Յուշեր` Հարաւային Լիբանանի Ազատագրումէն

ԱՐՇՕ ՊԱԼԵԱՆ

Հարաւային Լիբանանի բնակչութիւնը կը վերադառնայ իր բնակարանները:

Հարաւային Լիբանանի ազատագրումէն 12 տարի անցած է արդէն, սակայն առանց հողային ամբողջականութեան կարելի չէ բառին իսկական իմաստով անկախ ըլլալ:

12 տարի առաջ Դիմադրութիւնը ազատագրեց Հարաւային Լիբանանը եւ իսրայէլեան ուժերը հեռացուց լիբանանեան հողերէն. այդ նուաճումին շնորհիւ այդ օրը դարձաւ տօն` հարաւային Լիբանանի ազատագրումին եւ Դիմադրութեան:

Լիբանանի համար այս տօնը ցնծութեան տօն է, սակայն Դիմադրութիւնը կը հաստատէ, որ այդ մէկը պակասաւոր է, որովհետեւ բռնագրաւուած Մազարեհ Շեպաան, հիւսիսաին Ղաժարն ու Քֆարշուպայի բարձունքները պէտք է անպայման ազատագրուին եւ կցուին Լիբանանին` դիւանագիտական միջոցներով թէ արեան գնով:

Անշուշտ ներկայիս պայմանները այնքան ալ ձեռնտու չեն, որ իսրայէլեան ուժերը նահանջեն, սակայն Դիմադրութեան ջանքերով կարելի եղած է յանգիլ այն եզրակացութեան, որ կարելի չէ դիւրաւ ներխուժել Լիբանան կամ Լիբանանի դէմ բռնարարքներ կատարել, որովհետեւ Դիմադրութիւնը յաղթած էր նաեւ 2006-ի յուլիսեան պատերազմը:

Հարաւային Լիբանանի ազատագրումին նուիրուած այս գրութեամբ կը ներկայացնեմ յուշեր` Դիմադրութեան կերտած յաղթանակի օրերէն:

2000-ին, երբ Պընթ Ժպէյլը նոր ազատագրուած էր...

2000-ին, իբրեւ ՀՅԴ ԼԵՄ-ի «Ռազմիկ» պաշտօնաթերթի խմբագրական կազմի անդամ, մասնակցեցայ դէպի ազատագրուած շրջաններ ուղեւորութեան, որ կազմակերպուեցաւ Հարաւային Լիբանանի ազատագրումէն ամիս մը ետք:

Սուր քաղաքէն անցնելով` առաջին հերթին կանգ առինք Ժուայա, որ տակաւին նոր ազատագրուած էր, եւ ուր տակաւին կ՛երեւէին իսրայէլեան ուժերու գործած աւերները եւ նահանջի հետքերը:

Ժուայաէն ետք հասանք Քաունին գիւղաքաղաքը, ուր հանդիպում մը ունեցանք շրջանի պատասխանատուներուն հետ, որոնք զբաղած էին շրջանի բնակիչներուն ջուր մատակարարելով:

Մեր ուղեւորութիւնը շարունակեցինք եւ հասանք Պընթ Ժպէյլ:

Պընթ Ժպէյլի մէջ տեղի կ՛ունենային պետական քննութիւններ:

... եւ այսօր:

Պընթ Ժպէյլի Հըզպալլայի պատասխանատու Ապու Հասան Պեզզի, որ 1985-1995, տասը տարի բանտարկուած էր Խիամի բանտին մէջ, նշեց, որ շրջանը անցեալին ունէր մօտաւորապէս յիսուն հազար բնակչութիւն, իսկ բռնագրաւեալ շրջանին բնակչութեան թիւը նուազելով հասած էր երկու հազար ութ հարիւրի: Ազատագրումէն ամիս մը ետք, Պընթ Ժպէյլի բնակչութեան թիւը հասած էր եօթը հազարի:

Հարաւի մէջ կառավարութեան դերակատարութեան մասին մեր հարցումին պատասխանելով` Ապու Հասան Պեզզի շեշտեց, որ կառավարութիւնն է շրջանի ապահովութեան պատասխանատուն, աւելցնելով, որ պետութիւնը արդէն իսկ սկսած էր վերաշինել ճամբաները, որովհետեւ անոնք քանդուած էին եւ փոխադրութեան իմաստով բաւական դժուարութիւն կու տային: Ան յայտնեց, որ շրջանին նաեւ ելեկտրականութիւն տրամադրուած է եւ ջուրի մատակարարման աշխատանքները աւելի արագ թափով կ՛ընթանան:

Ապու Հասան Պեզզի նշեց, որ Պընթ Ժպէյլը, որ հարաւային Լիբանանի մայրաքաղաքը կը նկատուի, նշանաւոր է առեւտուրով եւ կօշկակարութեամբ:

Օրին Պեզզի հաստատեց, որ ազատագրուած Պընթ Ժպէյլի մէջ պիտի կառուցուի նաեւ հիւանդանոց մը եւ աւելցուց, որ Հըզպալլայի համար հողերուն ամբողջականութիւնը տակաւին մտահոգիչ հարց է, այնքան ատեն որ որոշ տարածքներ բռնագրաւուած կը մնան:

«Մեզի համար կարեւոր է լուծել նաեւ ժողովուրդի հոգեկան ազատագրումի խնդիրը: Այդ իսկ պատճառով Հըզպալլա պիտի կատարէ դաստիարակչական զանազան աշխատանքներ, ներկայացնելով իր վարած քաղաքականութիւնը, ընկերային կեանքին մասին իր պատկերացումը, ինչպէս նաեւ իր գաղափարախօսութեան պարզաբանումը», ըսաւ ան:

Աւարտելով Պընթ Ժպէյլ մեր այցելութիւնը, մենք ուղղուեցանք նաեւ Այն Ըպըլ, որուն բնակչութեան մեծամասնութիւնը քրիստոնեայ է:

Մեր պատուիրակութիւնը հազիւ մօտեցած էր եկեղեցւոյ մը, մեզ դիմաւորեց անոր կից տուն մը ունեցող գիւղացի մարդ մը:

Ան շեշտեց, որ Այն Ըպըլ գիւղաքաղաքին մէջ կ՛ապրին նաեւ հայեր` աւելցնելով, որ պատերազմի ընթացքին այդ գիւղը երբեք չէ ռմբակոծուած:

Գիւղին մասին խօսելով` ան նկատել տուաւ, որ այդ շրջանի բնակչութեան հիմնական զբաղումը եղած է ծխախոտի մշակումը:

Հարաւի ազատագրումով Խիամի արգելափակեալները ազատ կ՛արձակուին:

Գիւղին մէջ քրիստոնեայ-իսլամ յարաբերութիւններուն մասին հարցումի մը պատասխանելով` գիւղացին ըսաւ. «Մենք իսլամներուն հետ ոչ մէկ հարց ունինք, ընդհակառակն` մեր յարաբերութիւնները հարիւր առ հարիւր բնական են»:

Իսլամ-քրիստոնեայ համակեցութիւնը հաստատող այդ ապահովութիւն ներշնչող հանդիպումէն ետք, մեր խումբը հասաւ Այթարուն շրջանը, ապա Մայսէլ Ժապալ:

Մայսէլ Ժապալի հրապարակը, իր կարգին, կը նմանէր հարաւի այլ գիւղերու հրապարակներուն, այն առումով, որ հոն նաեւ զետեղուած էր «Էմ-113» տիպի զրահապատ մը` լահտեան գործակալներուն պատկանող:

Մայսէլ Ժապալի մէջ մեզ դիմաւորող Հըզպալլայի ներկայացուցիչը պատմեց, թէ ինչպէս Դիմադրութեան մարտիկները կրցած են հարուածել զրահապատը եւ սպաննել անոր մէջ գտնուող զինուորները: Ապա ան ցոյց տուաւ գիւղին մօտ գտնուող բլուր մը, որուն վրայ հաստատուած էին իսրայէլեան կեդրոններ: «Այդ հողերը պաղեստինեան բռնագրաւեալ հողեր են, եւ ոչ իսրայէլեան», ըսաւ ան:

Մայսէլ Ժապալէն ետք ուղղուեցանք նաեւ դէպի երկու այլ շրջաններ` Հուլա եւ Մարքապա, ուր հանդիպեցանք նոյն տեսակի երեւոյթներու եւ տարբեր բովանդակութիւն ունեցող նոյնանման պատմութիւններու եւ Դիմադրութեան հերոսական կեցուածքներն ու գործողութիւնները նկարագրող պատմութիւններու:

2006-ին Խիամի արգելարանը կը քանդուի:

Մարքապայէն ետք սակայն մեր ուղեւորութիւնը դարձաւ աւելի հետաքրքրական, որովհետեւ մենք ուղղուեցանք Քֆարքիլա եւ հասանք Լիբանանն ու Իսրայէլը իրարմէ բաժնող Ֆաթիմայի դարպասը (Պաուապաթ Ֆաթիմա):

Հոնկէ շատ յստակ կարելի էր տեսնել բռնագրաւուած Պաղեստինը, ուր տիրական ներկայութիւն դարձած էին իսրայէլեան բնակեցման վայրերը, ինչպէս Մըսքաֆ Այնը, որ կը գտնուէր Ատայսէի բլուրին վրայ:

Բնակեցման վայրերէն էր նաեւ Մթըլլէն, որ շատ յստակ կերպով կարելի էր նկատել Ֆաթիմայի դարպասէն: Մթըլլէն հսկայ տարածութիւն ունեցող շրջան մըն է, որ ըստ մեզի ընկերակցող Հըզպալլայի մարտիկին, ծառայած է նաեւ իբրեւ հարցաքննութեան կեդրոն, որովհետեւ երբեմն Խիամէն բանտարկեալներ կը տարուէին դէպի Մթըլլէ եւ հոն կ՛ենթարկուէին մանրամասն հարցաքննութեան:

Ֆաթիմայի դարպասին վրայ գտնուողը կրնար նաեւ զրոյց մը ստեղծել իսրայէլացի զինուորներուն հետ:

Մենք մեր կարգին խօսեցանք անոնց հետ, սակայն անոնք տուին հեգնական պատասխաններ, սակայն նշեցին, որ ներկայիս իրենց կացութիւնը աւելի լաւ է:

Այս բոլորը զիս տպաւորած են, բայց այն ինչ որ յիշողութեանս մէջ դրոշմուած ու փորագրուած է` Խիամի արգելարանն է, որ այսօր դժբախտաբար գոյութիւն չունի…

Գոյութիւն չունի, որովհետեւ ան հիմնայատակ քանդուած է իսրայէլեան ուժերուն կողմէ յուլիսեան պատերազմին ընթացքին:

Բայց եւ այնպէս, Խիամի արգելարանին մէջ ամբողջ անձնակազմին ապրած փորձառութիւնն ու զգացումները կարելի չէ դիւրաւ մոռնալ, իսկ ոմանց` ինչպէս ինծի համար, անոնք շատ տպաւորիչ եւ խորհրդանշական են:

Այն Էպէլէն տեսարան մը:

Արգելարանին մէջ մեզ ընդունեցին նախկին արգելափակեալներ, որոնք մանրամասն տեղեկութիւններ տուին արգելարանին զանազան մասերուն եւ հոն գործադրուած բռնութիւններուն մասին:

Ներկայացնելով արգելարանի բաժանմունքները` Ազաթ բացատրեց, թէ արգելարանը բաժնուած էր չորս մասերու:

Թիւ 1 բանտ: Մեկուսարաններէ բաղկացած էր արգելարանին այս բաժինը եւ անոր խուցերը ամբողջական մութի մէջ էին,  արգելափակեալները քնանալու կարելիութիւն նոյնիսկ չունէին, ոտքի կամ նստած  պէտք է մնային:

Թիւ 2 բանտ: Արգելարանի ամենադժոխային խուցերէն բաղկացած է այս մասը, որուն խմբային խուցերը ապրելու նուազագոյն պայմաններէն իսկ զուրկ էին:

Թիւ 3 բանտ: Այս բաժինի խմբային խուցերուն մէջ, որոնք հազիւ երկու հոգի կրնային պարփակել, 4-5 արգելափակեալներ միասին կը դրուէին:

Թիւ 4 բանտ: Արգելարանի ամէնէն «հանգստաւէտ» պայմանները ներկայացնող մասն էր` տրուած ըլլալով, որ խմբային խուցերը համեմատաբար ընդարձակ էին եւ 1995-էն ետք` Միջազգային Կարմիր խաչի միջամտութեամբ, կարգ մը բարեփոխումներ որդեգրուած էին: Այս բաժինի մէջ էին նաեւ կիներու մեկուսարաններն ու խմբային խուցերը:

Այս բաժինին կողքին, հարցաքննութիւններու յատկացուած 5 չարչարանքի սենեակներ կային, ուր ամէն արգելափակեալ առաջին երեք ամիսներուն ընթացքին գրեթէ ամէն օր, մեկուսարաններէն պիտի բերուէր այս սենեակներէն մէկը: Ընդհանրապէս կէս գիշերէն ետք, գլուխները տոպրակներով ծածկուած եւ ձեռնակապուած, անոնք 7-8 ժամ պիտի հարցաքննուէին անգամ մը խիստ, անգամ մը թոյլ հարցաքննողներու կողմէ, որոնք երկու հոգեկան հակասական վիճակներ ստեղծելով` կը փորձէին խախտել արդէն ելեկտրական ցնցումներու ենթարկուած մարմնի «հոգեկան հաւասարակշռութիւնը»: Անոնք կը հարուածէին մարմնի ամէնէն տկար կամ հիւանդ մասերը եւ մանրամասն տեղեկութիւններ կը պահանջէին ոչ միայն արգելափակեալին այլ անոր մօտիկ թէ հեռաւոր ազգականին կամ բարեկամին մասին:

Պընթ Ժպէյլի մուտքին` ողջոյնի խօսք:

Արգելափակեալները երեք ամիս հարցաքննութեան շրջանէն ետք կը տարուէին խմբային խուցեր եւ այս պարագային էր միայն, որ նախապէս արգելափակեալները արտաքին աշխարհէն տեղեկութիւններ պիտի ունենային: Ընդհանրապէս բանտապահները եւ հարցաքննողները լիբանանցի իսրայէլեան գործակալներ կ՛ըլլային, միայն երկու օրը անգամ մը հրեայ զինուորականներ կու գային վերահսկելու արգելարանի գործընթացին: Իսկ արգելափակեալներուն մէջէն ֆիզիքապէս ամէնէն տկարները եւ հոգեկան տկար կազմաւորում ունեցողները խուցերուն մէջ կ՛օգտագործուէին իբրեւ լրտեսներ եւ անոնց կը տրուէր յատուկ բարենպաստ պայմաններ:

Ըստ բանտարկեալին, գլխաւորաբար մորթային հիւանդութիւնները կը հարուածէին արգելափակեալները` տրուած ըլլալով, որ անոնք 15 օրը անգամ մը լոգանք կ՛առնէին պաղ ջուրով: Մեկուսարաններուն մէջ բաղնիքներ չկային, փոքր տուփեր բաղնիքի դեր կը կատարէին:

Դեղորայքը Իսրայէլէն բերուած հին դեղերն էին, որոնք հիւանդապահի մը կողմէ կը բաժնուէին, առանց բժիշկի յանձնարարութեան:

Արգելարանին մէջ պզտիկ բակ մըն ալ յատկացուած էր չարչարանքի ձողին, որուն վրայ կը կախուէին արգելափակեալները ամբողջ գիշեր մը եւ աներեւակայելի չարչարանքներու կ՛ենթարկուէին: Անոնցմէ մէկն ալ այդ ձողին վրայ սպաննուած է:

Վերադարձին այցելեցինք Մերժահիուն եւ Նապաթիէ, ուր եռուզեռը ակներեւ էր եւ ազատագրուած շրջաններ վերադարձը աշխուժ:

Օրին մեր ուղեւորութիւնը առիթ մը եղաւ ծանօթանալու ազատագրուած շրջաններուն եւ ժողովուրդին, սակայն այսօր մենք կարիքը ունինք ազատագրումի այդ ոգին կրկին խթանելու եւ ազատագրական պայքարի ոգին ամուր պահելու, որովհետեւ միայն այդպէս է եւ այդ ոգիով կարելի է հասնիլ ժողովուրդի մը նպատակին:

 

 

 

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )