացուցած է  նաեւ ջրաներկով աշխատանքներ: «Ազդակ»- ի հետ զրոյցի ընթացքին ըսաւ, որ ինք կը հետեւի թէ՛ քաղաքական զարգացումներուն, թէ՛ արուեստի աշխարհին  մէջ տեղի ունեցող երեւոյթներուն, ինչպէս նաեւ զինք կը հետաքրքրէ գիտութիւնը, օրինակ, բջիջին զարգացումը.  ահա այս մէկն ալ իր խորհրդաւորութեամբ ազդած է իր վրայ, ինչպէս ըսաւ մեր զրոյցին ընթացքին:

Համազգայինի «Լիւսի Թիւթիւնճեան» ցուցասրահի յանձնախումբի անդամ Միսաք Թերզեան նշեց, որ տարին երկու անգամ նախատեսուած է արաբներու մասնակցութեամբ ցուցահանդէսներ. «Մենք չենք ուզեր, որ մեր ցուցասրահին մասին ըսեն, թէ կողմ բռնած են, միայն հայերը կը ցուցադրուին եւ այլն, ատիկա քիչ մը տգեղ կ՛ըլլայ», ըսաւ Միսաք Թերզեան: Խօսելով ներկայացուած աշխատանքներուն մասին` ան նկատեց,  որ արդիական, ուրախ գործեր են, եւ մէկ կողմէն թերեւս լաւ է, որ լիբանանեան պատերազմը, անցած տագնապները կամ մեր օրերու դժուարութիւները շատ չեն արտայայտուած այս աշխատանքներուն մէջ, բայց միւս կողմէն ալ, ինչպէս Միսաք Թերզեան ըսաւ, լաւ կ՛ըլլար, որ լիբանանցի  գեղանկարիչները մնային լիբանանեան արուեստի, գեղանկարչութեան աւանդութիւններու շարունակողը: Ան նշեց, որ ժամանակակից արուեստի մէջ միտում կայ նոյն ոճով, նոյն ձեռագրով եւ նոյն մտածողութեամբ ստեղծագործելու եւ ատիկա միայն լիբանանեան խնդիր չէ. «Այսօր աշխարհը մէկ եղած է, ամէնքս նոյն բանը կը տեսնենք, կարծես նոյն բանը կը զգանք, նոյն ձեւով կ՛արտայայտուինք… Մինչ այդ Լիբանանը ունեցած է զուտ իր միջավայրին, իր անցեալին, մշակոյթին բնորոշ գեղանկարչութիւն: Երբ կը նայինք Սեզար Ժեմայլի, Ֆարուխի եւ Օմար Օմսիի գործերուն, կը զգանք, որ իսկապէս լիբանանեան շունչ եւ ոգի տուած են իրենց արուեստին` թէ՛ տեսարաններու, թէ՛ ֆոլքլորի, թէ՛  դիմանկարներու միջոցով»:

Միսաք Թերզեան ամէն պարագայի ողջունեց  արուեստագէտները եւ նշեց, որ իւրաքանչիւրը իր մտածումերուն մէջ հետաքրքական է եւ քաջալերեց արուեստասէրները` բոլոր տագնապներէն, առօրեայ մտածումներէն անդին իրենց կեանքին մէջ տեղ յատկացնեն ցուցասրահ այցելելու եւ արուեստի ճամբով նորին ու գեղեցիկին առնչուելու աւանդութեան:

Ցուցահանդէսը կը շարունակուի մինչեւ 29  Փետրուար, որմէ ետք «Լիւսի Թիւթիւնճեան»  ցուցասրահին մէջ պիտի ներկայացուի լիբանանահայ գեղանկարիչ Շարթի (Սարգիս Յարութիւնեան) յիշատակին նուիրուած ցուցահանդէս: «Ազդակ» յառաջիկայ թիւերուն մէջ  կ՛անդրադառնայ Շարթի արուեստին:

 

 

CATEGORIES