ԵՐԿՐԱՇԱՐԺԷՆ ԵՏՔ. Ի ՅԱՐԳԱՆՍ ԱՂԷՏԻՆ` ԻՆՔՆԱԶՍՊՈՒՄԻ ՄԱՐՄԱՋ ՄԸ ԿԸ ԿԼԱՆԷ ՃԱՓՈՆԸ

ԱՂԷՏՆԵՐԸ ՀԱԶՈՒԱԴԷՊՕՐԷՆ ԿԸ ՍՏԵՂԾԵՆ ՀԱՒԱՔԱԿԱՆ ՍՈՒԳԻ ԵՒ ՏԱԳՆԱՊԻՆ ԽՈՐՈՒԹԵԱՆ ԳԻՏԱԿՑՈՒԹԵԱՆ ՄԻԱՀԱՄՈՒՌ ԱՊՐՈՒՄՆԵՐ: ՑՈՒՆԱՄԻԻՆ ԵՒ ՀԻՒԼԷԱԿԱՆ ՔԱՅՔԱՅՈՒՄԻՆ ԻԲՐԵՒ ՀԱԿԱԶԴԵՑՈՒԹԻՒՆ` ՃԱՓՈՆԻ ՄԷՋ ԽՆԱՅՈՂՈՒԹԵԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԱՆՈՒՂՂԱԿԻ ԿՈՉ ՄԸ ԿԸ ՎԵՐԱԾՈՒԻ ԿԵԱՆՔԻ ՕՐԷՆՔԻ: ԿԱՐԳԱՊԱՀ ԵՒ ԱԶԳԱՅԻՆ ՄԻԱՍՆՈՒԹԵԱՆ ՈԳԻՈՎ ՏՈԳՈՐՈՒԱԾ ՃԱՓՈՆՑԻՆԵՐ ԻՐԵՆՑ ԶՕՐԱԿՑՈՒԹԻՒՆԸ ԵՒ ԿԱՐԵԿՑԱՆՔԸ ԿԸ ՑՈՒՑԱԲԵՐԵՆ` ԿԱՄԱՒՈՐ ՈՐՈՇՈՒՄՈՎ ՀԵՌՈՒ ՄՆԱԼՈՎ ՇՌԱՅԼՈՒԹԵՆԷ ԵՒ ՀԱՃՈՅՔԷ, ՆՈՅՆԻՍԿ` ԻՐԵՆՔ ԶԻՐԵՆՔ ԶՐԿԵԼՈՎ ՏԱՐՐԱԿԱՆ ԿԱՐԻՔՆԵՐԷ: «ՏԸ ՆԻՒ ԵՈՐՔ ԹԱՅՄԶ» ԿԸ ՆԿԱՐԱԳՐԷ.

Թոքիոյի մէջ ելեկտրական գործիքներ ծախող վաճառատուն մը աղօտ լոյսերով կը դիմաւորէ յաճախորդները:

Նոյնիսկ այն երկրին մէջ, որուն ժողովուրդը, ինչպէս ծանօթ է, առանց մտածելու քայլ կը պահէ օրէնքին հետ, զարմանալի արագութեամբ ազգային համաձայնութիւն մը գոյացած է պատշաճ վարքի նոր օրէնքի մը շուրջ: Այսպէս` յետցունամիի Ճափոնը կամաւոր կերպով մուտք գործած է ինքնազսպումի ժամանակաշրջան մը, ինչ որ ճիշդ հակառակն է ուռճացումի այն ժամանակաշրջանին, որ կը փառաբանէր շռայլութիւնը:

 

Երբ հարիւր հազարաւոր անձեր տեղահան եղած են երկրին հիւսիսային շրջանները հարուածած ցունամիին, երկրաշարժին եւ հիւլէական աղէտին պատճառով, այժմ շռայլութեան նշոյլը կրող որեւէ երեւոյթ դատապարտումի կ՛ենթարկուի: Խնայողութեան միայն ընդհանուր կոչեր ուղղուած էին: Սակայն 11 մարտի աղէտէն ետք բոլոր խաւերէ ճափոնցիներ սկսան մարել լոյսերը, անջատել վերլակներն ու կրակարանները:

ԱՄԲՈՂՋ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ ՄԸ` ԿՈՃԿՈՒԱԾ

Այսուհանդերձ, ինքնազսպումի այս երեւոյթը շատ աւելի անդին կ՛երթայ ելեկտրականութեան այն տագնապէն, որ ստեղծուեցաւ Ֆուքուշիմայի հիւլէական կայանին փակումին պատճառով: Հաւաքական սուգի ժամանակ ինքնազսպումը կը կիրարկուի նաեւ այլ ձեւերով: Ապրիլի տեղական ընտրութիւններուն մասնակցող թեկնածուները ամուր կերպով կառչած են իրենց ազգային մշակոյթին այս երեւոյթին` բառին բուն իմաստով լռութեամբ մղելով իրենց ընտրապայքարը, փոխանակ ընտրապայքարի յատուկ փոխադրակառքերով եւ բարձրախօսներով շրջելու իրենց թաղամասերուն մէջ:

Վաճառքի մարզերու մէջ տեղատարափ ծանուցումներու մարտավարութիւնը յանկարծ կորսնցուցած է իր պատշաճութիւնը. ելեկտրական գործիքներու Պիք Քամերա վաճառատունը կեդրոնական Թոքիոյի մէջ մեղմացուցած է ձայնը իր վաճառանիշը ծանուցող երաժշտութեան, որ սովորաբար կը լսուէր մէկ թաղ անդին: Օսաքայի մէջ երկրորդական վարժարաններու պէյսպոլի մրցաշարքը քաջալերող համակիրները վերցուցած են իրենց երաժշտական գործիքները, փոխարէնը` անոնք կերպընկալէ շինուած փողեր կը զարնեն իրարու:

Ճափոնական կարմիր խաչի անդամներ Թոքիոյի կեդրոնական շրջաններուն մէջ նուիրատուութիւն կը հաւաքեն` երկրաշարժին եւ ցունամիին զոհերուն փրկութեան ծրագիրներուն համար:

Նոյնիսկ շատեր կը տարակուսին, թէ արդեօք պատշա՞ճ է մասնակցիլ տօնական հաճոյքներու, որոնք կանոնաւոր ներկայութիւն են ճափոնական կեանքին մէջ:

 

«Տարուան այս եղանակին սովորաբար կը ծրագրէինք պտոյտ մը` ծաղկած կեռասենիները տեսնելու համար», կ՛ըսէր Ճափոնի մէջ պատկերասփիւռի ամէնէն անուանի անձնաւորութիւններէն Հիրոշի Սեքիկուչի` կիրակի առաւօտեան իր յայտագիրէն:

Իրօք, ծաղկած կեռասենիներու առիթով տօնախմբութիւններն ու հրավառութիւնները ջնջուած են: Շրջանաւարտութեան հանդէսները յետաձգուած են: Ճաշարաններ եւ վաճառատուներ կրճատած են իրենց ժամերը կամ փակած` դռները: Գեղագիտական արտադրութիւններն ու քարաոքէ երգեցողութիւնը մէկ կողմ դրուած են. փոխարէնը` ճափոնցիք կը գնեն շիշով վաճառուող մաքուր ջուր եւ շողավարակումի գոյութիւնը ստուգող ու անոր համեմատութիւնը չափող գործիքներ:

Կը թուի, թէ ամբողջ երկրի մը ժողովուրդը միաժամանակ կոճկուած է, եւ այս` առանց որեւէ հրապարակուած օրէնքի կամ օրինազանցութեան համար սահմանուած պատիժի:

«Ոչ ոք մեզի կը պարտադրէ,- կ՛ըսէ Քոյչի Նաքամուրա, որ Թոքիոյի հռչակաւոր ժամանցի թաղամասին` Քապուքիչոյի մէջ ունի քարաոքէի վաճառատուն մը, ուրկէ իրենց թոքերը պատռելու աստիճան երգող յաճախորդները այժմ անհետացած են:- Կը յուսամ, որ այս երեւոյթը ձեւով մը նպաստէ աղէտահար շրջաններուն»:

ԶԱՆԳՈՒԱԾԱՅԻՆ ԿԵՐՊԱՐԱՆԱՓՈԽՈՒԹԻՒՆ

Մէկ օրէն միւսը կատարուած այս կերպարանափոխութիւնը հաւանական է, որ շարունակուի ամիսներ, եթէ ոչ` տարիներ: Ամրան եղանակի տաք օրերը շատ աւելի ճնշումի տակ պիտի դնեն երկրին ելեկտրական ցանցերը եւ պատճառ պիտի դառնան պարբերական ամբողջական մթութեան, ինչ որ ծանր ազդեցութիւն պիտի գործէ ճափոնցիներուն յատուկ աշխատելաձեւին վրայ. դէմ առ դէմ եւ յաճախ` մինչեւ գիշերուան ուշ ժամերը: Ժամանցի հսկայական ճարտարարուեստի մարզերը, ներառեալ` սուշիի ճաշարաններն ու գիշերային զբօսավայրերը, որոնք կը համեմեն գործառնութիւններու վրայ հիմնուած ճափոնը, հաւանական է, որ կրեն ծանր վնասներ:

Այնքա՛ն արդիւնաւէտ դարձած է կամաւոր ինքնազսպումը, որ Թոքիոյի ելեկտրական ընկերութիւնը իր խնայողական միջոցառումները կիրարկելով` յաջողած է ջնջել ամբողջական խաւարի կարգ մը ծրագիրներ: Այսուհանդերձ, հետզհետէ աւելի խստացող ինքնազսպումը հաւանական է, որ սկսի մաշեցնել Ճափոնի տկարացող տնտեսութիւնը: Մինչ պետութիւնը մեծ գումարներ պիտի ծախսէ` վերակառուցելու համար երկրին հիւսիսարեւելեան շրջաններուն աւերուած գիւղաքաղաքները, անդին` սպառողական շուկան, որ կը կազմէ երկրին տնտեսութեան շուրջ 60 առ հարիւրը, հաւանաբար պիտի «ընկղմի»: Կ՛ակնկալուի, որ սնանկացումները բազմանան:

Եթէ աղէտները պատահած ըլլային երկրին աւելի հեռաւոր անկիւններուն մէջ, թերեւս իրերը տարբեր պիտի ըլլային: Սակայն Թոքիօ ուղղակի հետեւանքները կը կրէ ելեկտրական հոսանքի ամբողջական ընդհատումներուն եւ հիւլէական տագնապին, հետեւաբար ազդեցութիւնը աւելի ծանր է: Ճափոնի մայրաքաղաքն ու զայն շրջապատող արուարձանները, ուր հաստատուած են բազմաթիւ ընկերութիւններ, պետական գրասենեակներ եւ լրատու գործակալութիւններ, կը կազմեն երկրին արտադրողական ուժին շուրջ մէկ երրորդը:

Նախապէս եւս Ճափոն ապրած է ինքնազսպումի պրկումներ, ինչպէս` 1989-ին Հիրոհիթօ կայսեր մահէն ետք: Սակայն այս անգամ ինքնազսպումը թերեւս ձեւ մըն է` դիմագրաւելու կեանքի զանգուածային կորուստին պատճառած խոցը, նաեւ` շողավարակ նիւթերու տարածումին վախերը, ինչպէս կը բացատրէ արեւմտեան Ճափոնի մէջ Քուանսէյ Կաքուին համալսարանին մէջ ընկերաբանութեան օժանդակ դասախօս Քենսուքէ Սուզուքի:

«Աղէտի գօտիէն մանրամասն տեղեկագիրներ լսելէ ետք Թոքիոյի բնակիչներուն համար ինքնազսպումը եղած է միջոց մը` արտայայտելու իրենց կարեկցանքը,- կը բացատրէ Սուզուքի:- Ինքնազսպումը ամէնէն դիւրին միջոցն է զգալու, թէ բան մը կ՛ընենք, թէեւ շատ չենք մտածեր, թէ մեր ինքնազսպումի արարքները որքանո՛վ նպաստ մը կը բերեն ընդհանուր վիճակին»:

ԶՈՒՍՊ ԸՆՏՐԱՊԱՅՔԱՐ

Հետեւաբար զարմանալի չէ, որ ինքնազսպումի ազգային մարմաջը թափանցած է նաեւ քաղաքական շրջանակներու մէջ: Բազմաթիւ արուարձաններու մէջ, ինչպէս` Կիֆու, Աոմորի եւ Աքիթա, քաղաքական թեկնածուներ համաձայնութիւն գոյացուցած են մեծ աղմուկով ընտրապայքար չմղելու` սահմանափակելով իրենց ելոյթները եւ չհեռաձայնելով քուէարկողներու տուները:

Թոքիոյի շքեղ վաճառատուներու թաղամասին` Կինզայի մէջ 53 տարեկան քաղաքագէտ եւ նախկին կատակերգակ Հիտէօ Հիկաշիքոքուհարու կիրակի օրերը ինքնազսպումի համապատասխան ոճով ընտրապայքար կը մղէ` քշելով իր հեծիկը եւ խուսափելով ճչակը հնչեցնելէ: «Լաւագոյնս կը փորձեմ սեփական ուժով», կ՛ըսէ ան` շրջապատուած քուէարկողներով, խաչմերուկի մը վրայ, որուն շուրջ կը տարածուին Շանելի, Լուի Վուիթոնի, Քարթիէի եւ Պուլկարիի վաճառատուները:

Քաղաքական մեկնաբաններ կ՛ըսեն, թէ նման զուսպ ընտրապայքար մը պիտի նպաստէ որոշ դիրքի վրայ գտնուող անձերու, ինչպէս` Թոքիոյի կառավարիչ Շինթարօ Իշիհարայի, զոր կը փորձէ աթոռէն վար առնել Հիկաշիքոքուհարու:

«Ճիշդ է,- կ՛ըսէ Հիկաշիքոքուհարու:- Ճիշդ այս պատճառով աւելի լուրջ պէտք է աշխատիմ»:

Սակայն աւելի հեռաւոր դիրքերու վրայ գտնուողներ, ինչպէս` Ճափոնի համայնավար կուսակցութիւնը, բացայայտօրէն կը մերժեն զուսպ ձայնով մղել իրենց ընտրապայքարը, առարկելով, թէ այս ձեւը քուէարկողները պիտի զրկէ թեկնածուներուն վերաբերող յատկանշական տեղեկութիւններէ:

Այլ վիճարկող մըն է 82 տարեկան Եոշիրօ Նաքամուցու, որ հակառակ վերջին անգամ միայն քանի մը հազար քուէ ապահովելուն, 5-րդ անգամ ըլլալով իր թեկնածութիւնը դրած է Թոքիոյի կառավարիչի պաշտօնին համար: Նաքամացու նորութիւններ յայտնագործող անձ մըն է եւ հարիւրաւոր կաճեթներ ստեղծած է: Ան իր ընտրապայքարը կը մղէ` Կինզայի մէջ շրջելով  ընտրապայքարի յատուկ փոխադրակառքով, կանգնած` «մարմինը քաշող» գործիքի մը վրայ, զոր կը նկարագրէ իբրեւ երակներու մէջ արեան լերդացումը կանխարգիլող նորութիւն մը:

Բարձրախօսէ մը կը հնչէ ձայնագրուած երաժշտութիւն, եւ Նաքամացու հետիոտն կամ հեծիկի վրայ քշելով ընտրապայքարը կ՛որակէ «այլ ժամանակաշրջանէ մը» մնացած ձեւ մը:

Ինքնազսպումի այլ հակառակորդներ եւս կան: Թէեւ ազգային ոգին ամէնէն աւելի զօրաւոր է հիւսիսային ճափոնի եւ Թոքիոյի մէջ, սակայն կը թուի, թէ արեւմտեան Ճափոնը երկփեղկուած է: Այստեղ հաստատ նախապատուութիւն կը վայլեէ 1995-ին երկրաշարժի մատնուած Կէոպէի շրջանը:

Սակայն Ճափոնի երկրորդ մեծագոյն քաղաք Օսաքայի կառավարիչ Թորու Հաշիմոթօ կ՛ըսէ, թէ չափազանց ինքնազսպումը կրնայ վնաս պատճառել տնտեսութեան: 11 սեպտեմբեր 2001-ի յարձակումներէն ետք նախկին նախագահ Ճորճ Պուշի խօսքերուն արձագանգելով` Հաշիմոթօ ժողովուրդը կը մղէ շատ աւելի ժամանակ տրամադրելու երկրին տնտեսութեան` իբրեւ զօրակցութեան արտայայտութիւն: Կարգ մը հաստատութիւններ իրենց գործառնութիւններէն գոյացած եկամուտին մէկ բաժինը կը նուիրեն աղէտահար շրջաններուն:

ԲՈԼՈՐԸ` ՆՈՅՆ ՎԻՃԱԿԻ ՄԷՋ

Թոքիոյ մէջ ինքնազսպումը վէճի նիւթ չէ:

Շին Քոէնզայ թաղամասին մէջ վարսատունը  ԶԱԶԱ այլեւս ժամադրութիւններու խնդրանքներ չի ստանար, որովհետեւ բազմաթիւ դպրոցներ եւ տօնախմբութիւններ ջնջուած են: Իրերայաջորդ խաւարի գիշերները եւս կը դժուարացնեն ժամադրութիւնները յարգելը, ինչպէս կը բացատրէ գլխաւոր վարսայարդարը:

Սակայն այս բոլորը պատճառ դարձած են, որ ԶԱԶԱ-ի սեփականատէր Այաքա Քանզաքի ջնջէ նոր վարսայարդարներ գործի ընդունելու յատուկ քննութիւնները: Այս քննութիւնները կը բաղկանան 3 մասերէ. մազ կտրել, չորցնել եւ ներկել: Թեկնածու մը յաջողած է մազ կտրելու մէջ, սակայն մազ ներկելու քննութիւնը անցընելու համար կարիքը ունի 20 բնորդներու: Ցարդ յաջողած է գտնել միայն 7 հոգի եւ մտահոգ է, թէ ինչպէ՛ս պիտի ճարէ միւսները:

Նուազ ելեկտրականութիւն սպառելու ճիգերը եւս դժուարացուցած են վարժութիւնները: Քանզաքի ոչ միայն լոյսերը կը մարէ, այլ նաեւ վերջ դրած է մազ չորցնելու գործընթացին: Սակայն ան զուսպ է եւ չի խօսիր իր մտավախութիւններուն մասին:

«Ես միակը չեմ, որ կը գտնուիմ այս կացութեան մէջ,- կ՛ըսէ ան` ճափոնցիներուն յատուկ անանձնականութեամբ:- Ուրիշներ եւս կը գտնուին նոյն վիճակին մէջ»:

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

 

 

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES