ԱԿԱԱՄԵՐԻԿԵԱՆ ԶԳԱՑՈՒՄԸ «ՀԱՍՈՒՆ» Է ԱՖՂԱՆԻՍՏԱՆԻ ԵՒ ՓԱՔԻՍՏԱՆԻ ՄԷՋ

Միացեալ Նահանգներուն մէջ Քուրանի հրկիզումին տեղեկութիւնները հակաամերիկեան զգացումներ հրահրեցին Աֆղանիստանի մէջ

Քսանհինգ աֆղաններու սպանութիւնը, երկրի տարբեր քաղաքներուն մէջ տեղի ունեցած հակաամերիկեան խռովութիւններէն շաբաթ մը ետք, զուգորդուելով Փաքիստանի մէջ տեղի ունեցող հակաամերիկեան ցոյցերուն` զանազան հարցերու դէմ, ազդարարեցին նոր մարտահրաւէրներ` Միացեալ Նահանգներու գլխաւորութեամբ արեւմտեան դաշինքին, այն պահուն, երբ վերջինս կը փորձէ շրջանը կայունացնել եւ իր ուժերը Աֆղանիստանէն հեռացնել:

Պի. Պի. Սի.ի կայքէջին այցելելու յօդուածագիրը` Ահմետ Ռաշիտ, Ուաշինկթընէն կը գրէ.

Աֆղանիստանի մէջ վայրագութիւնը հրահրուեցաւ Քուրանի հրկիզումով, Միացեալ Նահանգներու մէջ: Խռովութիւնը սկսաւ Մազարէ Շերիֆի մէջ, երբ ՄԱԿ-ի գրասենեակը յարձակումի ենթարկուեցաւ, քանդուեցաւ եւ ՄԱԿ-ի 7 պաշտօնատարներ եւ պահակներ վայրագօրէն սպաննուեցան:

Ապա ցոյցերը տարածուեցան Քանտահարի հարաւը, ուր երկու օրուան ընթացքին շուրջ 13 անձեր սպաննուեցան: Վեց օր ետք այդ ցոյցերը տարածուեցան դէպի արեւելեան նահանգներն ու մայրաքաղաք Քապուլ:

Արեւմուտքցի դէտերէն ոմանք բարկացան, երբ Աֆղանիստանի նախագահ Համիտ Քարզայ ժողովուրդին ուշադրութիւնը Քուրանի հրկիզումին վրայ հրաւիրեց: Աֆղաններու մեծամասնութիւնը չէր գիտեր ատոր մասին, մինչեւ որ Քարզայ դատապարտեց  հրապարակային հրկիզումը, խռովութիւնները սկսելէ քանի մը օր առաջ:

Թէեւ կասկածէ վեր է, որ Թալեպան շարժումի անդամները այս հարցը ի նպաստ իրենց մեծ առաւելութեամբ շահագործեցին հարաւային Աֆղանիստանի իրենց հակակշիռին տակ գտնուող շրջանին մէջ եւ իրենք էին, որ ամբոխները հրահրեցին:

Անհակակշռելի ցոյցերը տեղի կ՛ունենան այն պահուն, երբ Քապուլի կառավարութիւնը կը սպասուի, որ Աֆղանիստանի կարգ մը շրջաններու հսկողութիւնը ստանձնէ Միացեալ Նահանգներու ուժերէն, յուլիսին սկսելիք փոխանցման հոլովոյթին ընթացքին, որ մինչեւ 2014 պիտի տեւէ:

ՏԱՐԱԾՈՒԱԾ ՓՏԱԾՈՒԹԻՒՆ

Ամերիկացի պաշտօնատարներու յաճախակի այցելութիւնները Փաքիստան` չեն մեղմացուցած այդ երկրին մէջ հակաամերիկեան ցասումը:

Ի՛նչ ալ ըլլան պարագաները, կասկածէ վեր է, որ Միացեալ Նահանգներու հանդէպ զգայնութիւնը երկրին մէջ կ՛աճի, սոսկալի դէպքերու շարքէ մը ետք:

Աֆղան քաղաքայիններու սպանութիւնը կը կրկնուի Միացեալ Նահանգներու յատուկ ուժերու յարձակումներու, մասնաւորաբար գիշերային ներխուժումներու եւ Միացեալ Նահանգներու օդուժին սխալ թիրախներ հարուածելու պատճառով, միաժամանակ ամերիկացի քանի մը զինուորներ կը մեղադրուին աֆղանիստանցիներու հանդէպ գործադրուած գազանութեանց եւ դիտումնաւոր սպանութիւններուն համար:

Հանրային վրդովումի եւ յուսախաբութեան մեծ մասը լաւ կառավարումի բացակայութեան եւ համատարած փտածութեան հետեւանք է, որուն պատճառով երկրի ամէնէն մեծ դրամատունը` «Քապուլ պանք»ը սնանկացաւ:

Ամերիկացիները մեղադրուեցան աֆղաններու կողմէ` հանդուրժելու համար 9 սեպտեմբերի դէպքերէն տասը տարի ետք կառավարութեան գործելու ձախողութիւնը, ինչպէս նաեւ հրահրելու համար փտածութիւնը` դրամ տալով սխալ գործարարներու:

Փաքիստանի մէջ իբրեւ Սի. Այ. Էյ.ի գործակալ մեղադրուած Ռէյմոնտ Տէյվիսի հարցը, տնտեսական ծանր տագնապը, ուժանիւթի սուր սակաւութիւնը, փտածութիւնն ու հայհոյութեան պարագան, որուն պատճառով երկու պաշտօնատարներ սպաննուեցան, նոյնպէս առաջնորդեցին հակաամերիկեան զգայնութեան լայն տարածումին:

ԱՐԱԳ ՎԱՏԹԱՐԱՑՈՒՄ

Ռէյմոնտ Տէյվիս մեղադրուած է երկու փաքիստանցի սպաննելու յանցանքի համար եւ աւելի քան ամիսէ մը ի վեր կը մնայ Լահորի բանտը, մինչեւ որ հարցը լուծուի:

Իսլամական կուսակցութիւնները հակաամերիկեան բազմաթիւ ցոյցեր կատարեցին Փաքիստանի մէջ:

Սպաննուած փաքիստանցիներու հարազատները ընդունեցին «արեան դրամը» (երկու միլիոն տոլար)` Տէյվիսի ազատ արձակումին փոխարէն, բան մը, զոր Փաքիստանի օրէնքը կ՛արտօնէ:

Իսկ այն պահուն, երբ Աֆղանիստանի հետ Փաքիստանի սահմանին վրայ կատարուած ամերիկեան յարձակումները Թալեպանի եւ Քայիտայի բազմաթիւ անդամներու կեանքերը խլեցին, զոհուեցան նաեւ փաքիստանցի քաղաքայիններ:

Բոլոր այս հարցերը իսլամական կուսակցութիւններու եւ անոնց ծայրայեղական դաշնակիցներուն, ինչպէս նաեւ աջակողմեան կարգ մը լրատու աղբիւրներու կողմէ կը շահագործուին:

Միեւնոյն ատեն աֆղանիստանցիներ եւ փաքիստանցիներ կը զգուշացնեն ամերիկացիները, թէ երկու երկիրներուն մէջ ալ հակաամերիկեան զայրոյթ կը կուտակուի, եւ թէ` ասիկա դիմակալելու համար գործադրուող սովորական միջոցառումները, ինչպէս` յաւելեալ ամերիկեան օժանդակութիւն կամ ամերիկացի պաշտօնատարներու աւելի յաճախակի այցելութիւններ, շատ քիչ չափով կրնան մեղմել ատիկա:

Ե՛ւ Աֆղանիստանի, ե՛ւ Փաքիստանի մէջ ներքին ապահովական կացութիւնը արագօրէն կը վատթարանայ, անոնց տնտեսութիւնները կը սասանին, անոնց կառավարութիւնները փտած եւ անկարող կը նկատուին եւ պարզ, սովորական քաղաքացիները չեն կրնար յառաջդիմութիւն տեսնել իրենց կեանքերուն մէջ:

Ուաշինկթընի մէջ այժմ ընդհանրացած համաձայնութիւն մը կայ` Միացեալ Նահանգներու կառավարութեան բոլոր մասերուն միջեւ Թալեպան շարժումի հետ շուտով հրապարակաւ բանակցութիւններ վարելու վերաբերեալ:

Տրամաբանօրէն խռովութիւնները ուղղուած պէտք է ըլլան շահագրգռուած կառավարութիւններուն, բայց առաջնահերթ հարցը շատերու համար Միացեալ Նահանգներու եւ ՕԹԱՆ-ի շարունակուող ներկայութիւնն է Աֆղանիստանի մէջ, ինչպէս նաեւ` Թալեպանի դէմ շղթայազերծուած երկարատեւ պատերազմը, որ այժմ թեւակոխած է իր երկրորդ տասնամեակը:

Աւելի՛ն. Միացեալ Նահանգներու դէմ կեցուածքը իր գագաթնակէտին սկսած է հասնիլ, այն պահուն, երբ երկու երկիրներուն մէջ ալ դաւադրական տեսութիւններ կը վխտան, թէ ե՛րբ եւ ինչպէ՛ս օտար ուժերը պիտի մեկնին, Միացեալ Նահանգներ ե՛րբ պիտի սկսին հրապարակային բանակցութեանց Թալեպան շարժումին հետ, եւ թէ` Ուաշինկթըն ինչպէ՛ս պիտի լուծէ Փաքիստանի զինուորականութեան հետ լարուածութիւնը, երբ աֆղանիստանեան խաղը իր աւարտին կը մօտենայ:

Աֆղանիստանցիները խորապէս պառակտուած են Թալեպանի, Միացեալ Նահանգներու եւ իրենց կառավարութեան միջեւ բանակցութիւններու գծով: Փաշթուններու մեծամասնութիւնը կողմ է բանակցութիւններուն, բայց ոչ փաշթունները դէմ են որեւէ երկխօսութեան թալեպաններուն հետ, որոնք 1990-ականներուն զիրենք շատ տանջած են: Նախագահ Քարզայ այս հարցին շուրջը տակաւին պիտի ստեղծէ ազգային համաձայնութիւն մը:

Միեւնոյն ատեն Փաքիստան կը վախնայ, որ Միացեալ Նահանգներ միջնորդեն թալեպաններու հետ` առանց Փաքիստանի վստահութեան: Իսլամապատ նաեւ կը վախնայ, որ յետպատերազմեան Աֆղանիստանի մէջ Միացեալ Նահանգներ Հնդկաստանին պիտի յանձնեն երկիրը կառավարելու մեծ դերակատարութիւն մը:

Ուաշինկթընի մէջ այժմ կայ ընդհանրացած համաձայնութիւն մը Միացեալ Նահանգներու կառավարութեան բոլոր բաղկացուցիչներուն միջեւ` Թալեպան շարժումին հետ շուտով բանակցութիւններ վարելու հարցին վերաբերեալ:

Գաղտնի խօսակցութիւնները Միացեալ Նահանգներու եւ Թալեպան շարժումին միջեւ սկսան շուրջ վեց ամիս առաջ, բայց ցարդ անոնք շատ հեռու չեն գացած:

Եթէ խաղաղութեան բանակցութեանց մէջ ամերիկացիներուն կողմէ իսկական փորձեր կան, ատիկա կրնայ երկարատեւ ըլլալ` մեղմելու համար հակաամերիկեան տրամադրութիւնները շրջանին մէջ. թէեւ ոչ ոք կը պնդէ, թէ այդպիսի բանակցութիւնները դիւրին պիտի ըլլան:

Մինչեւ այն ատեն որ ծայրայեղական խումբեր իբրեւ խանգարողներ կը գործեն խաղաղութեան հոլովոյթին մէջ, կամ կարողութիւնը ունին հրահրելու հակաամերիկեան տրամադրութիւններ, կացութիւնը վտանգաւոր կը մնայ:

Երկու երկիրներուն համար ալ կենսական է, որ Աֆղանիստանի մէջ պատերազմը աւարտի, օտար ուժերը քաշուին, եւ անպայման գոյանայ Միացեալ Նահանգներու Աֆղանիստան-Թալեպան շարժում հաշտութիւնը, որ կրնայ բուժել անցեալ տասը տարիներուն խոր սպիները:

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES