ԵՐԿՐԱՇԱՐԺԷՆ ԵՏՔ. ՃԱՓՈՆԻ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՀԱԿԱՍՈՒԹԻՒՆԸ

ԵՐԿՐԱՇԱՐԺԷՆ ԱՆՄԻՋԱՊԷՍ ԵՏՔ ՃԱՓՈՆԻ ՊԵՏՈՒԹԻՒՆԸ ՀԱՄԱՐՁԱԿ ՔԱՅԼԵՐՈՒ ԴԻՄԵՑ` ՓՐԿԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ ԵԷՆԸ ԵՒ ՊԱՏՐԱՍՏ ԴՐԱՄ ՆԵՐԱՐԿԵՑ ԱՂԷՏԱՀԱՐ ԵՐԿՐԻՆ ՄԷՋ: ԱՅՍ ԴՐԱՄԱՆԻՇԻՆ ԱՐԺԷՔԸ ՆՈՐ ԲԱՐՁՈՒՆՔՆԵՐ ՆՈՒԱՃԵՑ, ԵՐԲ ԱՄԷՆԷՆ ԱՒԵԼԻ ՎՏԱՆԳ ԿԱՐ, ԹԷ ԵՐԿԻՐԸ ՊԻՏԻ ՉԿԱՐԵՆԱՐ ՎՃԱՐԵԼ ԻՐ ԱՀԱԳՆԱՑՈՂ ՊԱՐՏՔԵՐԸ: ՍԱԿԱՅՆ ՃԱՓՈՆԻ ՔԱՅԼԸ ՆԱԵՒ ՈՒՆԵՑԱՒ ԻՐ ՆԵՐՀԱԿ ԱԶԴԵՑՈՒԹԻՒՆԸ, ՈՐՈՎՀԵՏԵՒ ՈՉ ՈՔ, ՈՉ ԻՍԿ ՃԱՓՈՆ, ԿԸ ՓԱՓԱՔԻ ԵԷՆԻ ՀԶՕՐԱՑՈՒՄԸ:  MoneyShow.com ԿԱՅՔԻՆ ՄԷՋ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ՀԵՏԱՔՐՔՐԱԿԱՆ ՅՕԴՈՒԱԾ ՄԸ ԿԸ ԲԱՑԱՏՐԷ, ԹԷ ԻՆՉՊԷ՛Ս ՏԵՂԻ ՈՒՆԵՑԱՒ ԱՅՍ ԲՈԼՈՐԸ, ԵՒ ԹԷ ԻՆՉՈ՛Ւ, ՀԱԿԱՌԱԿ ԲՈԼՈՐ ՀԱԿԱՍՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒՆ, ԱՄԵՐԻԿԵԱՆ ՊԱՐՏՔԵՐՈՒ ԳԼԽԱՒՈՐ ՅԱՃԱԽՈՐԴ ՃԱՓՈՆ ՊԻՏԻ ՇԱՐՈՒՆԱԿԷ ԳՆԵԼ ԶԱՆՈՆՔ:

Երկրաշարժ մը եւ ցունամի մը կ՛աւերեն Ճափոնը, երկիրը կախուած է հիւլէական աղէտի մը թելէն… եւ եէնը Բ. Աշխարահամարտի աւարտէն ի վեր, որեւէ ժամանակէ աւելի, կը բարձրանայ տոլարի դիմաց եւ անոր փոխանակման սակը կը հասնի 76.25-ի:

Երկրաշարժ մը եւ ցունամի մը կ՛աւերեն Ճափոնը, երկիրը կախուած է հիւլէական աղէտի մը թելէն… եւ շատ աւելի կը սրի այն վտանգը, թէ պետութիւնը պիտի չկարենայ վճարել քրետիթ քարտերով մուրհակներու փոխանակումի շուկային մէջ իր պարտքերը, սակայն այս վտանգին դէմ ապահովագրութեան գիները կը բարձրանան որեւէ ժամանակէ աւելի:

Կը թուի, թէ հակասութիւն մը կայ այստեղ: Այնպէս չէ՞:

Սակարանային շուկային մէջ գիները անկում արձանագրեցին, երբ երկրաշարժէն ետք այն մտավախութիւնը կը տիրէր, թէ Ճափոնի հիւլէական կառոյցին ջերմութիւն արտադրող հնոցները պիտի քայքայուէին: Սակայն միայն քանի մը օր ետք պատկերը շրջուեցաւ այն յոյսով, թէ կարելի էր խուսափիլ քայքայումէն: Ի տարբերութիւն` այս երեւոյթը ամբողջութեամբ հասկնալի է: Սակարանային շուկային մէջ աժան գիներով վաճառքը պարզապէս բնական հակազդեցութիւն մըն է, երբ ոչ ոք բաւարար տեղեկութիւն ունի պատճառաբանուած որոշում մը կայացնելու համար:

Սակայն այս միւս հարցն է, որ տարօրինակ է. յետաշխարհամարտի երբեւիցէ ամէնէն աւելի հզօր դիրք նուաճած է եէնը, ճիշդ այն պահուն, երբ ամէնէն աւելի մեծ է վտանգը, թէ պետութիւնը պիտի չյաջողի վճարել իր պարտքերը:

Թերեւս ասիկա հակասութիւն մըն է, սակայն հակասականօրէն տրամաբանական է: Եւ երբ կը հասկնանք, թէ ինչո՛ւ տրամաբանական է եէնի մագլցումը, նոյնիսկ երբ Ճափոնի պետութեան պարտքերը մարտահրաւէրի դիմաց կը գտնուին, ապա հաւանաբար կրնանք նաեւ պատկերացնել, թէ ցունամիի աւերէն ետք վերակառուցումի ծրագիրներու դրամական աղբիւրներ ապահովելու նպատակով հարիւրաւոր միլիառ տոլարի նոր պարտքեր դիզելը լա՞ւ, թէ՞ վատ անդրադարձ պիտի ունենայ պարտքերու մէջ խրած Միացեալ Նահանգներու արժեթուղթերուն վրայ:

ՈՒՂԵՒՈՐՈՒԹԻՒՆ` ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ ԴՐԱՄԱԿԱՆ
ՇՈՒԿԱՆԵՐՈՒՆ ՊԱՏՈՒԱՐՆԵՐՈՒՆ ՎՐԱՅՈՎ

Ճափոնի դրամատունը աղէտին հակազդեց անմիջապէս` դրամական համակարգը ողողելով եէնով: Մարտ 13-ին Ճափոնի դրամատան կառավարիչ Մասաաքի Շիրաքաուա յայտարարեց, թէ պատրաստ էր շուկայ իջեցնելու «զանգուածային» քանակութեամբ թղթադրամ:

Եւ ան լուրջ էր: Յաջորդ օր դրամատունը մէկ օրուան մէջ 15 թրիլիոն եէն (175 միլիառ տոլար) արժողութեամբ պատրաստ դրամ ներարկեց դրամական մարզին մէջ, ինչ որ մրցանիշ մը կը կոտրէր մէկ օրուան ընթացքին կատարուած նման միջոցառումներու ծիրին մէջ:

Նոյն օրը` մարտ 14-ին, դրամատունը կրկնապատկեց արժեթուղթեր գնելու իր հիմնադրամը եւ զայն բարձրացուց 10 թրիլիոն եէնի (շուրջ 120 միլիառ տոլար), որպէսզի կարենար գնել յաւելեալ պետական պարտքեր եւ այլ ապահովութիւններ:

Երբ կեդրոնական դրամատուն մը կը գնէ պարտքեր, կը նշանակէ, թէ յաւելեալ դրամ կը յատկացնէ տնտեսութեան մարզին: Ճափոնի տնտեսութեան վրայ այս քայլերուն անդրադարձները ամբողջութեամբ ընկալելու համար պէտք է յիշել, թէ Ճափոնի տնտեսութիւնը համազօր է Միացեալ Նահանգներու տնտեսութեան մէկ երրորդին:

Մինչ աղէտին տարողութիւնը կը ծաւալէր, Ճափոնի դրամատունը կը շարունակէր նոյնիսկ յաւելեալ եէն ներարկել տնտեսութեան մէջ:

Դրամանիշներու առուծախին մէջ աշխատողներ դրամական շուկաներու մէջ եէնի այս զանգուածային ներարկումը նկատեցին հետաքրքրական առիթ մը: Այսինքն անոնք մտածեցին, թէ ճափոնական արդէն ցած տոկոսները հաւանական չէ, որ աւելի իջնեն (ի վերջոյ զերոն զերօ է), սակայն վստահաբար անոնք նաեւ պիտի չբարձրանան:

Հետեւաբար աժան եւ ապահով էր եէն փոխ առնելը` պատրաստ դրամով գնելու համար աւելի շահաբեր արժեթուղթեր, ինչպէս` աւստրալիական տոլարի կամ գերմանական դաշնակցային պետութեան արժեթուղթեր (եէնը այն դրամանիշներէն է, որ կը գործածուի ցած տոկոսով դրամանիշ մը վաճառելով` աւելի բարձր տոկոս ապահովող դրամանիշ մը գնելու առեւտուրի մէջ):

Եւ ճիշդ այսպէս գործեցին առեւտրականները`  ստեղծելով եէնի պահանջ մը, հակառակ երկրաշարժին աղէտին եւ ճափոնական դրամանիշին հսկայական առաջարկին:

Այսպէ՛ս մագլցեցաւ եէնը եւ անոր առեւտուրը սպառնաց վերածուիլ անդիմադրելի ուժի մը: Դրամանիշ մը, որ կ՛ընթանայ նախատեսելի մէկ ուղղութեամբ, բաց հրաւէր մըն է շահարկողներու, որպէսզի օգտագործեն զայն:

ՄԱԳԼՑՈՂ ԵԷՆԸ`
ԱՅԼ ԱՂԷՏ ՄԸ ՃԱՓՈՆԻ ՀԱՄԱՐ

Եէնի արժեւորումը հսկայական հարց մը ստեղծեց Ճափոնի դրամատան համար: Բ. Աշխարհամարտէն ի վեր տոլարի դիմաց որեւէ ժամանակէ աւելի մագլցած եէնի փոխանակման սակը հասաւ 78-ի, եւ ճափոնական արտադրութիւններու վաճառքը այլեւս չէր կրնար շահ ապահովել:

Օրինակ, «Հոնտա մոթոր»ի հաշուարկումով` ընկերութիւնը 17 միլիառ եէն կը կորսնցնէ ամերիկեան տոլարի դիմաց արժեւորուած իւրաքանչիւր եէնի դիմաց: Հետեւաբար եէնի ներարկումը, որուն նպատակն է կայունացնել Ճափոնի դրամական համակարգը եւ փրկել երկրին տնտեսութիւնը, փոխարէնը կը սպառնայ քայքայել Ճափոնի տնտեսութիւնը:

Այս խաչաձեւումին վրայ կանգնած` Ճափոնի դրամատունը դիմեց ճարտարարուեստականացած 7 երկիրներու տնտեսութիւններուն օգնութեան: Արդիւնքը 2000-էն ի վեր Ճարտարարուեստի 7 մեծերու կողմէ դրամական առաջին համակարգուած միջամտութիւնն էր: Այսպէս, նախ Ճափոնի դրամատունը, ապա Եւրոպայի կեդրոնական դրամատուները եւ ապա` Միացեալ Նահանգներու Դաշնակցային պահեստները եէն վաճառեցին եւ յաջողեցան կասեցնել դրամանիշին արժեւորումը:

ՃԱՓՈՆԻ ԴՐԱՄԱՏՈՒՆԸ
ՏՈԿԱԼՈՒ ԲԱՒԱՐԱՐ ՈՒԺ ՈՒՆԻ՞

Նպատակն է թոյլ չտալ, որ տոլարի հետ եէնի փոխանակման սակը 82-էն աւելի բարձրանայ. արժէք մը, որ կը խտացնէ շահի եւ կորուստի տարբերութիւնը` ճափոնական արտադրութիւններ վաճառող բազմաթիւ ընկերութիւններու համար (այս առումով` Ճարտարարուեստի 7 մեծերու միջամտութիւնը օգնեց ճափոնական սակարանային շուկային, որ աշխուժօրէն վերագտնէ ինքզինք):

Սակայն եէնի փոխանակման սակը 82-ի վրայ պահելու պայքարը չէ աւարտած: Դրամանիշներու առեւտուրի մարզը վստահաբար տեղեակ է, թէ Ճափոնի պետութիւնը շուկան պիտի ողողէ յաւելեալ եէնով, մինչ երկրաշարժի աղէտէն ետք վերականգնումի ծախսալից աշխատանքները կը սկսին:

Իսկ յառաջիկայ օրերուն այս մակարդակին վրայ կ՛ակնկալուին յաւելեալ յարձակումներ, երբ փորձաքարի պիտի զարնուին աշխարհի կեդրոնական դրամատուներուն կամքն ու տոկալու ուժը, եւ մանաւանդ` Ճափոնի կեդրոնական դրամատան զօրութիւնը:

Հոս է, որ դրամական շուկաներու կարճ ժամանակի վրայ երկարող պատմութիւնը կը հանդիպի Ճափոնի պարտքերուն արդէն իսկ հսկայական բեռին միջին ժամանակի վրայ երկարող պատմութեան: Դրամանիշներու առեւտուրին մէջ աշխատողներ կը տարակուսին, թէ Ճափոնի դրամատունը եւ պետութիւնը բաւարար պատրաստ դրամ ունին` կանխարգիլելու համար եէնի մագլցումը` երկար ժամանակի վրայ:

Գերմանական դրամատունը տնտեսական եւ դրամական միջազգային լուրերու գլխաւոր տեղեկատու «Պլումպըրկ» գործակալութեան յայտնած է, թէ շուրջ 500 միլիառ տոլարի կը կարօտի եէնը տկարացնելու միջամտութիւն մը, ինչպէս ցոյց տուած են դրամատան կողմէ ի գործ դրուած վերջին ճիգերը: Ասիկա համազօր է երկրին պարտքերու բեռին վրայ աւելցնելու Ճափոնի ընդհանուր արտադրողականութեան 10 առ հարիւրը, ինչ որ արդէն բարձրագոյն համեմատութիւնն է աշխարհի մէջ:

Մինչ Ճափոն արդէն կը պատրաստուի մեծ գումարներ փոխ առնելու` նիւթական աղբիւրներ ապահովելու համար երկրին վերականգնումի աշխատանքներուն, անդին` Ճափոնի դրամատունը հաւանաբար տրամադիր չէ յաւելեալ յանձնառութեան:

Այսուհանդերձ, պէտք է նկատի ունենալ, թէ այս շուկաներուն մէջ առուծախ կատարողներուն նպատակը դրամանիշի փոխանակման կախարդական սակ մը գտնելը չէ: Շահերն են, որոնք հաշուի կ՛առնուին` միաժամանակ վտանգի համեմատութիւնները սահմանափակելով այնպիսի մակարդակներու վրայ, որոնք ընդունելի կը նկատուին:

Ոեւէ մէկը, որ եէն փոխ առած է, պիտի փափաքէր մինչեւ որոշ սահման մը տեսնել այս դրամանիշին արժեւորումը: Ոչ ոք կը փափաքի, որ շուկայէն անհետանայ եէնի միջոցով աւելի բարձր արժեթուղթեր գնելու եւ շահ ապահովելու կարելիութիւնը, երբ ստիպուի սուղ գինով եէն գնել` իր փոխ առած գումարները վճարելու համար:

Աւելի՛ն. դրամանիշներու վաճառականներ եւ ցած տոկոսով դրամանիշ մը վաճառելով աւելի բարձր տոկոս ապահովող դրամանիշ մը գնողներ գիտեն, թէ շահարկողներ տեղ մը պիտի դադրին Ճափոնի պետութեան պարտքերը գնելէ, նոյնիսկ` Ճափոնի մէջ: Ոչ ոք գիտէ, թէ ե՛րբ տեղի պիտի ունենայ այսմէկը, սակայն ոչ մէկ առեւտրական պիտի փափաքէր, առանց փոխառութեան, իր սեփական դրամագլուխէն դրամ յատկացնել եւ փորձարկութիւն մը կատարել, որպէսզի գիտնայ:

Այս վախը ի վերջոյ պիտի շրջէ եէնի ներկայ ուղղութիւնը:

ՄԻԱՑԵԱԼ ՆԱՀԱՆԳՆԵՐՈՒ ՊԱՐՏՔԵՐԸ ԵՒ ԵՒՆԸ

Ասիկա ի՞նչ կը նշանակէ աշխարհի մեծագոյն դրամ փոխ առնող երկրին` Միացեալ Նահանգներու պարտքերուն համար:

Ճափոնցիք աշխարհի մեծագոյն սեփականատէրերն են ամերիկեան գանձատան, եւ վստահաբար տրամաբանական պիտի ըլլար ակնկալել, որ այս օրերուն Ճափոնի մէջ դրամագլուխի պահանջը պիտի առաջնորդէր ամերիկեան դրամական համակարգին մէջ ունեցուածքները վաճառելու եւ դրամը երկիր վերադարձնելու:

Ասիկա հաւանաբար երկար ժամանակի վրայ մտահոգութիւն մըն է: Աւելի մտահոգիչը այն է, թէ Միացեալ Նահանգներ ուրկէ՛ պիտի գտնեն նոր գնորդներ` իրենց կուտակուող պարտքերուն համար:

Կարճ ժամանակի վրայ` «պատճառաբանուած» տրամաբանութիւնը իբրեւ յուշարար պիտի ծառայէ «հակասական» տրամաբանութեան:

Հսկայական քանակութեամբ յաւելեալ պարտքեր դիզելու Ճափոնի կարիքին հակասական մէկ անդրադարձը պիտի ըլլայ յատուկ թուականի մը վճարումներ կատարելու մէջ ճիւղաւորումները հաւասարակշռելու կարիքը: Թէեւ ոչ ոք համաձայն է արժեթուղթերու մարզին մէջ ամերիկեան տոլարի տիրական ներկայութեան, սակայն ներկայիս պարտքերու ամերիկեան դրամական շուկայէն զատ այլընտրանք գոյութիւն չունի ոեւէ շահարկողի համար, որ կը ձգտի նոր արժեթուղթերու` ճափոնական պարտքերու շուկային մէջ:

Կարճ ժամանակի վրայ` Ճափոնի յաւելեալ պարտքերու կարիքը կրնայ բարձրացնել ամերիկեան պարտքերու արժեթուղթերուն պահանջը:

Երկար ժամանակի վրայ եւ հաւանաբար` միջին ժամանակի, այս կացութիւնը վատառողջ է եւ անկայուն: Ոչ մէկ համաշխարհային շահարկող պիտի փափաքէր ծանրաբեռնուիլ բարգաւաճ այս երկու երկիրներուն դանդաղ աճող տնտեսութիւններուն մէջ դրամական կապուածութիւններով, մանաւանդ երբ երկար ժամանակի վրայ նախատեսութիւնները ցոյց կու տան դրամանիշի արժեզրկում եւ տոկոսներու բարձրացում:

(Յապաւուած)

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

 

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES