«ԵՍ ՉԵՄ ԸՆՏՐՈՒՄ ԳԵՂԵՑԿՈՒԹԻՒՆԸ, ԵՍ ԸՆՏՐՈՒՄ ԵՄ ԳԱՂԱՓԱՐՆ ՈՒ ԱՆԿԵՂԾ ԱՍԵԼԻՔԸ» ԱՍՈՒՄ Է ՆԿԱՐՉՈՒՀԻ ՆԱՆԱ ԱՐԱՄԵԱՆԸ

Նանա Արամեանը բացառիկ տաղանդ ունեցող նկարչուհիներից է: Նրա արուեստանոց տանող ճանապարհին հերթական անգամ մտածում էի Նանայի ազդեցիկ գործերի մասին, որոնք աչքի են ընկնում իրենց համարձակ դրսեւորումներով: Նանայի կտաւներում մարդն իր ենթագիտակցական տարածութեան մէջ է, ազատ ու ինքնուրոյն: Գոյների խտութիւնն առաւել ընդգծուն են  դարձնում մարդու ապրումները: Նանայի արուեստանոցի նախասրահի գրեթէ կենտրոնում «լուսնային» հետագծով մեծ կտաւն էր, որը դեռեւս իր ամբողջական տեսքը չէր ստացել: Նկարի ֆանթասթիք խորապատկերին էլ սկսեց  մեր եռակողմ զրոյցը` կտաւի դեռահաս աղջիկներն էին, նկարչուհին եւ ես… Նանան պատրաստւում է իր անհատական ցուցահանդէսին: Այն տեղի կ՛ունենայ մինչ մարտի 8-ը եւ առաւելապէս կը խօսի  կանանց հիմնախնդիրների մասին:

– Կին-արուեստագէտը իւրայատուկ զգայարան ունի, որի միջոցով առաւել թափանցիկ են դառնում կնոջ հիմնախնդիրները: Ի վերջոյ, նկարիչը որքան էլ ընդհանրացնի իր աշխատանքը, դրա հիմքում ընկած են  նրա ինքնակենսագրական ապրումները, կրքերը,  զգացմունքները: Մի գուցէ այդ ամէնն իմ գործերում առաւել բացայայտ  կամ ակնյայտ են, քանի որ ես հիմնականում անդրադառնում եմ կանանց կերպարներին, ու շատ դէպքերում իմ կտաւները ներկայացնում են պատմութիւն, խաղ, որոշ իմաստով անգամ խորհրդապաշտութիւն: Թերեւս դա է, որ նոյնացման խնդիր է ստեղծում, երբ նիւթը վիզուալ տեսք է ստանում:

 Հ.- Մի գուցէ քո կին լինելու գործօ՞նն էլ է ենթագիտակցօրէն նպաստում կանանց կերպարները առաւել ընկալելի դարձնել:

Պ.- Կարծում եմ` ճիշդ ես, որովհետեւ վերապրման խնդիր կայ: Կանացի կերպարի յոյզերն ու զգացողութիւնները դառնում են խօսակցութեան առարկայ: Իմ գործերում  փորձում եմ այդ խօսակցութեան մէջ ներգրաւել նաեւ դիտորդներին: Երբեմն դիտաւորեալ դիմում եմ գրգռող պատկերների, որպէսզի դրդեմ, շարժեմ դիտորդին դէպի երկխօսութեան գնալու, նրա մօտ աշխուժ  ընկալում, կենդանի շարժում ստեղծելու:

 Հ.- Բացի հերոսների, կերպարների յոյզերի ուժական արտացոլումից, քո կտաւներում կանայք մի տեսակ լքուած են: Ինչո՞ւ:

Պ.- (ժպտում է,- Մ. Մ.): Ստեղծագործելիս արուեստագէտը կտրւում է այն արտաքին միջավայրից, որտեղ ապրում է: Նա մնում է մենակ իր ապրումների ու մտքերի հետ, ինչը  որոշակիօրէն մաքրում-զտում է կեանքի նկատմամբ մօտեցումները: Դա ստեղծագործական գործընթաց է, որն աւելի ճիշդ ինքնաընկալման գործընթաց է: Դա այն պահն է, որ կեանքի ընթացքից կուտակուած զգացողութիւնները ձեւակերպումներ են ստանում: Այստեղ նշանակութիւն չունի անգամ ընտրուած արտայայտչամիջոցը: Կարեւորն արուեստագէտի ասելիքն ու ազատութիւնն է:  Այս իմաստով տարիներ առաջ յղացքային արուեստում ծայրայեղացուած մօտեցումներ կային, ըստ որի` եթէ արուեստագէտը յղացքային արուեստի ներկայացուցիչ էր, կտաւին կամ ներկին  դիպչելը համարւում էր դիրքերի զիջում: Ուրախալի է, որ այսօր մեր արուեստի դաշտը նման երեւոյթներից ձերբազատուել է: Արուեստագէտն ընտրում է այն արտայայտչամիջոցը, որը հարազատ է իրեն:

Հ.- Դա է պատճառը, որ տարիներ առաջ կրաֆիքայով էիր զբաղւում, այո՞:

Պ.- Դեռեւս մի քանի տարի առաջ ես զբաղւում էի բացառապէս համակարգչային կրաֆիքայով: Այնուհետ այդ նոյն թեմաներն ու մօտեցումներն աստիճանաբար սկսեցի օգտագործել նաեւ գեղանկարչութեան մէջ: Շատերն ասում են, որ թուային աշխարհի տրամաբանութիւնը, գեղագիտութիւնը, մտածելակերպն զգացւում է նաեւ իմ` աւանդական լրատուամիջոցների պարագայում: Նման տեսակէտներ շատ եմ լսել: Այդ իմաստով կարծում եմ, որ դրանից խուսափել ուղղակի անհնարին է:

 Հ.- Բայց, այնուհանդերձ, գեղանկարչութիւնը, կամ, ինչպէս դու նշեցիր` աւանդական լրատուամիջոցները, արուեստագէտի հետ ստեղծում է անմիջական, կենդանի  շփում, ինչը կրաֆիքայի պարագայում միջնորդաւորուած է համակարգչով:

Պ.- Կարծում եմ` ճիշդ դիտարկումներ են, որովհետեւ մեքենան կամ համակարգիչը միջնորդաւորում են արուեստագէտին: Միգուցէ չի ստեղծւում այն կենդանի շարժը, ինչ գեղանկարչութեան պարագայում:

 Հ.- Ու նաեւ այն գոյները, որոնք առաւել խօսում են: Նանա, քո վերջին ստեղծագործութիւններում հիմնականում մանուշակագոյնն է գերիշխում: Ինչո՞վ է պայմանաւորուած, այսպէս ասած` քիչ գոյների օգտագործումը:

Պ.- Ստեղծագործութիւնը կամ ասելիքը յուշում է իր գոյնը: Շատ յաճախ գոյնը աւելորդ տեղեկատուութիւն կարող է լինել, եւ դա է պատճառը, որ երբեմն մոնոքրոմ կամ երկու գոյն ունեցող պալիտրա եմ ընտրում: Դա առաւելապէս շեշտում է իմ ասելիքը: Կայ ծայրայեղ, ճակատագրական ասելիք, որը ներկայացնելիս փորձում եմ աւելորդ տեղեկութիւնները մաքրել: Սեւ ու մանուշակագոյն շարքում իրականում միայն մանուշակագոյնն է գոյն, իսկ սեւն ուղղակի նիւթ է, որը կարելի է համարել մթութեան, խորութեան, անյայտութեան խորհրդանիշ: Իսկ կերպարները կառուցւում են հէնց մանուշակագոյնի վրայ: Մանուշակագոյնը սովորաբար անուանում են հոգեւոր աշխարհի գոյն, մինչդեռ ինձ համար այն կրքի գոյն է: Այս դէպքում այն կեանքի շարժիչ ուժն է, որը պատասխանում է այն հարցերին, օրինակ, թէ ինչո՛ւ է, մարդը ստեղծագործում, որովհետեւ ինչ-որ բան կայ, որ ենթադրում է ձեւակերպումների անհրաժեշտութիւն: Այն, ինչն էլ պատկերւում է, վերապրումից է բխում: Թերեւս ճիշդ նկատեցիր, որ իմ գործերում կայ տխրութեան, միայնութեան զգացողութիւններ:

 Հ.- Մի գուցէ մա՞րդն է իր էութեամբ այդպիսին:

Պ.- Մարդ յաճախ ցոյց է տալիս, որ ինքն ուրախ է, կամ պարզապէս խուսափում է իր տխրութիւնը արտայայտելուց, բայց դա այն նեարդն է, որ մարդուն մղում է ինքնարտայայտուել: 

 Հ.- Այնուհանդերձ, ինչո՞ւ ընտրեցիր գերիրապաշտութիւնը: Չէ՞ որ կին-արուեստագէտներին հիմնականում յուզում է գեղեցիկ պատկերների, վիպապաշտ նիւթերի  պատկերումը, այլ ոչ թէ մարդու ենթագիտակցութեան կամ անգիտակցութեան բազմաշերտ դրսեւորումները:

Պ.- Կարծում եմ` արուեստում  արտաքին գեղեցկութեան պատկերումը, մեղմ ասած` այդքան էլ խրախուսելի չէ կամ գոնէ ընդունելի չէ ինձ համար: Արուեստը աչք շոյելու կամ պատ գեղեցկացնելու համար չէ: Այն միջոց է տրամաթիք յոյզերի, մտքերի արտայայտման համար: Իրականում այն կարող է տգեղ լինել, բայց նոյնիսկ այդ տգեղութիւնը կարող է ունենալ այնպիսի հմայք, որ չի ունենայ արտաքին գեղեցիկ տուեալներով, աչք շոյող կամ անհանգստութիւն չառաջացնող նկարի դէպքում: Երբեմն միտումնաւոր դեստրուկցիաներ եմ անում, որոնք աչքի համար գուցէ հաճելի չեն: Դա անում եմ երկխօսութիւն ստեղծելու նպատակով, որպէսզի դիտորդի մէջ ինչ-որ թրթիռ առաջանայ: Ես չեմ ընտրում գեղեցկութիւնը, ես ընտրում եմ գաղափարն ու անկեղծ  ասելիքը: Դա հնարաւորութիւն է տալիս ներկայացնել իմ ապրումները, զգացմունքները, որոնք երբեմն զգում են շտապ ձեւակերպումների կարիք: Աւելի՛ն. դա նման է օրագրի, որտեղ մարդիկ գրում են իրենց զգացողութիւնների մասին: Սակայն, ի տարբերութիւն անհատական  օրագրերի, արուեստի պարագայում այն ընդհանրացւում է: Եւ դա արւում է այնպիսի ֆորմալ ձեւով, որպէսզի դիտորդը այդ ընդհանուրի մէջ գտնի իրեն: Այդ հնարաւորութիւնը միշտ պէտք է տալ դիտորդներին: Իսկ տխրութիւնը, որ դրսեւորումներ է ստանում իմ գործերում, խիստ առանձնայատուկ է մեր դարաշրջանի համար: Մարդիկ, կարծես, կապուած են իրար հետ, բայց հարցական նշաններ կան նրանց միջեւ, անկեղծ չեն իրար հետ:

Հ.- Իսկ չե՞ս կարծում, որ մարդիկ երբեմն պատրաստ չեն դիմացինի անկեղծութիւնն ընդունել: Քո գործերի  համարձակութեան համար քեզ չե՞ն քննադատում:

Պ.- Ճիշդն ասած` երբեմն լսում եմ նման կարծիքներ ու ապշում մարդկանց նեղ մտածելակերպի վրայ: Նկարչութիւնն այն ազատութիւնն է, որտեղ մարդ կարող է լիարժէք անկեղծ լինել: Ժամանակակից արուեստն ընկալելու համար պէտք է գիտելիքների որոշակի պաշար ունենալ: Ի հարկէ, կան բաներ, որոնք կարող ես զգայական մակարդակով հասկանալ, այսինքն` հաւանել կամ չհաւանել, բայց ժամանակակից արուեստն ունի իր խօսակցական լեզուն, ինչը պէտք է իմանալ: Ի վերջոյ, պէտք է հասկանալ, որ ժամանակակից արուեստում պատկերը զուտ վիզուալ տեսակէտից պէտք չէ ընկալել, պէտք է փնտռել խորքային ասելիքը: Ի զարմանս շատերի` երիտասարդներն առաւել հետաքրքրուած են ժամանակակից արուեստով: Մինչդեռ կայ մարդկանց մի հատուած, ովքեր պարզապէս փակ են նման արուեստն ընկալելու համար: Իսկ դա, կարծում եմ, տխուր երեւոյթ է: Չէ՞ որ արուեստը ստեղծում է տուեալ դարի մտածելակերպը, իսկ մարդն ինչքա՞ն փակ կարող է ապրել դա չընկալելու համար: Ընդհանրապէս ես պատմութիւնն ընկալում եմ որպէս արուեստի պատմութիւն, որովհետեւ ինձ թւում է, որ մարդկային տեսակն ու դարաշրջանի մտածելակերպը սերտօրէն կապուած են արուեստի այն ստեղծագործութիւնների հետ կամ, աւելի ճիշդ` արուեստային գործընթացների հետ, որոնք տեղի են ունեցել տուեալ դարաշրջանում: Իսկ մարդիկ, ովքեր դրանից հեռու են, ուղղակի նեղ կեանքով են ապրում:

 Հ.- Հայաստանում  ցուցասրահների պակա՞ս ունենք այսօր:

Պ.- Ցուցասրահների թիւը բաւական նուազել է: Այսօր շատ բարդ է ցուցասրահ ընտրելու գործը: Ցուցադրելու պայմաններն էլ  երբեմն անտանելի են:

 Հ.- Նանա, ի դէպ, շաբաթներ առաջ Իտալիայում մասնակցեցիր ցուցահանդէսի, ինչպիսի՞ն էր իտալացիների վերաբերմունքն արուեստի նկատմամբ:

Պ.- Հետաքրքիրն այն էր, որ այնտեղ աւելի շատ երիտասարդներին գրաւեց իմ արուեստը, քան` աւագ սերնդին: Այն տպաւորութիւնն է, որ աւագ սերնդի ներկայացուցիչները պատրաստ չեն ընկալել ժամանակակից արուեստը: Յիշում եմ` տարիներ առաջ հայրս եւ նրա համախոհները փորձում էին այդ մարդկանց նման  սահմանափակումներից ազատել: Խորհրդային ժամանակաշրջանում խորհրդային իտէոլոգիային հակադրուող մարդկանց մի շրջանակ ստեղծուեց: Այս շրջանակի մարդիկ բաց մտածելակերպի եւ հետաքրքիր աշխարհայեացքի կրողներն էին: Նրանք արուեստի միջոցով փորձում էին ազատութիւն գտնել:

Հ.- Հայրդ` յայտնի գեղանկարիչ Վաղարշակ  Արամեանը,  ազդեցութիւն  թողե՞լ է քեզ վրայ:

Պ.- Անկեղծ ասած` նա բաւական ազդեցութիւն է թողել ինձ վրայ: Նա միշտ վերաբերում էր ինձ որպէս մեծ մարդու, այլ ոչ թէ ինչպէս երեխայի: Դա մեծ պատասխանատուութիւն էր ձեւաւորել իմ մէջ: Ինձ համար արուեստի մասին նրանից ստացած գիտելիքներն անգնահատելի են: Թեքնիք առումով,  պատրաստուեցի նրա մօտ: Շատ անգամ հետեւում էի, երբ նա նկարում էր: Իսկ թեքնիք առումով, շատ կարեւոր է նկարել այն, ինչ մտածում ես:  Այդ իմաստով ես երջանիկ եմ: Այսօր երբ նայում եմ 15 տարի առաջ իմ նկարները, թեքնիք իմաստով որեւէ փոփոխութիւն չեմ տեսնում: Մինչդեռ մտածողութեան հսկայական փոփոխութիւն կայ:

 Հ.- Լաւ, ի վերջոյ, ո՞րն է ապրելու բանաձեւը:

Պ.- Միանշանակ սէրն է: Դա է, որ ստեղծում է կառուցողական ներուժ: Դա մարդկայնութիւնն ու ջերմութիւնն է: Եւ հէնց դա է  կեանքի շարժիչ ուժը, եւ կարեւոր չէ այն կապել որոշակի անձնաւորութիւնների հետ, կարեւորը ջերմութիւնն է: Ես ուրախ եմ նաեւ, որ իմ  նկարչութեան հիմքում ես դնում եմ ոչ թէ թէօրետիկ, այլ մարդկային խնդիրներ: Եւ ես նստել եմ ոչ թէ ինչ-որ աշտարակում, որտեղ սովորաբար սիրում են փակուել արուեստագէտները եւ խօսել արուեստային գաղափարների մասին, այլ  փորձում եմ խօսել մարդկանց հետ:

 Հարցազրոյցը` ՄԱՐԻՆԷ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆԻ

Յատուկ` «Ազդակ»ի համար
Երեւան

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES
TAGS