Պատմութեան Հետքերով. Չինաստանի Մոռցուած Սովը

Չինաստանի համայնավարները Մաօ Ցեթունկի գլխաւորութեամբ շղթայազերծած էին «Մեծ ոստում մը դէպի յառաջ» նշանաբանով պայքար մը:

ՏԱՍՆԵԱԿ ՄԻԼԻՈՆԱՒՈՐ ՉԻՆԱՑԻՆԵՐ ԿԸ ՄԵՌՆԻՆ ՍՈՎԻ ՊԱՏՃԱՌՈՎ, ԵՒ ՆՈՅՆԻՍԿ ԶՈՀԵՐԸ ԿԸ ՄՈՌՆԱՆ ԱՀԱՒՈՐ ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹԻՒՆԸ: ԱՅՍ Է ԱՐԴԻՒՆՔԸ, ԵՐԲ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆԸ ԿԸ ԽԵՂԱԹԻՒՐՈՒԻ ԵՒ ԳԻՏԱԿՑԱԲԱՐ Չ՛ՈԳԵԿՈՉՈՒԻՐ ՂԵԿԱՎԱՐՆԵՐՈՒ ԿԱՄ ԼՐԱՏՈՒԱՄԻՋՈՑՆԵՐՈՒ ԿՈՂՄԷ: ՍՈՎ ՄԸ ԱՂԷՏԻ ՄԱՏՆԱԾ ԷՐ ՉԻՆԱՍՏԱՆԸ ՇՈՒՐՋ ԿԷՍ ԴԱՐ ԱՌԱՋ, ՍԱԿԱՅՆ ԱՅՍՕՐ ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹԻՒՆԸ ՀԱԶԻՒ ԾԱՆՕԹԱԳՐՈՒԹԻՒՆ ՄԸՆ Է ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ԳԻՐՔԵՐՈՒ ՄԷՋ: «ՊԻ. ՊԻ. ՍԻ.» ԿԸ ՆԿԱՐԱԳՐԷ ՄՈՌՑՈՒԱԾ ԱՆՑԵԱԼԸ ՊԵՂԵԼՈՒ ՅԱՆԴՈՒԳՆ ԾՐԱԳԻՐԻ ՄԸ ՆՊԱՏԱԿԸ:

Հանրութեան տրամադրութեան տակ սակաւաթիւ արձանագրութիւններ գոյութիւն ունին այն իրադարձութեան վերաբերեալ, որ գամուած է յիշողութեան մէջ անոնց, որոնք վերապրած են գլխաւորաբար մարդկային կամքով գործուած աղէտէ մը:

Այժմ վաւերագրական ժապաւէններ պատրաստող չին մը կը յուսայ սրբագրել այս անհաւասարութիւնը` հաւաքելով պատմութիւնները հարիւրաւոր անձերու, որոնք վերապրած են Չինաստանի սովէն:

Ան ժապաւէններ պատրաստող երիտասարդներ ուղարկած է Չինաստանի տարբեր կողմերը, որպէսզի նկարահանեն վերապրողներու վկայութիւնները:

Այս նկարահանումներէն ոմանք արդէն ցուցադրուած են հանրութեան, Պէյճինկի մօտակայ 789 Արուեստներ անունով արուարձանին մէջ:

Պատմութեան արձանագրութիւնը կը շարունակուի եւ ծրագիրին նպատակն է ի վերջոյ մէկտեղել բոլոր յուշերը:

Ու Ուենկուանկ, որ յղացած է ծրագիրը, կ՛ըսէ. «Եթէ չենք գիտեր, թէ ի՛նչ պատահած է անցեալին, կը նշանակէ, թէ ապագայ չունինք»:

Գողութիւն` Վերապրելու Համար

Նկարահանող գործիքներով զինուած` Ուիի գործուղած ուսումնասիրողները արդէն այցելած են Չինաստանի տարածքին 50 գիւղեր` 10 գաւառներու մէջ:

Ցարդ անոնք հաւաքած են աւելի քան 600 յուշեր, որոնք կը պատմեն սովին մասին, որ հետեւանք էր Մաօ Ցեթունկի գլխաւորութեամբ շղթայազերծուած «Մեծ ոստում մը դէպի յառաջ» նշանաբանով քաղաքական պայքարին:

Այս պայքարը ենթադրաբար կը ձգտէր Չինաստանը առաջնորդել դէպի համայնավարութեան եւ առատութեան նոր դարաշրջան մը, սակայն ձախողած էր` ահաւոր պատկեր մը ստեղծելով:

Երկրագործական համակարգը խախտած էր, սեփականութիւն ունենալը արգիլուած էր եւ ժողովուրդին բռնի պարտադրուած էր ապրիլ` ենթադրաբար ինքնաբաւ համայնական կառոյցներու մէջ:

Նկարահանումի ծրագիրին գործադրութեան ընթացքին հարցազրոյցներէ ի յայտ եկած է, որ թէեւ սովը տեղի ունեցած է երկար ժամանակ առաջ, այսինքն` 1958-1962-ի միջեւ, սակայն անոր յիշողութիւնը տակաւին սուր է:

Լի Կուոչենկ մէկն է այն անձերէն, որոնց յիշողութեան մէջ թարմ է 50 տարի առաջ պատահած սովը:

Յայտնապէս մարդիկ կը յիշեն, թէ ճիշդ քանի՛ կրամ բրինձ ստացած են այդ ժամանակներու հաւաքական խոհանոցներուն մէջ:

Անոնք երբեմն օրական հազիւ 150 կրամ բրինձ ստացած են, եւ յաճախ` ոչինչ:

Հանրութեան ցուցադրուած տեսերիզներէն մէկը կը պատկերէ Լի Կուոչենկ անունով թոշակառու մը, որ կը բնակի Եունանի գաւառին Պայուն գիւղին մէջ:

Ան կը պատմէ հարազատի մը մասին, որ անօթութեան պատճառով եգիպտացորեն գողցած էր եւ զայն տուն տարած էր եփելու համար:

«Ուտելէն ետք զայն կապեցին իր տան մերձակայ մէկ սիւնին», կը յիշէ Լի:

Սակայն յաջորդ օր Լիի հարազատը դարձեալ եգիպտացորեն գողցած էր, դարձեալ բռնուած էր յանցանքի վրայ եւ դարձեալ կրած էր նոյն պատիժը:

Անոր 10 տարեկան աղջնակին թելադրուած էր չքակել իր հօր կապանքները:

«Միւս օրը ան այլեւս չգողցաւ, մնաց տունը, պարան մը կապեց տան գերանին եւ կախեց ինքզինք: Շատ թշուառ էր վիճակը», կը պատմէ Լի:

«Լուրջ Սխալ Մը»

Այն ուսումնասիրողը, որ արձանագրած է այս պատմութիւնը, Լի Զինմին անունով 23 տարեկան երիտասարդ աղջիկ մըն է:

Ան ծնած է Լի Կուոչենկի գիւղը, սակայն այս պատմութիւնները նկարահանելու նպատակով գիւղ վերադառնալէն ետք միայն անդրադարձած է սովին պատճառած ահաւոր սարսափին:

«Տարեցները միայն հազուադէպօրէն կը խօսէին այն դառն ժամանակներուն մասին, երբ ստիպուած էին ուտել վայրի բանջարեղէն կամ բաներ, զորս մարդիկ սովորաբար չեն ուտեր», կ՛ըսէ ան:

Լի Զինմին այժմ ի յայտ կը բերէ պատմութիւնը սովի մը, որուն մասին շատ քիչ բան սորված է դպրոցին մէջ:

Դժուար է հաշուել, թէ քանի՛ հոգի զոհ գացած է սովին: Այդ ժամանակներուն պետական ոչ մէկ կազմակերպութիւն պահած է ճշգրիտ արձանագրութիւն մը, իսկ այսօր պետութիւնը տրամադիր չէ հետազօտելու Չինաստանի արդի պատմութեան այս մռայլ էջը:

Տեսերիզներուն ցուցադրութեան վայրը` 789 Արուեստներ արուարձանը ինքնին հսկայական գործարան մըն է, որ կառուցուած է «Մեծ ոստում մը դէպի յառաջ» պայքարի ժամանակաշրջանին:

Պատանեկան տարիքի աշակերտներու յատուկ չինական դասագիրքերու մէջ ոչ մէկ ճիգ թափուած է բացատրելու պատահածը, եւ չեն նշուիր պատճառները` մեծ թիւով չիներու մահուան:

«Համայնավար կուսակցութիւնը լուրջ սխալ մը գործեց, երբ ընկերվարութիւն հաստատելու նպատակով շղթայազերծեց «Մեծ ոստում մը դէպի յառաջ» նշանաբանով պայքարը, ինչպէս նաեւ` համայնական շարժումը», կ՛ըսէ այս ժամանակաշրջանին ակնարկող տող մը` դասագիրքի մը մէջ:

Տասնեակ միլիոնաւոր չիներ մահացած են այս պայքարին պատճառով, սակայն դասագիրքը ոչ մէկ թիւ կը նշէ:

Անիկա նոյնիսկ չի նշեր, թէ մարդիկ մեռած են, այլ պարզապէս կ՛ակնարկէ` «երկիրն ու ժողովուրդը դիմագրաւած են տնտեսական լուրջ դժուարութիւններ»:

Դասագիրքին մէջ միակ նկարը որմազդ մըն է, որ կը պատկերէ գէր խոզ մը:

Չինաստան կը դժկամի խօսելու այս ժամանակաշրջանին մասին, որովհետեւ համայնավարութիւնը կը շարունակէ իշխել:

Պատահածին մասին տեղեկութիւններ հրապարակելը կրնայ քաջալերել, որ մարդիկ սկսին խօսիլ Չինաստանի այսօրուան ղեկավարութեան մասին, իսկ Համայնավար կուսակցութիւնը բուռն կերպով կ՛ընդդիմանայ նման փորձերու:

Անցեալի Դասեր

Յիշողութիւնը վերականգնելու այս ծրագիրին պատասխանատուն` Ուիի կը մտածէ, թէ չիները շատ աւելին պէտք է գիտնան սովին մասին:

«Պէտք է գիտնանք, թէ ինչո՛ւ պատահեցաւ սովը, եւ պէտք է դասեր սորվինք անկէ: Պէտք է զգուշութեան հրաւիրենք, որպէսզի չկրկնուի պատահածը», կ՛ըսէ ան:

Սակայն դիւրին չէ քաջալերել մարդիկը, որպէսզի հրապարակաւ արտայայտուին պատահածին մասին:

Յայտնապէս Ուի անձամբ կը գիտակցի, թէ տասնամեակներ ետք տակաւին որքա՛ն զգայուն է հարցը:

Անոր գլխաւորած ծրագիրին վերնագիրը չի նշեր «սով» բառը, ոչ ալ` «Մեծ ոստում մը դէպի յառաջ» նշանաբանը: Ուի կը շեշտէ, թէ ինչ որ կը կատարէ, արուեստի ծրագիր մըն է եւ ոչ` քաղաքական պայքար մը:

Ան յոյս չունի, որ ներկայ համայնավար վարչակարգը ինքնաբերաբար վերատեսութեան պիտի ենթարկէ սովի պատմութիւնը:

«Թերեւս կրնանք որոշ բան մը փոխել, սակայն գէթ կրնանք մենք փոխուիլ», կ՛ըսէ Ուի:

Պատրաստեց՝
Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ -ՍՐԱՊԵԱՆ

 

 

 

CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )