«Իմ Պատգամս Կը Կայանայ Իմ Կերտած Սերունդիս Գործերուն Մէջ» «Ազդակ»-ին Ըսաւ Արուեստագէտ Կիւվտէր

Գրեթէ դարաշրջան մը բոլորած, աշխարհի դառն ու քաղցր պահերը ապրած, արուեստի բազմապիսի փորձառութիւններով յատկանշուող հայորդի մը, որ խորապէս տպաւորած է իր շրջապատը, կերտած է արուեստի սերունդ մը ու իր կեանքի դարավերջին սեմին տակաւին կը բաբախէ խինդ ու ժպիտով, համակ կեանք ու ոգի ներշնչելով իր խօսակիցներուն…

Համազգայինի «Լիւսի Թիւթիւնճեան» ցուցասրահին տնօրէնութիւնը կը հիւրընկալէ զինք` վերջերս լիբանանեան ԱԼՊԱ համալսարանին կողմէ իրեն եւ իր գործերուն նուիրուած ալպոմագիրքի մակագրութեան համար:

Այս առիթով «Ազդակ» հարցազրոյց մը ունեցաւ անոր հետ:

Ստորեւ` զրոյցի հիմնական բաժինները.

«ԱԶԴԱԿ».- Բարեւ, պրն. Կիւվտէր, ԱԼՊԱ համալսարանի տնօրէնութիւնը ձեզի ու ձեր գործերուն յատկացուած յատուկ ալպոմագիրք մը հրատարակեց, ի՞նչ է ձեր տպաւորութիւնը, զգացումը այս գծով:

ԿԻՒՎՏԷՐ.- Օ՜, շատ ուրախ ու հպարտ եմ, ես ամբողջ կեանք մը անցուցած եմ հոն ու խորապէս շնորհակալ եմ գիրքի հրատարակիչ կազմին, յատկապէս` տնօրէն Անտրէ Պխաազիին, Ժոզեֆ Հուրանիին, Լորիս Ժապպուրին եւ Հուրիին (Գարաճրճեան):

«Ա.».- Նոյն առիթով նաեւ Համազգայինը այդ գիրքի մակագրութեան կը հրաւիրէ բոլորս…

Կ.- Այո՛, այո՛, գիտե՛մ, շա՛տ ուրախ եմ. այս առաջին անգամը չէ, որ ես այդ սրահը կը գտնուիմ, շատ շնորհակալ եմ բոլորէն:

«Ա.».- Դուք միայն գեղանկարչութեամբ չէք ստեղծագործեր, այլ մարզերու ալ անցած էք…

Կ.- Այո՜, քանդակագործութիւն ալ ըրած եմ, արձանագործութիւն ալ սովորական այդ անշարժ իրերէն «խօսող» կերպարներ կը ստեղծեմ:

«Ա.».- Յաճախ ձեր ժամանակը կ՛անցընէք ծովափին, ի՞նչ կը զգաք եւ ինչո՞ւ այս մօտեցումը:

Կ.- Ծովը, ծովափը հսկայական ու անհուն են, ուր կը տեսնենք, կը վերլուծենք, կ՛երազենք բաներ, զորս չենք նկատեր սովորական աչքերով… արուեստը պարզ աչքերով չենք կրնար ըմբռնել, ու մարդիկ կան, որ կը նային, բայց չեն տեսներ…

«Ա.».- Այս առիթով ի՞նչ կ՛ուզէք ըսել, ի՞նչ պատգամ ունիք…

Կ.- Իմ պատգամս իմ աշակերտներու սերունդս է, անոնց ստեղծագործութիւնները, ինչպէս` Ասատուրը, Միսաք Թերզեանը, Գրիգոր Նորիկեանը, Վահէ Պարսումեանը եւ շա՜տ ուրիշներ…

 

Կիւվտէր… Տեսլապաշտ Վէմը

92 տարեկանին ան տակաւին կը շարունակէ ճեմել ԱԼՊԱ-ի նրբանցքներուն մէջ, մերթ անարգական, մերթ խրախուսական, անդադար մտածելով ու երեւակայելով արուեստի նորարար նիւթերն ու մասնագիտական միջոցները` արտացոլելու համար իր երեւակայութեան անհունին այլազան ու անհամար երեսները:

Տասնամեակներ շարունակ ան դղրդացուցած է ակադեմիայի պատկերը` իր ձայնի որոտով, խօսքի ուժգնութեամբ, ճկուն ու վարպետ շարժուձեւով, իր սուր տեսողութեան անողոք ազդեցութեամբ:

Անոր աշխատանոց-«աթիլիէն» կը գործէ իսկական մեղուի փեթակի նման, ուր անկենդան իրերը կը ստանան ձեւ ու մարմին եւ կենդանի շունչ, կը ձեւացնեն արուեստի ինքնայատուկ եւ եզակի ոճեր` անդադար վերաքննելով ու վերանորոգելով զայն:

Քանի՜ սերունդներ օգտուած ու ներշնչուած են ստեղծագործական այդ ինքնաբուխ մթնոլորտէն, անոր անվերջանալի ու յաւիտենական հորիզոններէն, անդադար բաբախող բանաստեղծական թռիչքէն, արուեստի գնացքի խոյանքէն, անոր մշակութային տեղերէն ու իղձերէն, որոնք կը յորդին անոր յաւիտենապէս քննական ու պրպտող ոգիէն…

Քանի՜ սերունդներ գիտակցած ու երախտապարտ են, թէ իրենցմէ իւրաքանչիւրին մէջ արուեստի ստեղծագործական «կայծը բռնկեցուցած» է ան (Կիւվտէր): Քանզի իսկական ուսուցիչն ու վարպետը ան է, որ իր հսկայական գիտելիքներու պաշարը կը յաջողի փոխանցել յաջորդ սերունդներուն` իւրաքանչիւրին մէջ սերմանելով մշակութային ստեղծագործ ոգիի կայծը…

Այս գիրքի հրատարակութեամբ, որ յատկացուած է Կիւվտէրի ստեղծագործութեանց արգասիքը եղող աշխատանքին, ԱԼՊԱ կը պատուէ ու կը մեծարէ արուեստագէտ մը, որ այս ակադեմիային վրայ խորապէս ազդած է` դրոշմելով իր կնիքն ու անջնջելի հետքը…

ԱՆՏՐԷ ՊԽԱԱԶԻ
ԱԼՊԱ-ի տնօրէն

Սերնդակերտ Արուեստի Տիտաններէն
Կիւվտէր
Կը Մեծարուի

Լիբանանահայ գաղութը ունի իր ուրոյն տեղը համայն սփիւռքահայութեան մէջ, մեզի ծանօթ բազմաթիւ պատճառներով: Իսկ այս գաղութին գաղափարապաշտ, մշակութասէր ընտրանին իր իւրայատուկ դրոշմը ձգած է նաեւ լիբանանեան զանազան բնագաւառներու վրայ, որուն պատճառով յաճախ կ՛իմանանք այդ հայորդիներուն մեծարման մասին ոչ միայն հայկական, այլեւ լիբանանեան ու արաբական մտաւորական շրջանակներու կողմէ, եւ կարծէք անոնք կը դառնան հայ ժողովուրդին լիազօր ներկայացուցիչներ, անպաշտօն, ինքնակոչ   դեսպաններ, որոնք հայութեան, հայ արուեստի հունտերը կը սերմանեն ոչ հայ շրջանակներու եւ հանրութեան մէջ:

Այդ դեսպաններէն կը նկատուի արուեստագէտ Կիւվտէր, որուն տարիներու արուեստն ու վաստակը զինք ինքնաբերաբար վերածած են անպաշտօն դեսպանի ու եղած է լիբանանցի առաջին փրոֆեսէօրը, որ դասաւանդած է Պէյրութի մշակութային հիմնարկին մէջ:

Ծնած է 1923-ին, մասնագիտացած է Փարիզի Գեղարուեստի ազգային ակադեմիային եւ արուեստի զանազան բնագաւառներուն մէջ: 1960-ական թուականներուն կը վարէր «Կիւվտէրի, արուեստի ակադեմիա»-ն: Անոր աշակերտած են ժամանակակից լիբանանցի, արաբ, ինչպէս նաեւ հայ հանրածանօթ դարձած արուեստագէտներ, ինչպէս` Միսաք Թերզեան, Գրիգոր Նորիկեան, Ասատուր, Վահէ Պարսումեան եւ շատ ուրիշներ: Ինք անձամբ գործած, դասաւանդած է արուեստի զանազան մարզերուն մէջ, ինչպէս` գեղանկարչութիւն, քանդակագործութիւն, արձանագործութիւն եւ այլն:

Ան խորապէս ազդուած է միջազգային նուաճումներ արձանագրած արուեստագէտներէ, ինչպէս` Անտրէ Մալրօ, Էմմանուէլ Քանթ, Թակոր, Օթօ Պինել, Ժորժ Պաթայ, Ռոման Ռոլան եւ ուրիշներ:

Արուեստի զանազան բնագաւառներու մէջ իր երկարամեայ հմտութեան փորձառութիւնը իր կարգին փոխանցած է իրերայաջորդ սերունդներու` աւելի քան երեք տասնամեակ դասաւանդելով Լիբանանեան համալսարանի արուեստի հիմնարկին` ԱԼՊԱ-ի մէջ, կերտելով արուեստագէտ սերունդ մը, խոր հպարտութիւն առթելով անոր ներաշխարհին մէջ:

20-րդ դարուն եւ 21-րդ դարու սկզբնաւորութեան արուեստագէտ-արուեստաբաններու շրջանակներուն մէջ յաճախ հարց դարձած է, թէ ո՞րն է իսկական արուեստը, տեսքով տպաւորո՞ղը, թէ՞ խորքով պատգամողը: Ոմանք այդ մէկը կը նկատեն արուեստի երեւութական` տեսքի գեղեցկութեան մէջ, մինչ ուրիշներ կը կարծեն, որ անձեւ ու անտեսք թուացող պատկերներու գիծի մէկ ուղղութիւնն անգամ, կլոր մէկ օղակաձեւ տեսքն անգամ փոխանցելիք պատգամ ունի: Կիւվտէր կը պատկանի այս վերջիններուն. անոր գծագրութիւններուն մէջ իւրաքանչիւր ուղղութիւն կամ դարձուածք իր փոխանցելիք խօսքը ունի: Ան խորապէս ազդուած է Հայոց ցեղասպանութեան արհաւիրքի պատկերներէն, որոնք դառն իրականութիւններ էին, հայութեան, համայն մարդկութեան «ցաւը» ցոլացնող տխրահռչակ պահեր, զորս ան դրսեւորեց արուեստի ի՛ր ոճով:

Տեսլապաշտ Կիւվտէրի համար արուեստը իր գիտական աչքերով կը դիտէ աշխարհը եւ կ՛երեւակայէ անոր էութիւնը:

Մարդիկ կան, որոնք կը նային, բայց բան չեն տեսներ, իսկ ուրիշներ առանց իսկ աչքը թարթելու կը նկատեն ամէն բան… ա՛յս է Կիւվտէրի արուեստի փիլիսոփայութիւնը: Իր գործերը ցուցադրուած են ու կը ցուցադրուին լիբանանեան, թէ միջազգային հայ թէ օտար արուեստի ցուցասրահներուն մէջ:

ԱԼՊԱ համալսարանի տնօրէնութիւնը վերջերս հրատարակեց շուրջ 350 էջերէ բաղկացած ֆրանսերէն ալպոմ-գիրք մը, ուր ամփոփուած են Կիւվտէրի գործերուն գունագեղ պատկերները, իր եւ իր աշակերտներու վկայութիւնները:

Գիրքի յառաջաբանին մէջ յատուկ դրուատիքով իր խօսքը ստորագրած է ԱԼՊԱ-ի տնօրէն տոքթ. Անտրէ Պխաազի (զոր կու տանք թարգմանաբար): Նմանապէս, Կիւվտէր մարդուն եւ արուեստագէտին գովքը հիւսած է ԱԼՊԱ-ի դասախօսներէն տոքթ. Ժոզեֆ Հուրանի: Գիրքի հրատարակութեան մասնակցած են նաեւ, զանազան «սեւ» աշխատանքներով, գեղանկարիչ Լորիս Ժապպուր եւ Հուրի Գարաճրճեան:

Գիրքը հաստափոր վկայական մըն է Կիւվտէրի այլազան բնագաւառներու ստեղծագործական արգասիքը եղող հունձքին:

CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )