ԱՇԽԱՐՀԻՆ ՇՈՒՐՋ. ԵԹԷ ԴՈՒՆ ԱՊՐԷԻՐ…

… Անապատին մէջ: Դուն Իքքենի պէս թուարեկ պատանի մը պիտի ըլլայիր եւ պիտի ապրէիր աշխարհի ամէնէն մեծ անապատ` Սահարայի մէջ: Անոր ընտանիքը թափառաշրջիկ է. ուղտերու վրայ նստած` անոնք կը ճամբորդեն ընդարձակ աւազաբլուրներուն մէջ են. գիշերը, երբ անոնք ովասիս մը կը հասնին, Իքքէ կ՛օգնէ այծի մորթերով հիւսուած վրանը լարելու: Անոր դպրոցը կարաւանին կը հետեւի. հոն ան ֆրանսերէն կը սորվի: Սակայն անոր մայրը աւազին վրայ գծելով` իրեն կը սորվեցնէ նաեւ ինչպէ՛ս գրել իր լեզուին` թամաչեքի գիրերը:

 

… Բրինձի դաշտի մը մօտ: Չորս կողմը` միայն բրինձի ընդարձակ դաշտեր. ահա քեզի ամէնէն ընտանի տեսարանը, եթէ դուն Խիէմի նման Վիեթնամի մէջ ծնած ըլլայիր: Առտուն, իր տարազը հագած, ան այս դաշտերուն մէջէն կ՛անցնի դպրոց երթալու համար: Անոր մեծ քոյրը իր ուսերուն վրայ պտուղներու երկու կողովներով ծանրաբեռնուած` դէպի շուկայ կ՛երթայ անոր հետ քալելով: Կէսօրէ ետք Խիէմ բրինձի դաշտերուն մէջ կ՛աշխատի: Իր ընկերներուն հետ ան կը փորձէ բռնել պզտիկ խեչափառները, որոնք իրենց մկրատներով բրինձի նոր բուսնող ծիլերը կը կտրեն:

 

… Մեծ գետի մը մօտ: Սանճէյի նման, դուն կրնայիր մեծնալ Հնդկաստանի մէջ, Գանգես գետին մօտ: Հինտուներուն համար այս գետը սուրբ է. այն անձը, որ անոր մէջ կը լոգնայ, իր մեղքերէն կը մաքրուի: Այսօր Սանճէյ եւ իր մայրը շուկայի ամբոխին մէջ կը գտնուին: Պզտիկ տղան նարնջագոյն ծաղիկներով մանեակ մը ընտրած է եւ ան զայն պիտի զետեղէ գետին վրայ` իբրեւ ձօն: Գետի ափին, աստիճաններուն վրայ շատ շարժում կայ: Մարդիկ գետին մէջ կը լուացուին, ուրիշներ իրենց լաթերը կը լուան… Սանճէյ նոյնիսկ կը տեսնէ կապիկ մը, որ օրհնեալ կովու ոջիլները կը մաքրէ:

… Սառցալերան վրայ: Նանուքի նման, դուն ծնած կրնայիր ըլլալ Կրինլանտի մէջ, որ սպիտակ արջերու երկիրն է: Ամէն տարի, նոյեմբերէն մինչեւ մարտ ամիսը, անոր աշխարհը մխրճուած է բեւեռային երկար գիշերուան մէջ… Պը՜ր, շատ ցուրտ է: Իր մուշտակէ վերարկուին մէջ փաթթուած` Նանուք կ՛ելլէ իր հօրը սահնակ-ինքնաշարժին վրայ` դպրոց երթալու համար: Սակայն ան կ՛ուզէ սորվիլ ինչպէս քշել ինը մեծ շուներու կողմէ քաշուած սահնակը, կամ` շինել իկլու մը, որ սառոյցէ ապաստանարան մըն է սառցալեռներու վրայ` որսի գացող մարդոց համար…

 

Ո՞Վ ԷՐ ՄԱՐՔՕ ՓՈԼՕ

Մարքօ Փոլօ իտալացի վաճառականի մը որդին էր: Ան ապրեցաւ եւ աշխատեցաւ Չինաստանի կայսրին մօտ, 17 տարի: Իր հայրենի երկիրը վերադարձին` ան մեծ գիրքի մը մէջ արձանագրեց Արեւելքի մէջ իր բոլոր տեսածներն ու սորվածները:

1254-ին ծնած, Մարքօ Փոլօ Իտալիոյ Վենետիկ քաղաքը կը ձգէ 1271-ին: Չորս տարի ետք ան կը հասնի Քապալուք (ներկայի Փեքինը), Չինաստանի կայսրութեան մայրաքաղաքը: Այդ ժամանակաշրջանին Չինաստանի վրայ կ՛իշխէր Քուպլայ Խան: Այս վերջինը Մարքօ Փոլոյին կը յանձնէ տարբեր տեսակի պատգամաւորութիւններ: Ապա Մարքօ Փոլօ Եւրոպա կը վերադառնայ 1295-ին: Երկու տարուան ընթացքին ան կը գրէ «Աշխարհի հրաշալիքներու գիրքը» գործը, ուր ան կը պատմէ իր արկածախնդրութիւններուն, այցելած երկիրներուն, սովորութիւններուն եւ տարօրինակ անասուններուն մասին, որոնց հանդիպած է Արեւելքի մէջ: Ան կը մահանայ 1324 թուականին:

 

ԱՄԷՆ ՕՐ ԶԱՏԻԿ ԿԸ ՏՕՆԵ՞Ն ԶԱՏԻԿ ԿՂԶԻԻՆ ՎՐԱՅ

Անշուշտ` ո՛չ: Այս մեկուսացած տարածքը կը գտնուի Խաղաղական ովկիանոսին մէջ: Անիկա Զատիկ կղզի կոչուած է, որովհետեւ հոն հասնող առաջին եւրոպացիները կղզիին վրայ ոտք դրած են Զատկուան օրը, 5 ապրիլ 1722-ին:

Այս կղզիին վրայ քանի մը հարիւր տարիներ առաջ ապրող շատ փայլուն քաղաքակրթութիւնը իր ետեւը ձգած է հսկայական, տաշուած եւ ուղղահայեաց դիրքով կանգնած ժայռերէ արձաններ, որոնք մինչեւ այսօր խորհրդաւոր կը մնան: Սակայն ժողովուրդին բազմանալը ազդած է կղզիին վրայ. անտառները անհետացած են, հողը` աղքատացած: Այս բոլորէն յառաջացած են սով եւ քաղաքացիական պատերազմներ:

 

ԴՐԱՄԻՆ ՀԵՏՔԵՐՈՒՆ ՎՐԱՅ

14 մայիս 2009-ին, գեղեցիկ գարնանային օր մը, 23 տարեկան երիտասարդ գերմանացի մը շատ ուրախ  կ՛երթայ գործածուած ինքնաշարժներ ծախողի մը քով: Քանի մը օր առաջ ան նկատած էր շատ գեղեցիկ, տանիքը բաց ինքնաշարժ մը եւ որոշած էր այդ առտու զայն գնել: Ան նախ կ՛անցնի դրամատունէն եւ կ՛առնէ 23,000 եւրօ: Դրամը պարունակող պահարանը ձեռքին` ան կ՛երթայ կառատուն, ուր իրեն կը սպասէ իր ապագայ ինքնաշարժը: Ծախողը ազնուօրէն անոր կ՛առաջարկէ ինքնաշարժը փորձել գնելէ առաջ:

Գերմանացի երիտասարդը, շատ ուրախ, անմիջապէս կ՛անցնի ղեկին գլուխը` իր ինքնաշարժին արագութիւնը փորձելու համար: Ան մեծ հաճոյքով կը քշէ… երբ յանկարծ հայելիին մէջ կը տեսնէ փունջ մը թուղթեր, որոնք կը թռչին օդին մէջ: Ան անմիջապէս կը հասկնայ պատահածը. ան ինքնաշարժին ետեւի նստարանին վրայ մոռցած է դրամը պարունակող պահարանը: Դրամներու իսկական անձրեւ մըն է, որ կը թափի ճամբուն եւ մայթերուն վրայ:

Ան ինքնաշարժը անմիջապէս կը կեցնէ ճամբուն կողքին եւ կը հեռաձայնէ ոստիկանութեան, որ կառուղիին այդ բաժինը երթեւեկութեան համար կը գոցեն կէս ժամ, մինչեւ սփռուած թղթադրամները հաւաքուին:

Միայն 20,000 եւրօ կը վերագտնուի: Սակայն մենք չենք գիտեր, եթէ ծախողը ընդունա՞ծ է ինքնաշարժը անոր այդ գինով ծախել իբրեւ մխիթարանք:

 

ԱՆՀԱՒԱՏԱԼԻ, ԲԱՅՑ ԻՐԱՒ

1971 թուականին թայլանտցի ընտանիքի մը 20 տարեկան զաւակը վիճաբանեցաւ իր ծնողներուն հետ: Ան կ՛ուզէր, որ անոնք իրեն շարժանիւ մը գնեն. սակայն ծնողները կը մերժէին: Վիճաբանութիւնը կը մեծնայ, երես կախել, քէն պահել, սպառնալիք…

Զայրացած երիտասարդ տղան իր սենեակը կը մտնէ եւ կը մերժէ անկէ դուրս ելլել:

Քսաներկու տարի ետք ան տակաւին ինքզինք բանտարկած էր իր սենեակին մէջ` ոչ մէկը ընդունելով: Ան իր դուռը կէս կը բանար միայն առնելու համար սենեակին սեմին ծնողներուն ձգած ճաշերը:

Այս հարցը բացայայտուեցաւ 1991 թուականին, ծնողներուն կողմէ: Անոնք յուսահատ կոչ մը ուղղած են թերթի մը սիւնակին ընդմէջէն ընթերցողներուն, հարցնելով, թէ մէկը միջոց մը գիտէ՞ր համոզելու իրենց զաւակը` սենեակէն դուրս ելլելու:

Մենք տակաւին չենք գիտեր, թէ անոնք յաջողա՞ծ են: Հակառակ պարագային, այդ անձը, որ այսօր 60 տարեկան պէտք է ըլլայ, քառասուն տարիներէ ի վեր արգելափակուած է քանի մը մեթր քառակուսի սենեակի մը մէջ… Իր կամքովը:

 

Ե՞ՐԲ ԿՐՆԱՆՔ ԾԻԱԾԱՆ ՄԸ ՏԵՍՆԵԼ

= Երբ կ՛անձրեւէ եւ միաժամանակ արեւ կայ:

Արեւուն հակառակ կողմը, երբ կ՛անձրեւէ, մենք կրնանք տեսնել եօթը գոյներէ բաղկացած ծիածան մը (մանիշակագոյն, էնտիկօ, կապոյտ, կանաչ, դեղին, նարնջագոյն եւ կարմիր): Լոյսին ճառագայթները ուղիղ գիծով կը յառաջանան. երբ անոնք կը զարնուին անձրեւի մանր կաթիլներուն, անոնք հայելիի մը նման կը գործեն, եւ լոյսը կը բաժնեն:

 

Ո՞Ր ԵՐԿԻՐԸ ՃԱՆՉՑՈՒԱԾ Է ԻԲՐԵՒ «ՄԱՐԴԿՈՒԹԵԱՆ ՕՐՐԱՆԸ»

= Եթովպիա, Արեւելեան Ափրիկէի մէջ:

Եթովպիան կոչուած է «մարդկութեան օրրանը», որովհետեւ հոն գտնուած են մարդուն նախահօր ամէնէն հին հետքերը: Այս հետքերը բաղկացած են հարիւրաւոր գործիքներու մնացորդներէն: Անոնք արդի մարդու նախահօր կողմէ շինուած ամէնէն հին առարկաներն են. կտրուած եւ տաշուած քարեր, որոնք հաւանաբար գործածուած են խեցիներ կամ միս կտրելու համար: 1990-ական թուականներուն, այս առարկաները երեւան ելլելէ առաջ, յայտնաբերուած ամէնէն հին բնակավայրը Թանզանիոյ մէջ Օլտուվայի կիրճինն էր: Հոն գտնուած են մօտաւորապէս 2,25 միլիոն տարիներէ ի վեր մոխիրին մէջ պահուած մարդկային ոտքի հետքեր:

 

ՃԱՓՈՆՑԻՆԵՐՈՒ ՅԱՏՈՒԿ ՔԻԹՔԱԹ

Մեր բոլորին ծանօթ է տուրմով եւ ուէյֆըրով Քիթքաթը: Սակայն գիտէի՞ք, թէ Ճափոնի մէջ անոր յաջողութիւնը այնքան մեծ է, որ գոյութիւն ունին Քիթքաթի տեսակներ` կեռասով, քաղցր գետնախնձորով, սոյայի թացանով կամ կանաչ թէյով: Գոյութիւն ունին իւրաքանչիւր շրջանին ճաշակներուն պատշաճեցուած 19 տեսակներ:

Իսկ եթէ Քիթքաթը արտադրող ընկերութիւնը որոշէր մեր ճաշակին պատշաճ Քիթքաթ մը շինել, ի՞նչ համ պիտի ունենար ան:

 

ԺԱՄԱՆՑ

Կրնա՞ս կէտերը իրարու միացնել 1 - 70` գտնելու համար պահուած պատկերը:

Կրնա՞ս գտնել դպրոցին հասցնող ճամբան:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Կրնա՞ս գտնել առնուազն 10 անբնական մանրամասնութիւններ այս պատկերին մէջ:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Մանկապատանեկան էջը պատրաստեց՝
ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ


 

Share this Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES