ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ 96-ԱՄԵԱԿԻ ՆՇՈՒՄ ԳԱՂՈՒԹՆԵՐՈՒՆ ՄԷՋ

ՀՆԴԿԱՍՏԱՆ

Հայոց ցեղասպանութեան 96-ամեակին առիթով 24 ապրիլին Կալկաթայի մէջ բարձրացուեցաւ աղօթք` շուրջ երեք հարիւր հոգիի կողմէ, որոնք համախմբուած էին յարգելու մէկուկէս միլիոն նահատակներուն յիշատակը: Այս նախաձեռնութիւնը յատկանշական էր քիչ թիւ հաշուող հնդկահայ համայնքին համար:

Իւրաքանչիւր տարուան Ս. Զատիկին Կալկաթայի քրիստոնեաները կը հաւաքուին անկլիքաներու Ս. Պօղոս Մայր տաճարի յարակից տարածքին մէջ` փառաբանելու Յիսուս Քրիստոսի յարութիւնը: Հոգեւոր եւ մշակութային հանդիսութիւնը կ՛եզրափակուի Կալկաթայի կաթողիկէ արքեպիսկոպոսի զատկուան պատգամով:

Այս տարի, ի յարգանս Մեծ Եղեռնի նահատակներուն, ձեռնարկին կազմակերպիչները հրաւիրած էին հնդկահայոց հոգեւոր հովիւ, Հայոց մարդասիրական Ճեմարանի կառավարիչ Խորէն քհնյ. Յովհաննիսեանը` աղօթելու եւ օրուան պատգամը փոխանցելու:

Հանդիսավար անկլիքան հոգեւորական Էնտրիւ Սիմիք յայտնեց, որ այս տարի Ս. Զատկուան տօնը կը համընկնի Հայոց ցեղասպանութեան 96-ամեակին եւ բոլոր մասնակիցները հրաւիրուած են աղօթելու մէկուկէս միլիոն հայ նահատակներուն համար:

Ապա խօսք առաւ Խորէն քհնյ. Յովհաննիսեան, որ հայերէնով նախ աղօթեց Մեծ եղեռնի զոհերուն համար, ապա ըսաւ. «Ամէն տարուան ապրիլ 24-ին ամբողջ աշխարհի հայութիւնը կ՛ոգեկոչէ օսմանեան թուրքերուն կողմէ հայութեան բնաջնջման ծրագիրին պատճառով զոհուած մէկուկէս միլիոն նահատակներուն յիշատակը: Թրքական ժխտողականութեան պատճառով ցեղասպանութեան վէրքը տակաւին չէ ապաքինած, անկէ տակաւին արիւն կը ծորի… Ամբողջ ազգ մը խաչին գամուեցաւ` միայն քրիստոնեայ եւ հայ ըլլալուն համար»:

Երեկոյին մասնակցեցաւ նաեւ Հայոց մարդասիրական ճեմարանի երգչախումբը` կատարելով հատուածներ Ս. պատարագէն:

ՈՒՔՐԱՆԻԱ

Հայոց ցեղասպանութեան 96-ամեակի ոգեկոչման ձեռնարկներուն ծիրին մէջ, 22 ապրիլին Ուքրանիոյ մէջ տեղի ունեցած է կլոր սեղան մը` «Հայոց ցեղասպանութիւնը` իբրեւ յանցագործութիւն մարդկութեան նկատմամբ» նիւթով:

Ուքրանիոյ հայերու միութեան եւ Հայաստանի դեսպանատան նախաձեռնութեամբ տեղի ունեցած սոյն կլոր սեղանի աշխատանքներու զրուցավարը եղած է Հայաստանի մէջ Ուքրանիոյ նախկին դեսպան Ալեքսանտր Պոժքօ, որ խիստ բարձր գնահատած է Ուքրանիոյ ժողովուրդին կողմէ Հայոց ցեղասպանութեան գծով ցուցաբերուող սոյն մօտեցումը:

«Հայոց ցեղասպանութիւնը մեր պատմութեան ամէնէն մռայլ եւ ողբերգական էջն է, որուն պատճառով մենք կորսնցուցինք մեր պատմական հայրենիքը, 1,5 միլիոն նահատակներ եւ դարերու ընթացքին կերտուած ազգային հոգեւոր ու նիւթական հսկայ ժառանգութիւն», յայտարարեց Ուքրանիոյ մէջ Հայաստանի դեսպան Անդրանիկ Մանուկեան` դիտել տալով, որ Ցեղասպանութենէն ճողոպրածները կերտեցին հայկական սփիւռքը:

«Ասիկա իսկական յանցագործութիւն է ոչ միայն հայ ժողովուրդին, այլեւ` ամբողջ մարդկութեան նկատմամբ», շարունակեց դեսպան Մանուկեան եւ աւելցուց. «Պատահական չէր, որ տակաւին 1915-ին արդէն Մեծն Բրիտանիա, Ֆրանսա եւ Ռուսիա միացեալ յայտարարութեամբ հայկական ջարդերը կը բնորոշէին իբրեւ «… յանցագործութիւն մարդկութեան եւ քաղաքակրթութեան նկատմամբ»:

Դեսպանը, իր երախտագիտութիւնը յայտնելով Ուքրանիոյ բարձրաստիճան ղեկավարութեան եւ ժողովուրդին, նշեց, որ Հայաստանն ու սփիւռքը միասնաբար հետեւողական աշխատանք կը տանին Ցեղասպանութեան ճանաչման գծով:

Այս առիթով խօսք առին նաեւ ձեռնարկին ներկայ բարձրաստիճան այլ պաշտօնատարներ, որոնք շեշտեցին նման ձեռնարկներու կարեւորութիւնը:

ԻՏԱԼԻԱ ¬ ՊԵՐԿԱՄՕ

22 ապրիլին Պերկամոյի քաղաքապետարանին նախաձեռնութեամբ նահանգի պատմական սրահին մէջ տեղի ունեցաւ Հայոց ցեղասպանութեան 96-ամեակին նուիրուած ձեռնարկ մը, որուն ներկայ գտնուեցան քաղաքապետի ներկայացուցիչը, մեծաթիւ բազմութիւն մը, մեծամասնութիւնը` օտար ակադեմականներ, մտաւորականներ, պատմաբաններ եւ այլն:

Հայոց ցեղասպանութեան, Հայաստանի Հանրապետութեան ներկայ իրավիճակին եւ Լեռնային Ղարաբաղի տագնապին մասին խօսեցան երեք իտալացի դասախօսներ:

Պատմաբան Ալտօ Ֆեռարի լայնօրէն անդրադարձաւ Հայոց ցեղասպանութեան, հայութեան դէմ գործադրուած սպանդին` բացատրելով, թէ ինչպէ՛ս, ի՛նչ պատճառներով տեղի ունեցան 1915¬ի դէպքերը: Ան հաստատեց, որ տեղի ունեցածը ցեղասպանութիւն էր:

Երկրորդ դասախօսութիւնը ներկայացուց Լոմպարտա նահանգի տնտեսական յանձնախումբի նախագահ Քարլօ Սափիոթի, որ 17 անգամ այցելած է Հայաստան. ան խօսեցաւ Հայաստանի Հանրապետութեան մասին` լուսարձակի տակ առնելով հայ ժողովուրդի կարողականութիւնն ու մօտեցումները տարբեր հարցերու: Ան շեշտեց, որ Հայ դատի հարցով սփիւռքահայութիւնը  շատ աւելի խստապահանջ է, քան` Հայաստանի հայութիւնը:

Լեռնային Ղարաբաղի մասին գիրք¬ուսումնասիրութիւն պատրաստած գրագէտ Էմմանուէլ Ալիպրանտի հաստատեց, որ բազմաթիւ տուեալներ կան Ղարաբաղի անկախ հանրապետութիւն ըլլալու իրաւունքը շեշտող: Ան խօսեցաւ Լեռնային Ղարաբաղի տագնապին մասին` նշելով, որ ան պէտք է անկախ պետականութիւն ունեցող երկիր դառնայ:

Նշենք, որ այս առիթով Հռոմի մէջ Հայաստանի դեսպանատունը հեռագիր յղած էր Պերկամոյի քաղաքապետութեան` շնորհակալութիւն յայտնելով այս նախաձեռնութեան համար եւ յայտնելով, որ նման ձեռնարկներ կը շարունակեն կենդանի պահել մարդկային դատերը, պաշտպանել անոնց իրաւունքները:

Ձեռնարկին լայնօրէն անդրադարձան տեղական օրաթերթերը:

– 20 ապրիլին «Իտալիա¬Հայաստան» խորհրդարանական յանձնախումբի նախագահ, երեսփոխան Սանտրա Ցամպան ու փոխնախագահ Ա. Աշիուտի Իտալիոյ խորհրդարանի երեսփոխաններու տան եւ ծերակոյտին մէջ անդրադարձան Հայոց ցեղասպանութեան` առաջարկելով, որ «Ապրիլ 24-ը Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակի օր յայտարարուի Իտալիոյ մէջ»: Արտայայտուեցան թեր եւ դէմ կարծիքներ, սակայն դրական մօտեցումը տիրական էր: Նկատի ունենալով Իտալիոյ եւ Թուրքիոյ միջեւ երկկողմանի համագործակցութեան բարձր մակարդակը` երեսփոխանները շեշտեցին, որ «Հայոց ցեղասպանութեան հարցը մարդու հիմնական իրաւունքներու պաշտպանութեան հարց է: Անիկա ուղղուած չէ Թուրքիոյ դէմ, այլ ընդհակառակն` պիտի օգնէ հայ¬թրքական երկխօսութեան եւ երկու ժողովուրդներուն միջեւ վստահութեան վերականգնման»: Նիստին նախագահող ծերակոյտի նախագահ Վ. Կիտտին նշեց, որ «այս հարցին գծով լռութիւնը անթոյլատրելի է եւ հայերուն ապրած ողբերգութեան յիշատակումը կարեւոր է ապագային նման բանի մը կրկնութեան առաջքը առնելու եւ մարդու իրաւունքներու խախտումը չթոյլատրելու համար»:

– 19 ապրիլին Հայոց ցեղասպանութեան 96-ամեակին առիթով Իտալիոյ խորհրդարանի երեսփոխաններու տան «Ռեֆեթթորիօ» պատմական սրահին մէջ տեղի ունեցաւ շնորհահանդէսը 1913-1916 թուականներուն Օսմանեան կայսրութեան մէջ Միացեալ Նահանգներու դեսպան Հենրի Մորկընթաուի «Օրագիր» գիրքին, որ առաջին անգամ ըլլալով թարգմանուած եւ հրատարակուած է իտալերէնով:

Ներկայ էին իտալացի խորհրդարանականներ, կառավարական եւ գիտական շրջանակներու ներկայացուցիչներ, տարբեր երկիրներու դեսպաններ, դիւանագէտներ, ինչպէս նաեւ հայ համայնքային կառոյցներու ղեկավարներ:

Ձեռնարկին ընթացքին խօսք առաւ «Իտալիա- Հայաստան» խորհրդարանական յանձնախումբի նախագահ, երեսփոխան Սանտրա Ցամպան, որ դիտել տուաւ, թէ ասիկա առաջին նախաձեռնութիւնն է Իտալիոյ խորհրդարանին մէջ կայացած եւ անիկա կարեւոր քայլ մը կը հանդիսանայ Իտալիոյ խորհրդարանին կողմէ Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման իմաստով: Ան նաեւ նշեց, որ Հայոց ցեղասպանութեան վերաբերող օրէնքի նախագիծ պատրաստած է եւ մօտ օրէն պիտի ներկայացնէ Իտալիոյ խորհրդարանի երեսփոխաններու տան անդամներուն:

Իտալիոյ մէջ Հայաստանի դեսպան Ռուբէն Կարապետեան այս առիթով իր արտասանած խօսքին մէջ նշեց, որ Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչումը կարեւոր է ո՛չ միայն Հայաստանի, այլ նաեւ Թուրքիոյ համար, որովհետեւ վերջինս իր սեփական պատմութեան հետ հաշտուելու անկարող ըլլալով` կը փորձէ զայն խեղաթիւրել ու հերքել:

Ըստ դեսպանին, մերժելով դիւանագիտական յարաբերութիւններ հաստատել Հայաստանի հետ, շարունակելով փակ պահել Հայաստանի հետ սահմանը, աջակցելով Ազրպէյճանի` Լեռնային Ղարաբաղի հարցին գծով, Թուրքիա դրական ազդեցութիւն չի ձգեր Հարաւային Կովկասի կայունութեան ու խաղաղութեան վրայ:

Խօսք առին նաեւ դասախօսներ փրոֆ. Մարչելլօ Ֆլորես եւ դոկտ. Ֆրանչեսքօ Պերտի:

Անոնք ներկայացուցին հայութեան ոչնչացման հրէշային ծրագիրին ամբողջական պատկերը, ջարդին հանգրուանները` հաստատելով, որ ցեղասպանութեան հերքումը ցեղասպանութեան կրկնութիւն, կամ աւելի ճիշդը ցեղասպանութեան շարունակութիւն կը նշանակէ: Անոնք հաստատեցին, որ պէտք է նաեւ աշխատանք տանիլ, որ Թուրքիոյ նոր սերունդները կարենան հաշտուիլ իրենց պատմութեան հետ, թապուները անհետանան եւ Թուրքիա ճանչնայ Հայոց ցեղասպանութիւնը:

ԱԹԷՆՔ ԵՒ ԹԵՍԱՂՈՆԻԿԷ

Հայոց ցեղասպանութեան 96-ամեակի ոգեկոչման առիթով 16 ապրիլէն սկսեալ Աթէնքի եւ Թեսաղոնիկէի մէջ տեղի ունեցան շարք մը ձեռնարկներ` կազմակերպութեամբ յունահայ համայնքի կառոյցներու, մասնաւորապէս ՀՅԴ Յունաստանի Կեդրոնական կոմիտէի, Ռամկավար ազատական կուսակցութեան եւ անոնց կառոյցներուն` Հայ դատի յանձնախումբին եւ Հայ իրաւանց խորհուրդի անդամներու համագործակցութեամբ եւ մասնակցութեամբ Յունաստանի մէջ Հայաստանի Հանրապետութեան դեսպանութեան:

16 ապրիլին Աթէնքի Նէա Զմիռնի թաղամասի «Զանգակ» յուշակոթողին մօտ տեղի ունեցաւ Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակի ձեռնարկ, որուն ներկայ էին Յունաստանի հայ համայնքի, Աթէնքի նահանգապետարանի, Նէա Զմիռնիի քաղաքապետարանի եւ տեղական ինքնակառավարման այլ մարմիններու տարբեր կազմակերպութիւններու ղեկավարներ, Յունաստանի քաղաքական կուսակցութիւններու ներկայացուցիչներ, հոգեւոր առաջնորդներ եւ զանգուածային լրատուամիջոցներու ներկայացուցիչներ:

Յունաստանի ցամաքային զօրքերու «Էվելփիտոն» զինուորական ակադեմիայի հայ զինուորները կազմած էին պատուոյ պահակախումբ: Կատարուեցաւ հոգեհանգստեան պաշտօն` Յունահայոց թեմի առաջնորդ Խորէն եպս. Տողրամաճեանի գլխաւորութեամբ: Խօսք առին Յունաստանի մէջ Հայաստանի դեսպան Գագիկ Ղալաչեան, համայնքի ներկայացուցիչներ, Աթէնքի փոխնահանգապետ Լ. Վասիլաքի, Նէա Զմիռնիի քաղաքապետ Ս. Ցուլաքիս եւ այլն: Արարողութեան աւարտին «Զանգակ» յուշակոթողին առջեւ տեղի ունեցաւ ծաղկեպսակի զետեղում:

17 ապրիլին Աթէնքի կեդրոնը գտնուող «Աթթիկոն» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ յիշատակի արարողութիւններու հիմնական ձեռնարկը: «Աթթիքոն» սրահը հաւաքուած էին Յունաստանի խորհրդարանի երեսփոխաններ ու կառավարութեան անդամներ, Յունաստանի մէջ հաւատարմագրուած դիւանագիտական ներկայացուցիչներու ղեկավարներ եւ դիւանագէտներ, զինուորական կցորդներ եւ այլն:

Հիմնական բանախօսն էր Թրակիոյ Տեմոքրիթոս համալսարանի դասախօս Թէոֆանիս Մալքիտիս, որ ներկայացուց Հայոց ցեղասպանութեան պատճառներն ու հետեւանքները:

Ելոյթներ ունեցան Յունաստանի խորհրդարանի փոխնախագահ Կ. Նիոթիս, Յունաստանի կառավարութեան, Աթէնքի նահանգապետարանի յունական խորհրդարանին մէջ ներկայացուած բոլոր կուսակցութիւններուն ներկայացուցիչները: Ելոյթ ունեցաւ նաեւ Յունաստանի մէջ Հայաստանի Հանրապետութեան դեսպան Գ. Ղալաչեան:

Հայաստանի դեսպանը Հայաստանի Հանրապետութեան Մովսէս Խորենացի մետալով պարգեւատրեց հայ ժողովուրդի յոյն վաղեմի բարեկամ փրոֆեսէօր Իոաննիս Խասիոթիսը:

Ձեռնարկին յաջորդեց բազմամարդ քայլարշաւ դէպի Յունաստանի մայրաքաղաքի կեդրոնական Սինթակմա հրապարակը, ուր Անյայտ զինուորի յուշարձանին առջեւ տեղի ունեցաւ ծաղկեպսակի զետեղում:

Նոյն օրը Թեսաղոնիկէի նահանգային եւ քաղաքային իշխանութիւններուն հետ հայ համայնքային կառոյցներու համագործակցութեամբ Հայոց ցեղասպանութեան ոգեկոչման ձեռնարկ տեղի ունեցաւ Թեսաղոնիկէի «Վելիթիօ» սրահին մէջ: «Քրիստոնէութեան ողջակիզումը Օսմանեան կայսրութեան տարիներուն» նիւթով բանախօսեց Վլասիս Աղծիթիսը:

Այնուհետեւ տեղի ունեցաւ քայլարշաւ դէպի Անյայտ զինուորի յուշարձան, ուր տեղի ունեցաւ Հայաստանի դեսպանութեան, համայնքային կազմակերպութիւններուն եւ յունական իշխանութիւններուն, ինչպէս նաեւ Յունաստանի արդարադատութեան եւ մարդու իրաւունքներու նախարար Խ. Քասթրանտիսի կողմէ ծաղկեպսակի զետեղում:

Ապրիլեան օրերուն Յունաստանի հայ համայնքային կազմակերպութիւններուն կողմէն տեղի ունեցան գիրքերու, ժապաւէններու եւ լուսանկարներու ցուցադրութիւններ, ինչպէս նաեւ Յունաստանի զանազան հայկական եկեղեցիներուն մէջ տեղի ունեցան հոգեհանգստեան արարողութիւններ:

ԱՐԺԱՆԹԻՆ

Հայոց ցեղասպանութեան 96-ամեակի ոգեկոչման նախօրեակին, Արժանթինի խորհրդարանի վերին պալատը անգամ մը եւս յատուկ յիշատակութեամբ դատապարտեց Մեծ եղեռնի հեղինակները:

Ծերակուտականներ Տանիել Ֆիլմուսի, Ռուպեն Ժուսթինեանիի, Էրնեսթօ Սանսի եւ Սոնիա Էսքութերոյի նախաձեռնութեամբ իրագործուած այս քայլով, Արժանթինի Ազգային ծերակոյտը վերահաստատեց Ապրիլ 24-ը «Հանդուրժողականութեան եւ ազգերու միջեւ յարգանքի օր» հռչակելու իր նախորդ մէկ որոշումը:

Որոշումի յայտարարութեան մէջ կ՛ըսուի. «Ազգային ծերակոյտը կը դատապարտէ ՄԱԿ-ի 1948 թուականի «Ցեղասպանութեան կանխարգիլման եւ պատիժի մասին» ուխտով նախատեսուած բոլոր ձեւերն ու անհանդուրժողականութեան եւ Ցեղասպանութեան ժխտումին ուղղուած բոլոր դրսեւորումները եւ իր համերաշխութիւնը կը յայտնէ արժանթինահայ համայնքին»:

ՀՈԼԱՆՏԱ

– Կազմակերպութեամբ ՀՅԴ «Գարեգին Նժդեհ» երիտասարդական միութեան, 23 ապրիլին ջահերով երթ տեղի ունեցաւ դէպի Հոլանտայի մէջ Թուրքիոյ դեսպանատուն:

– Կազմակերպութեամբ Հոլանտայի Հայ դատի յանձնախումբին եւ Ալմելոյի Գ. Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ, նաեւ ՀՄԸՄ-ի վարչութիւններուն, 22 ապրիլին Ալմելոյի «Գ. Կիւլպենկեան» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ Հայոց ցեղասպանութեան 96-ամեակին նուիրուած յիշատակի երեկոյ:

Ձեռնարկէն առաջ ծաղկեպսակներ զետեղուեցան եկեղեցւոյ շրջափակին մէջ գտնուող Հայոց ցեղասպանութեան նահատակներուն նուիրուած յուշարձանին առջեւ:

Ոգեկոչման ձեռնարկին ներկայ էին Հոլանտայի մէջ Հայաստանի դեսպան Ձիւնիկ Աղաջանեան, հայ, հոլանտացի, գերմանացի պատմաբաններ ու գիտնականներ, հարիւրաւոր հայորդիներ եւ հիւրեր:

Երկու վայրկեան յոտնկայս լռութեամբ նահատակներուն յիշատակը յարգելէ ետք խօսք առին դեսպան Աղաջանեան, Պոխումի Ռուհր համալսարանի պատմութեան բաժանմունքի դասախօս փրոֆ. Միհրան Տապաղ, Հոլանտայի Բաց համալսարանի մշակութային գիտութիւններու դասախօս դոկտ. փրոֆ. Վան Տեր Տիւսսէ, Ալմելոյի եկեղեցիներու խորհուրդի ներկայացուցիչ Եաապ Վան Սելմ, Գերմանիոյ «Արմենիենհիլֆէ» կազմակերպութեան նախագահ Կունտեր Պրինկամ եւ ուրիշներ: Անոնք իրենց խօսքերուն մէջ մերժեցին թրքական ուրացման քաղաքականութիւնը, որովհետեւ ցեղասպանութիւնը փաստ է` եւրոպացի մասնագէտներուն կողմէ հաստատուած, եւ ոչ թէ հայկական միակողմանի տեսակէտ: Անոնք յայտնեցին, որ ուրացումը վնասակար է նաեւ ուրացողին:

Ոգեկոչման երեկոյին ընթացքին գործադրուեցաւ գեղարուեստական հարուստ յայտագիր: Հնչեց Ա. Արմէնակեանի ղեկավարած սիմֆոնիք նուագախումբին կատարումով դասական երաժշտութիւն, ինչպէս նաեւ ՀՄԸՄ-ականներ ներկայացուցին փունջ մը երգեր:

Աւարտին խօսք առաւ Հայ դատի յանձնախումբի նախագահ Մ. Աբրահամեան, որ հպարտալի նկատեց հոլանտահայ գաղութին ձեռքբերումները եւ կոչ ուղղեց` յառաջիկային աւելի լաւ կազմակերպուելու ու պայքարելու մինչեւ մեր նպատակներու իրագործումը` ազատ, անկախ ու միացեալ Հայաստանի կերտումը:

– 19 ապրիլին հոլանտահայ համագործակցող կազմակերպութիւնները` Հոլանտայի Հայ դատի յանձնախումբը եւ հոլանտահայ կազմակերպութիւններու համադաշնակցութիւնը մեծ հանրահաւաքով եւ ցոյցով նշեցին Մեծ եղեռնի 96-ամեակը: Հարիւրաւոր հայեր հաւաքուեցան Հոլանտայի խորհրդարանին դիմաց` իրենց ընդվզումը արտայայտելով Թուրքիոյ ժխտողական քաղաքականութեան եւ Հոլանտայի իշխանութիւններուն անհետեւողականութեան դէմ: Հայկական կազմակերպութիւններու ներկայացուցիչներ Մասիս Աբրահամեան եւ Մաթօ Հախվերդեան ներկայացուցին հոլանտահայութեան դիրքորոշումները` արդի քաղաքական իրավիճակին առնչութեամբ: Անոնք յատուկ զայրոյթ արտայայտեցին Եւրոպական խորհրդարանի անդամ, հոլանտացի Օմեն Ռոյթենի` Թուրքիոյ վերաբերող զեկուցումին գծով, որովհետեւ ան զլացած էր Հայոց ցեղասպանութեան մասին մէկ բառ իսկ նշել:

Հանրահաւաքը ողջունեցին Հոլանտայի խորհրդարանի գրեթէ բոլոր խմբակցութիւններուն ներկայացուցիչները, անոնք իրենց զօրակցութիւնը յայտնեցին ցուցարարներուն` խոստանալով նպաստել հոլանտահայութեան պահանջներուն իրականացման, յատկապէս Լա Հէյի մէջ Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձանի տեղադրման առաջարկին հովանաւորութեան:

Հանրահաւաքի մասնակիցները իրենց պահանջները ամփոփող խնդրագիր ներկայացուցին խորհրդարանին եւ կառավարութեան: Ցուցարարները ներկայացնող պատուիրակութիւն մը ընդունուեցաւ Հոլանտայի խորհրդարանի 8 հոգիէ բաղկացած պատգամաւորներու խումբի մը կողմէ եւ խոստում տրուեցաւ անոնց` յաւուր պատշաճի ուշադրութիւն դարձնելու հայութեան պահանջներուն:

Հանրահաւաքի մասնակիցները ուղղուեցան Թուրքիոյ դեսպանատուն. մասնակիցները իրենց պահանջի ձայներով թնդացուցին շրջանը, անոնք պահանջեցին ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչում եւ մերժեցին Թուրքիոյ` Եւրոպական Միութիւն մուտքը, մինչեւ որ ան ճանչնայ Հայոց ցեղասպանութիւնը:

Թուրքիոյ դեսպանատան մուտքին ցուցարարներէն պատուիրակութիւն մը պահանջագիր ներկայացուց, սակայն դեսպանատան կողմէ ոչ ոք ընդունեց ստանձնել զայն. մասնակիցները նամակը զետեղեցին նամակատուփին մէջ:

ԱՄՍԹԵՐՏԱՄ ԵՒ ԱՍՍԵՆ

Հայոց ցեղասպանութեան 96-ամեակի ոգեկոչման յատուկ արարողութիւն տեղի ունեցած է 24 ապրիլի օրը` Ամսթերտամի եւ Ասսենի մէջ:

Արդարեւ, Հոլանտայի մէջ Հայաստանի դեսպան Ձիւնիկ Աղաջանեան Ցեղասպանութեան զոհերու խաչքարին մօտ համախմբուած հայորդիներուն ուղղելով իր խօսքը շեշտած է, որ պէտք է շարունակել Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման հոլովոյթը` միշտ վառ պահելով զոհերուն յիշատակը մեր մէջ: Դեսպան Աղաջանեան դիտել տուած է, որ իւրաքանչիւր հայու պարտաւորութիւնն է նշեալ հոլովոյթին մէջ իր ներդրումը ունենալ:

ԴԱՄԱՍԿՈՍ

24 Ապրիլին Դամասկոսի մէջ առաջնորդանիստ Ս. Սարգիս եկեղեցւոյ մէջ տեղի ունեցաւ Հայոց ցեղասպանութեան 96-ամեակի ոգեկոչման Ս. պատարագ, ապա կատարուեցաւ հոգեհանգստեան պաշտօն` Ցեղասպանութեան յուշարձանին մօտ` Դամասկոսի քոյր եկեղեցիներու հոգեւոր առաջնորդներուն եւ ներկայացուցիչներուն մասնակցութեամբ:

25 ապրիլին Դամասկոսի Հայոց գերեզմանատան մէջ տեղի ունեցաւ սուգի արարողութիւն` Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու յուշահամալիրին առջեւ: Արարողութեան աւարտին տեղի ունեցաւ ծաղկեպսակի զետեղում` Սուրիոյ մէջ Հայաստանի դեսպան Արշակ Փոլատեանի եւ դեսպանատան անձնակազմին կողմէ:

Նոյն օրը, Սուրիոյ մէջ Հայաստանի դեսպանատուն այցելեցին սուրիահայ գաղութի երեք համայնքապետերը, կուսակցական եւ միութենական ղեկավարներ եւ գաղութի ներկայացուցիչներ, որոնք գրառում կատարեցին ոգեկոչման յուշամատեանին մէջ:

ԵԳԻՊՏՈՍ

Կազմակերպութեամբ Գահիրէի Ազգային իշխանութեան, 24 ապրիլի երեկոյեան ժամը 8:00-ին, Գահիրէի «Պելեքտանեան» հանդիսասրահին մէջ տեղի ունեցաւ Նահատակաց յիշատակի մենահամերգ, զոր կատարեց այս առիթով յատուկ Հայաստանէն հրաւիրուած Գէորգ Հաճեան:

Հայ դասական եւ կոմիտասեան երգերու մեկնաբան Գ. Հաճեան ներկայացուց երկու բաժինէ բաղկացած հարուստ եւ հարազատ յայտագիր մը` հայ ու լատին հոգեւոր երգեր, ապա կոմիտասեան եւ հայրենասիրական երգեր: Դաշնակով անոր կը նուագակցէր Հայկ Աւագեան:

Ձեռնարկին ներկայ էին Եգիպտոսի մէջ Հայաստանի դեսպան Արմէն Մելքոնեան, պաշտօնական հիւրեր եւ հոծ բազմութիւն մը:

Ձեռնարկին ընթացքին խօսք առաւ դեսպան Ա. Մելքոնեան, որ անդրադարձաւ Հայոց ցեղասպանութեան 96-ամեակին, հայ ժողովուրդի պահանջատիրական ամրակուռ երթին եւ հաստատեց, որ Հայաստանի, սփիւռքի եւ համայն հայութեան ջանքերով կարելի պիտի ըլլայ իրականացնել հայկական փափաքները:

Փակումը կատարեց Եգիպտոսի եւ Ափրիկէի հայոց թեմի առաջնորդ Աշոտ եպս. Մնացականեան, որ նահատակներուն եւ անոնց կտակին մասին խօսեցաւ. ան նաեւ յատուկ շնորհակալութիւն յայտնեց Գ. Հաճեանին` հայ երգի ու երաժշտութեան աշխարհին մէջ անոր տարած նուիրական առաքելութեան համար:

ՄՈՍԿՈՒԱ

20 ապրիլին Մոսկուայի մէջ Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակի երեկոյ մը կազմակերպուած է գործակցաբար Հայաստանի դեսպանատան, Ռուս-հայկական համագործակցութեան եւ Ջաւախքի որդիք կազմակերպութեանց:

Հայ թէ ռուս բարձրաստիճան ներկայացուցիչներու եւ պաշտօնատարներու ներկայութեան կայացած սոյն ձեռնարկին, ցուցադրուած է Ցեղասպանութեան մասին վաւերագրական ժապաւէն մը:

Այս առիթով ելոյթ ունեցած ու խօսքեր արտասանած են Ռուսիոյ Պետական տումայի նախագահի տեղակալ Վ. Ժիրինովսքի, Պետական տումայի երեսփոխաններ, հասարակական քաղաքական գործիչներ եւ հայ համայնքային տարբեր կազմակերպութիւններու ներկայացուցիչներ: Այս առիթով կարդացուած է նաեւ Ռուսիոյ մէջ Հայաստանի դեսպանին ուղերձը:

ՖՐԱՆՍԱ

24 ապրիլին Փարիզի Ս. Յովհաննէս Մկրտիչ Հայ առաքելական Մայր եկեղեցւոյ մէջ տեղի ունեցաւ Ս. պատարագ` Հայոց ցեղասպանութեան զոհերուն նուիրուած: Ապա ժողովուրդը երթ մը կազմակերպեց դէպի Յաղթանակի կամարը, ուր տեղի ունեցաւ յիշատակի ձեռնարկ` Ֆրանսայի մէջ Հայաստանի դեսպան Վիգէն Չիտեչեանի, ֆրանսացի քաղաքական գործիչներու, բարձրաստիճան զինուորականներու, քաղաքացիական եւ կրօնական անձնաւորութիւններու մասնակցութեամբ: Ծաղկեպսակներ զետեղուեցան անյայտ զինուորի շիրիմին:

Ձեռնարկին մասնակիցները ապա ուղղուեցան Շանզ Էլիզէ եւ Ճորճ 5-րդ պողոտաներուն անկիւնը, ուր տեղի ունեցաւ բազմահազար ժողովուրդի հաւաք` Հայոց ցեղասպանութեան 96-ամեակը նշող եւ 4 մայիսին Ֆրանսայի ծերակոյտին կողմէ Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականօրէն դատապարտող օրինագիծի ընդունումը պահանջող: Ելոյթ ունեցան ֆրանսահայ քաղաքական, հասարակական, կուսակցական գործիչներ, ֆրանսացի գործիչներ, քաղաքապետներ, մտաւորականներ եւ այլն:

Ապա հաւաքին մասնակիցները ուղղուեցան դէպի Կոմիտասի արձանը, ուր տեղի ունեցաւ հանրահաւաք, ծաղկեպսակներու զետեղում:

25 ապրիլին Փարիզի Աստուածամօր տաճարին դիմաց բացումը կատարուեցաւ «Ցեղասպանութեան ոգեկոչման եւ ժխտողականութեան մերժման» խորագիրով ցուցահանդէսին, որ կազմակերպուած էր «Ժխտողականութեան դէմ հայկական հսկում» կազմակերպութեան կողմէ:

Նշենք, որ Հայոց ցեղասպանութեան 96-ամեակին նուիրուած ձեռնարկներ եւ հաւաքներ տեղի ունեցան նաեւ Մարսէյի, Լիոնի, Վալանսի, Անթոնիի, Մեթրոնի եւ ֆրանսական այլ քաղաքներու մէջ:

ՄԻԱՑԵԱԼ ՆԱՀԱՆԳՆԵՐ

Աւելի քան 1500 լոսանճելըսահայերու մասնակցութեամբ, հինգշաբթի, 21 ապրիլի յետմիջօրէին տեղի ունեցաւ բողոքի ցոյց մը, Լոս Անճելըսի մերձակայ Քալվըր քաղաքի «Սոնի» շարժանկարային համալիրին առջեւ, ուր Միացեալ Նահանգներու նախագահ Պարաք Օպամայի ներկայութեամբ տեղի կ՛ունենար դրամահաւաքի ձեռնարկ մը:

Ամերիկահայ ցուցարարները «Օպամա՛, յարգէ՛ խոստումդ» կարգախօսով իրենց բողոքն ու հիասթափութիւնը արտայայտեցին Հայոց ցեղասպանութիւնը ճանչնալու եւ հայ ժողովուրդին արդարահատոյց ըլլալու իր նախընտրական քարոզարշաւի խոստումը դրժելու` նախագահ Օպամայի կեցուածքին նկատմամբ:

Ցոյցի ընթացքին ելոյթ ունեցան «Սիսթըմ աֆ է Տաուն» խումբի հանրայայտ երգիչ եւ մարդկային իրաւունքներու ջատագով Սերժ Թանքեան, ՀՅԴ Արեւմտեան Ամերիկայի Կեդրոնական կոմիտէի անդամ Յովան Թաշճեան, Արեւմտեան Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախումբի ատենապետ Անդրանիկ Քիզիրեան եւ «Ասպարէզ» օրաթերթի անգլերէն բաժինի խմբագիր Արա Խաչատրեան, որոնք, յանուն ցուցարարներուն, իրենց բողոքն ու վրդովմունքը արտայայտեցին խոստմնադրուժ նախագահին եւ կոչ ուղղեցին ցուցարարներուն, որ շարունակեն իրենց պահանջատիրական աննահանջ պայքարը ցեղասպան Թուրքիոյ դէմ:

Ցոյցին ներկայ էին հայկական եւ ամերիկեան բազմաթիւ լրատուամիջոցներու եւ պատկերասփիւռի կայաններու ներկայացուցիչներ ու լրագրողներ, որոնք ցուցարարներուն հետ ունեցան հարցազրոյցներ ու ճեպազրոյցներ: Նոյն օրը ամերիկեան տեղական բոլոր պատկերասփիւռի կայանները լայնօրէն անդրադարձան ամերիկահայութեան այս ցոյցին, իսկ ուրբաթ օր շարք մը տեղական թերթեր այս մասին լուրեր եւ լուսանկարներ հրապարակեցին:

Նշենք, որ ցոյցը կազմակերպած էր Հայոց ցեղասպանութեան համայնքային յանձնախումբը:

*
*  *

Հաւատարիմ մնալով վերջին տարիներու իր աւանդութեան` Լոս Անճելըսի քաղաքապետութիւնը յատուկ հանդիսութեամբ մը ոգեկոչեց յիշատակը Հայոց ցեղասպանութեան:

Քաղաքապետական խորհուրդի անդամներ Էրիք Կարսեթիի եւ Փոլ Գրիգորեանի նախաձեռնութեամբ, չորեքշաբթի, 20 ապրիլին, քաղաքապետարանին մէջ տեղի ունեցաւ յիշատակի արարողութիւն մը, որուն հրաւիրուած էին հայ համայնքի ներկայացուցիչներ:

Առաջնորդ Մուշեղ արք. Մարտիրոսեանի իբրեւ ներկայացուցիչ, արարողութեան ներկայ եղաւ Միւռոն Ծ. վրդ. Ազնիկեան` ընկերակցութեամբ Վիգէն Ա. քհնյ. Վասիլեանի եւ Նարեկ Ա. քհնյ. Փեհլիվանեանի: Ներկայ էին Վաչէ արք. Յովսէփեան, Հայ դատի եւ հայկական այլ միաւորներու ներկայացուցիչներ:

Հանդիպումը սկսաւ պաշտօնական ընդունելութեամբ մը եւ հաւաքական աղօթքով: Պատրաստուած էր կարճ յայտագիր մը, որուն ընթացքին, քաղաքապետական խորհուրդը պատուեց միջազգային ճանաչում գտած պատմաբան փրոֆ. Ռիչըրտ Յովհաննէսեանը` առ ի գնահատանք Ցեղասպանութեան ուսումնասիրութեան եւ հայութեան իրաւունքներուն ճանաչման նպատակով բազմատասնեակ տարիներու իր աշխատանքին ու իրագործումներուն:

Կարճ դադարէ մը ետք, քաղաքապետական խորհուրդը գումարեց Ցեղասպանութեան 96-ամեակին նուիրուած յատուկ նիստ մը, որուն ընթացքին ժողովը անգամ մը եւս պատուեց փրոֆ. Յովհաննէսեանը եւ իրեն յանձնեց Ցեղասպանութեան մասին իր հռչակագիրէն օրինակ մը:

Իր կարգին, Լոս Անճելըսի քաղաքապետ Անթոնիօ Վիարայկոսա չորեքշաբթի օր հրապարակեց Հայոց ցեղասպանութեան 96-ամեակը նշող յայտարարութիւն մը` կոչ ուղղելով քաղաքի բնակչութեան, որ յարգեն այս ահաւոր ոճիրին զոհ գացած 1.5 միլիոն հայերուն յիշատակը:

– Միացեալ Նահանգներու Ֆոքսպորօ շրջանին մէջ Հայոց ցեղասպանութեան 96-ամեակին անդրադարձ կատարուեցաւ այլ ոճով:

www.peaceofart.org կազմակերպութիւնը այս առիթով ճամբեզրին գտնուող իր հսկայ պաստառին վրայ զետեղեց հետեւեալ տողերը բովանդակող նկար մը: «Ի յարգանս մէկուկէս միլիոն նահատակներու յիշատակին: 24 Ապրիլ, 1915: Ճանչցի՛ր Հայոց ցեղասպանութիւնը:

ՂԱԶԱԽՍՏԱՆ ԵՒ ԽԸՐԽԸԶԻՍՏԱՆ
ԱԼՄԱԹԻ

Ապրիլ 24-ի առաւօտեան, Ալմաթիի Ս. Կարապետ Հայ առաքելական եկեղեցւոյ մէջ տեղի ունեցաւ հոգեհանգիստի կարգ եւ այնուհետեւ մատուցուեցաւ Ս. պատարագ` 96 տարի առաջ թուրք ոճրագործներու ձեռքով ցեղասպանութեան ենթարկուած մէկուկէս միլիոն հայ անմեղ զոհերուն յիշատակին:

Արարողութեան ներկայ էին հարիւրաւոր հայեր, որոնք մէկ վայրկեան լռութեամբ յարգեցին հայ նահատակներուն յիշատակը:

Պատարագի աւարտին Ալմաթիի Հայկական մշակութային տան սրահին մէջ տեղի ունեցաւ Ցեղասպանութեան ոգեկոչման ձեռնարկ: Ձեռնարկը սկսաւ «Ատանա» տեսահոլովակին ցուցադրութեամբ, որմէ ետք խօսք առին Ս. Կարապետ եկեղեցւոյ հովիւ Մարկոս քահանան եւ տեղւոյն հայ համայնքի ներկայացուցիչները, որոնք դատապարտեցին 1915-ի ոճիրները եւ յայտնեցին, որ ժողովուրդի, ազգի ու մարդկութեան դէմ նմանօրինակ յանցագործութիւններ բացառելու համար անոնք պէտք է ժամանակին իրենց արժանի գնահատականը ստանան մարդկութեան կողմէ: Ապա տեղի ունեցաւ գեղարուեստական յայտագիր` կիրակնօրեայ դպրոցի սաներուն պատրաստութեամբ:

ԱՍԹԱՆԱ

Ապրիլ 214-ին Ասթանա քաղաքի «Վան» հայկական մշակութային կեդրոնի ղեկավարութիւնը կազմակերպած էր Հայոց ցեղասպանութեան 96-ամեակին նուիրուած յուշ-հաւաք մը, որուն ներկայ էին Ղազախստանի մէջ Հայաստանի Հանրապետութեան դեսպանութեան անձնակազմը:

Հաւաքին մասնակիցները կանուխ առաւօտեան արդէն իսկ այցելելով տեղւոյն ուղղափառ եկեղեցին` մոմեր վառած էին Ցեղասպանութեան անմեղ զոհերուն յիշատակին:

Այնուհետեւ «Վան» հայկական մշակութային կեդրոնին մէջ մասնակիցները դիտեցին Հայոց ցեղասպանութեան նուիրուած փաստագրական ժապաւէն մը:

ՔԱՐԱԿԱՆՏԱ

Քարականտայի «Սպասկ» յուշահամալիրի Հայոց ցեղասպանութեան նահատակներու յիշատակին նուիրուած խաչքար-յուշակոթողին առջեւ 25 ապրիլին տեղի ունեցաւ Հայոց ցեղասպանութեան 96-ամեակին նուիրուած յուշ-հաւաք, որուն մասնակիցները ծաղիկներ զետեղեցին խաչքարին առջեւ եւ յարգանքի տուրք մատուցեցին հայ անմեղ զոհերուն յիշատակին` մէկ վայրկեան լռութեամբ:

ՊԻՇՔԵՔ

Հայաստանի Հանրապետութեան պատուաւոր հիւպատոսի գրասենեակը եւ «Նայիրի» հասարակական միութիւնը կազմակերպեց յուշ-հաւաք եւ ծաղկեպսակներու զետեղման արարողութիւն` հայկական խաչքարի առջեւ:

ԹԻՖԻԼՍ

Կազմակերպութեամբ Վրաստանի Հայ համայնք հասարակական կազմակերպութեան, 23 ապրիլին Թիֆլիսի մէջ տեղի ունեցաւ Հայոց ցեղասպանութեան 96-ամեակին նուիրուած ջահերթ մը: Ձեռնարկին իրենց մասնակցութիւնը բերին մօտաւոր 100 հոգի` Վրաստանի Հայկական համագործակցութեան կեդրոն, Վրաստանի Հայ ուսանողներու միութիւն Վրաստանի Հայ երիտասարդական միութիւն, եւ Վրաստանի Հայ պատանեկան միութիւն» հասարակական կազմակերպութիւններէն: Երթը աւարտեցաւ Վրաստանի մէջ Թուրքիոյ դեսպանատան առջեւ, ուր մասնակիցները բողոքեցին Հայոց ցեղասպանութեան գծով թրքական ժխտողական քաղաքականութեան դէմ:

24 ապրիլին նոյն դեսպանատան առջեւ տեղի ունեցաւ խաղաղ բողոքի ցոյց մը` «Մենք յիշում եւ պայքարում ենք յանուն արդարութեան» կարգախօսով: Ցոյցին, զոր կազմակերպած էր Վրաստանի հայ համայնքը, ներկայ էին շուրջ 600 ցուցարարներ:

Խօսք առնելով Վրաստանի Հայ ուսանողներու միութեան նախագահ Արմէն Աղաջանով նշեց, որ «մենք հաւաքուած ենք, որպէսզի պաշտպանենք, մեր իրաւունքները եւ պայքարինք Հայոց ցեղասպանութեան գծով Թուրքիոյ վարած ժխտողական քաղաքականութեան դէմ:

Միութեան անդամներէն Դաւիթ Մզիկեան յայտնեց, որ պայքարը Թուրքիոյ սուտին եւ քարոզչութեան դէմ է:

«96 տարիներ ետք ալ մեր ժողովուրդը կը շարունակէ այն սուրբ պայքարը, որ սկսած են մեր պապերը: Մենք այս պայքարը շարունակող սերունդն ենք», աւելցուց Դաւիթ Մզիկեան:

Վրաստանի Հայ համայնքի նախագահ Սամուէլ Մկրտչեան ընդգծելով, որ Հայ դատի պայքարի հոլովոյթին մէջ իրենց գործունեայ մասնակցութիւնը ունին յատկապէս երիտասարդները, նշեց «Այդ է մեր ապագան, մեր յոյսը: Կը տեսնէք, թէ ինչպէ՛ս տրամադրուած է ժողովուրդը, մանաւանդ երիտասարդութիւնը: Ատիկա յոյս կը ներշնչէ, որ ժողովուրդը յաւերժ պիտի ապրի, քանի տակաւին պատրաստ է պայքարելու իր իրաւունքներուն համար:

Ցոյցին առաջին անգամ ըլլալով մասնակցած է Հայ առաքելական եկեղեցւոյ Վիրահայոց թեմի ներկայացուցիչը, ինչպէս նաեւ մասնակցած էին շարք մը փոքրամասնութիւններու ներկայացուցիչներ: Այս տարի ցոյցին իրենց մասնակցութիւնը բերած էին նաեւ Վրաստանի եզիտիներու համայնքի ներկայացուցիչներ:

ՋԱՒԱԽՔ- ՆԻՆՈԾՄԻՆՏԱ

Ջաւախքի Նինոծմինտա շրջանի «Զօրի Զօրեան» երիտասարդական միութեան ջանքերով, 24 ապրիլին Հայոց ցեղասպանութեան 96-ամեակին նուիրուած ջահերթ կազմակերպուած է: Մասնակիցները ջահերով ուղղուած են Նինոծմինտայի Ս. Սարգիս եկեղեցի եւ այս առիթով յատուկ նամակ մը փոխանցած են շրջանային քաղաքապետութեան` Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլիէն խնդրելով ճանչնալ Հայոց ցեղասպանութիւնը:

ԱԽԱԼՑԽԱ

23 ապրիլի երեկոյեան ու նախաձեռնութեամբ դարձեալ «Զօրի Զօրեան» երիտասարդական միութեան, ջահերթ կազմակերպուած է դէպի Ախալցխայի Մարտա թաղի Ցեղասպանութեան զոհերու յուշակոթող-խաչքար:

Այս առիթով մասնակիցներուն անունով նամակ մը յղուած է Վրաստանի խորհրդարանի հայազգի անդամներ Հենզել Մկոյեանին, Արմենակ Բացանդուրեանին եւ Յարութիւն Յովհաննիսեանին:

Սոյն նամակով անոնք կը խնդրէին նշեալ պատգամաւորներուն զօրակցութիւնն ու միջամտութիւնը նախագահ Սահակաշվիլիի մօտ` ճանչնալու Հայոց ցեղասպանութիւնը:

 

 

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES