«ԱՐՁԱԳԱՆԳ» ԹԵՐԹԻ ԽՄԲԱԳԻՐՆԵՐԷՆ ԲԻՒԶԱՆԴ ՆԱՃԱՐԵԱՆԻ ՔԱՌԱՍՈՒՆՔԻՆ ԱՌԻԹՈՎ

ԱՆԿԵՂԾՈՒԹԵԱՆ ԵՒ ԺՐԱՋԱՆՈՒԹԵԱՆ
ՄԱՐՄՆԱՑՈՒՄՆ ԷԻՐ…

Հաւաքուած ենք հոս յարգանքի մեր վերջին տուրքը տալու մեր համայնքի ամէնէն սիրուած անձերէն մէկուն, որ աւաղ, շատ շուտ կը մեկնի մեր գիրկէն` շանթահար ձգելով իր հարազատները, գաղափարի ընկերները, ինչպէս նաեւ` իր բիւրաւոր բարեկամներն ու ծանօթները:

Բիւզանդը գնաց… Զրկուեցանք իր տիրապետող, սակայն անուշ ներկայութենէն: Սփիւռքի զաւակ` ան իր կեանքի տեւողութեան ու մինչեւ վերջին վայրկեանը լրիւ ապրեցաւ սփիւռքահայու տառապանքն ու պայքարը: Պայքար` ժառանգութիւն, լեզու պահպանելու, պայքար` նոր սերունդ դաստիարակելու, պայքար` Հայ դատը լսելի դարձնելու եւ վերջապէս պայքար` իր ընտանիքին ապրուստը ապահովելու:

Բոլորդ կը ճանչնաք Բիւզանդը: Ան ծնաւ հայաբոյր ու հանդարտաբարոյ ընտանիքի մը մէջ, սակայն իր անհանդարտ ու ըմբոստ նկարագիրը զինք մղեց դիմագրաւելու կեանքի բոլոր փորձութիւններն ու վտանգները, որոնց մէջէն ինք անցաւ յաղթական ու կանգուն` շնորհիւ իր կամքի ուժին եւ յամառ աշխատասիրութեան:

Բիւզանդին առաջին անգամ ծանօթացայ Յունաստանի մէջ, 1976-ի Խալքիտիքիի երիտասարդական բանակումին: Արդէն դարձած էր այդտեղի երիտասարդականի խմբապետներէն մէկը եւ շուտով պիտի ընտրուէր նաեւ ՀՅԴ Յունաստանի երիտասարդական միութեան կեդրոնական վարչութեան անդամ:

– Դուն Կիպրոսէ՞ն ես, ընկեր,- հարցուց եւ դրական պատասխանիս վրայ ես ալ Կիպրոսէն եմ,- ըսաւ ու շարունակեց զարմանքով, հոս ինծի խմբապետ ըրին:

Առանց յաւելեալ ծանօթացումներու` այդ վայրկեանէն արդէն մտերմութիւն մը սկսած էր մեր միջեւ, որ հետզհետէ ամրացաւ ու անքակտելի դարձաւ տարիներու ընթացքին:

Բիւզանդի նկարագրին հիմնական գիծերէն մէկը ընկերասիրութիւնն էր եւ անկեղծ բարեկամութիւնը: Իր մտերմութիւնը կը փնտռէին մարդիկ, եւ ինք սրտաբաց կ՛ընդունէր բոլորը` առանց ազգի, դաւանանքի, սեռի ու տարիքի խտրութեան: Սակայն ան կ՛ըլլար դաժան ու աններող, երբ ոեւէ մէկուն մէջ նշմարէր կեղծիք ու քծնանք, շողոքորթութիւն կամ ամբարտաւանութիւն: Անոնք, որոնք կը վայելէին իր վստահութիւնն ու համակրանքը, անպակաս կ՛ըլլային իր խանութէն` տեսակ մը հաւաքավայր, որուն կեդրոնը բազմած, համակարգիչը կողքին, սիկարեթի ծուխի գուլաներու ընդմէջէն չարաճճի ժպիտով մը ան կը քաշքշէր ու կը կշտամբէր զանոնք` ծիծաղ եւ ուրախութիւն սփռելով չորս դին: Իր հիւրասիրութիւնը կը վայելէին բոլոր իր բարեկամները, որոնք կեանքի ամենատարբեր ասպարէզներէ եւ ընկերային խաւերէ գալով հանդերձ, իր ներկայութեան իրարու հետ կ՛եղբայրանային կարծես: Մեծահարուստն ու աղքատը, պետական պաշտօնեան ու գործազուրկը, վաճառականն ու արհեստաւորը, մտաւորականն ու արուեստագէտը, օտարականն ու տեղացին, մեղաւորն ու ապաշխարածը մեծ ուրախութեամբ իրարու կենաց կը խմէին ու իր ներկայութեան կը մոռնային իրենց տարբերութիւններն ու առօրեայ հոգերը:

Իր նկարագրի միւս հիմնական տարրեր յամառ աշխատասիրութիւնն ու պարտաճանաչութիւնն էին: Բիւզանդ կարողութիւնը ունէր «Քարէն հաց հանելու», ինչպէս կ՛ըսէ ժողովրդային առածը: Արտասահման իր թափառումներէն վերադարձած` ան իր կողակիցին հետ ոչինչէն ստեղծեց նկարներու շրջանակման գործը, որ հետագային ծանօթ «Մանտալա արթ սենթըր»ին վերածուեցաւ: Անձամբ կը յիշեմ, թէ ի՜նչ եռանդով նետուած էր գործին մէջ,` շատ անգամ նոյնիսկ գիշերները մինչեւ առաւօտ անընդհատ աշխատելով: Իր անհանդարտ ոգին, սակայն, միշտ նոր մարտահրաւէրներ կը փնտռէր. եւ ահա յղացաւ «կատարեալ» գարեջրատունը ստեղծելու գաղափարը, որ իրագործեց իր անձնական աշխատանքով ու ճակտի քրտինքով եւ «Plato’s» անուանումով, որ շուտով ստացաւ համաշխարհային համբաւ` արժանանալով «Newsweek»ի նման պարբերաթերթի մը ուշադրութեան:

Բիւզանդ իր ձիրքերն ու փորձառութիւնը կը բաժնէր նաեւ բոլոր անոնց, որ կը դիմէին իր օժանդակութեան: Բազմաթիւ են այսօր այն անձերը, որոնք իրենց պաշտօնը կամ գործի յաջողութիւնը կը պարտին Բիւզանդին տուած խորհուրդներուն: «Միտքդ պիտի դնես եւ պիտի աշխատիս, մինչեւ որ յաջողիս. ուրիշ ձեւ չկայ» կ՛ըսէր ան իր շուրջիններուն:

Բիւզանդ իր անձնական կեանքի յաջողութիւններէն զատ, նաեւ բազմաշնորհ ու զանազան կարողութիւններով օժտուած անձ մըն էր: Գեղանկարչութիւն, լուսանկարչութիւն, գործարարութիւն, երաժշտութիւն, գինեգործութիւն, ուտելիք եւ ըմպելիք, լրագրութիւն, տպագրութիւն, քաղաքականութիւն, հանրային յարաբերութիւններ… այս ոլորտներէն որեւէ մէկուն մէջ ան կրնար հանգիստ տեղաւորուիլ եւ իր կշռարար խօսքը ըսել` միեւնոյն ատեն խօսքը գործով փաստելով:

Հոս կարելի չէ անդրադառնալ այս բոլոր ոլորտներուն մէջ իր կատարած գործերուն: Պիտի անդրադառնամ միայն Հայ դատին եւ «Արձագանգ»ին:

Բիւզանդ Հայ Դատի իսկական զինուոր ու նուիրեալ մըն էր: Ան դաշնակցական դարձած էր համոզումով, եւ ոչ` ընտանեկան պատկանելիութեան բերմամբ կամ պատահականօրէն: Լրջօրէն ուսումնասիրած էր ՀՅԴ ծրագիրն ու կանոնագիրը ու միշտ հաւատարիմ մնաց անոնց տառին ու ոգիին: Տարիներու ընթացքին ստանձնած է բազմաթիւ պաշտօններ ու կատարած` այլազան պարտականութիւններ, որոնցմէ ոմանք անծանօթ են հանրութեան եւ այդպէս ալ պիտի մնան: Վերջին տարիներուն իրեն վստահուած էր Կիպրոսի Հայ դատի յանձնախումբի պատասխանատուութիւնը: Պաշտօն, որ ան ստանձնեց լռելեայն ու առանց աղմուկի եւ իր ղեկավարի բնատուր ձիրքին շնորհիւ` անմիջապէս խանդավառեց ու գործի լծեց իր շուրջինները: Կրնամ վկայել, թէ ինչպէս ժողովէ ժողով աշխատանքի նոր հորիզոններ կը բացուէին եւ կատակախառն իր ցուցմունքներով ան գործի կը մղէր ընկերները, մանմաւանդ երիտասարդները, որոնք պաշտամունքի հասնող ակնածանքով մտիկ կ՛ընէին զինք:

«Արձագանգ»ի գծով վերջին երեք տարիներու իր դերակատարութեան արդիւնքը հանրայայտ է, տեսանելի` բոլոր կիպրահայերուն կողմէ: Ես միայն կ՛ուզեմ աւելցնել, որ Բիւզանդին դերը միայն էջադրումով չէր վերջանար: Ան անընդհատ կը մտմտար թերթին յարատեւութեան մասին, նիւթական աղբիւրները ընդլայնելու մասին: Ան ստանձնած էր նաեւ վերահսկողի պարտականութիւնը` խմբագիրին յաճախ յիշեցնելով, թէ ան դարձեալ կ՛ուշանայ, դարձեալ ծուլութիւն կ՛ընէ, թերթը պէտք է օրին տպուի, եւ` այլ յանդիմանութիւններ կատարելով:

Սիրելի ու հարազատ ընկեր, անգին բարեկամ,

Մահուանդ յաջորդ օրը որոշեցի գործի երթալ, որպէսզի միտքս այլ բաներով զբաղեցնեմ: Կէսօրին գացի հոն, ուր միասին կը ճաշէինք ամէն օր, վերջին հինգ տարիներուն, եւ ուր միասին կը քննէինք օրուան անցուդարձերը, քաղաքականութիւնը, մեր ընելիքները: Ճաշելու սկսայ, սակայն չկրցայ ուտել. ամէն մարդ ցաւակցութիւն կը յայտնէր: Ճաշարանէն ելայ ու քալեցի դէպի խանութդ, ինչպէս կ՛ընէինք միասին ամէն օր: Երբ հասայ, անզգալաբար ապակիէն ներս նայեցայ քեզի տեսնելու եւ բարեւելու համար: Սեղանդ հոն էր, վրան պիտանի ու անպէտք թուղթերու, ծրարներու, սիկարեթի տուփերու, խտասալիկներու, սուրճի, ջուրի գաւաթներու կոյտով բեռնաւոր… սակայն այդ կոյտին ետեւ, համակարգիչի կողքին չկայիր դո՛ւն… Պարապ էր աթոռդ, պարապ էր խանութդ, եւ հոն անդրադարձայ, թէ որքա՜ն մեծ պիտի ըլլայ բացակայութիւնդ մեր կեանքէն, որքա՜ն ահաւոր պիտի ըլլայ այդ պարապութիւնը:

Արցունքոտ աչքերով թափառեցայ Նիկոսիոյ հին փողոցներուն մէջ, մինչեւ հանդարտիմ, յիշելով օր մը առաջ, երկու օր առաջ, շաբաթ մը առաջ մեր ունեցած խօսակցութիւններն ու ծրագրումները, ափսոսալուվ ու մտմտալով, թէ առանց քեզի մենք ինչպէս այս բոլորին մէջէն պիտի ելլենք… Ու միտքս եկաւ խօսքդ` «Եթէ միտքդ դնես, պիտի աշխատիս, մինչեւ որ յաջողիս»:

Այո՛, սիրելի ընկեր, քու յիշատակդ յարգելով, քու օրինակիդ հետեւելով` յամառօրէն պիտի աշխատինք ու դժուարութիւնները յաղթահարենք:

Գիտեմ, հիմա յանկարծ կրնաս գլուխդ բարձրացնել ու յանդիմանել` «Վա՛զ անցիր այս աւելո՛րդ-պակաս խօսքերէն. վերջացուր, ընելիքնիդ ըրէք, սա մարդիկն ալ իրենց տուները երթան ու իրենց գործերուն նային»:

Ահա վերջացուցի: Հողը` վրադ թեթեւ, սիրելի՛ Բիւզանդ: Թէեւ վստահ եմ, որ պիտի չկրնաս երկար համբերել գերեղմանիդ մէջ: Հոգիդ պիտի սաւառնի հորիզոնէ հորիզոն, եւ հոն, ուր պիտի երթաս, կասկած չունիմ, որ հրեշտակները շուրջդ պիտի բոլորուին եւ սատանաները հլու-հնազանդ հրահանգներուդ պիտի ենթարկուին…

Բարի Ճանապարհ…

ԱՐԹՕ ԴԱՒԻԹԵԱՆ

12 մարտ 2011

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES