Բնութիւն Եւ Մարդ. Խանձած Ապագայ Մը. Աշխարհի Հողերը Եւ Ջուրի Աղբիւրներու Իւրացումը

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

ՊԵՏՈՒԹԻՒՆՆԵՐ ԿԱՄ ՇԱՀԱՐԿՈՂ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄՆԵՐ ՀՈՂԵՐ ԿԸ ՅԱՓՇՏԱԿԵՆ ՈՉ ԲԱՐԳԱՒԱՃ ԵՐԿԻՐՆԵՐՈՒ ՄԷՋ` ՀՈԳԱԼՈՒ ՀԱՄԱՐ ԻՐԵՆՑ ԵՐԿԻՐՆԵՐՈՒՆ ՍՆՆԴԱԿԱՆ ԿԱՐԻՔՆԵՐԸ: ԻԼԻՆՈՅԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԷՆ ԿԵՆՍԱԲԱՆ ԺԱԼԻՍ ՌԵՀՄԱՆ ՈՒՇԱԳՐԱՒ ՆԻՒԹԵՐ ԱՐԾԱՐԾՈՂ «3 ՔՈՒԱՐՔՍՏԷՅԼԻ» (3quarksdaily.com) ՊԼՈԿԻՆ ՄԷՋ ԱՇԽԱՐՀԻ ՈՒՇԱԴՐՈՒԹԻՒՆԸ ԿԸ ՀՐԱՒԻՐԷ ՀՈՂԵՐՈՒ ԻՒՐԱՑՈՒՄԻ  ՆՈՐ ՁԵՒԻ ՄԸ ՎՐԱՅ, ՈՐ ԿԸ ՍՊԱՌՆԱՅ ԹՇՈՒԱՌՈՒԹԵԱՆ ՄԱՏՆԵԼ ԱՂՔԱՏ ԵՐԿԻՐՆԵՐՈՒ ԲՆԱԿԻՉՆԵՐԸ ԵՒ ԻՐՈՂԱՊԷՍ ՍՊԱՌԵԼ ԱՆՈՆՑ ԱՊՐՈՒՍՏԻ ՈՒ ՋՈՒՐԻ ԱՂԲԻՒՐՆԵՐԸ: ԳԻՏԱԵՐԵՒԱԿԱՅԱԿԱՆ «ՏԻՒՆ» ՎԷՊԵՐՈՒ ՇԱՐՔԷՆ ԿԱՏԱՐԱԾ ԻՐ ՄԷՋԲԵՐՈՒՄՈՎ ԱՆ ԳԵՂԵՑԻԿ ԱԿՆԱՐԿՈՒԹԵԱՄԲ ՄԸ ԿԸ ՅԻՇԵՑՆԷ, ԹԷ ՀԵՂԻՆԱԿԻՆ ՍՏԵՂԾԱԾ ԱՆԱՊԱՏԱՅԻՆ «ԱՐԱՔԻՍ» ՄՈԼՈՐԱԿԻՆ ԲՆԱԿԻՉՆԵՐԸ ԻՆՉՊԻՍԻ՛ ԱԿՆԱԾԱՆՔՈՎ ԿԸ ՎԵՐԱԲԵՐԻՆ ԻՐԵՆՑ ՀԱՄԱՐ ԱՄԷՆԷՆ ԹԱՆԿԱՐԺԷՔ ԲԱՆԻՆ` ՋՈՒՐԻՆ ՀԵՏ: Ի ՎԵՐՋՈՅ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆԸ ԱՒԵԼԻ ԱԶԴՈՒ Է, ՔԱՆ` ԿՈՉԸ…

«Ա՛յս է ջուրին հետ կապը: Ծանօթ ենք ծէսերուն: Մարդուն միսը
կը պատկանի իրեն, ջուրը կը պատկանի ցեղախումբին»:
Ֆրենք Հըրպըրթ, «Տիւն»

Սուտանի մէջ յափշտակուած հողեր յաճախ կը գտնուին Կապոյտ Նեղոսի բարեբեր ափերուն:

«Հողերու յափշտակումը» բնորոշում մըն է, որ կ՛ակնարկէ օտար երկիրներու մէջ օտար պետութիւններու կամ ընկերութիւններու կողմէ համեմատաբար աժան երկրագործական հողերու լայնածաւալ իւրացումին: Ընդհանրապէս այս հողերը կը գտնուին Ափրիկէի, Ասիոյ կամ Հարաւային Ամերիկայի ոչ բարգաւաճ երկիրներուն տարածքին, իսկ զանոնք յափշտակողները Եւրոպայի, Ասիոյ եւ Միջին Արեւելքի տարածքին հաստատուած շահարկող հիմնադրամներ են: Իւրացումը կրնայ տեղի ունենալ ուղղակի գնումի ձեւով կամ երկարատեւ փոխատուութեամբ` 25-99 տարուան համար: Մինչ այդ յափշտակող կողմը իրաւունք կ՛ունենայ լայն հակակշիռի տակ պահելու իր իւրացուցած տարածքները: Նման լայնածաւալ իւրացումներու պաշտպաններ կը քննադատեն «հողերու յափշտակում» եզրը, որովհետեւ անիկա կը կրէ ապօրինութեան խարանը եւ կը յիշեցնէ գաղութատիրութեան կամ բարոյական սկզբունքներու դէմ արարքներով իւրացումներ, որոնք շատ ընդհանրացած էին ոչ շատ հեռու անցեալին: Անոնք կը մատնանշեն, թէ օտար շահարկողներու կողմէ հողերու իւրացումը տեղի կ՛ունենայ տեղական օրէնքներու համաձայն, եւ թէ` նման շահարկումներ կրնան աշխատանքի եւ բարգաւաճումի կարելիութիւններ ստեղծել թշուառ երկիրներու մէջ: Այսուհանդերձ, վերջին տեղեկագիրները ցոյց կու տան, թէ հողերու նման իւրացումներ, իրօք, համազօր են «հողերու յափշտակումի»: Ոչ կառավարական կազմակերպութիւններ եւ ոչ շահաբեր կազմակերպութիւններ, ինչպէս` ԿՐԷՅՆ, Թի. Էն. Այ. եւ Օքսֆամ արձանագրած են հողերու լայնածաւալ իւրացումին աղէտալի անդրադարձները` տեղական հաւաքականութիւններու վրայ: Յաճախ աշխատանքի խոստումները չեն իրագործուած եւ ընտանիքներ, որոնք սերունդներ շարունակ մշակած են իրենց հողերը, արմատախիլ եղած են իրենց պապենական հողերէն եւ կորսնցուցած են իրենց ապրուստի աղբիւրը: Շահարկողներու կողմէ պետութեան յատկացուած գումարները յաճախ կ՛անհետանան փտած պատասխանաատուներու դրամարկղերուն մէջ, մինչ տեղահան մշակները կը ստանան շատ չնչին կամ ոչ մէկ վարձատրութիւն:

Սէուտական Արաբիոյ Վատնումի
Եւ
Յափշտակումի Օրինակը

Հողերու յափշտակումի անտեսուած երեւոյթներէն մէկը այն է, թէ անիկա միշտ ալ կ՛առնչուի ջուրերու յափշտակութեան հետ: Երբ նոր իւրացուած հողը կը գործածուի ցանքեր աճեցնելու նպատակով, կարիքը կը ստեղծուի անձրեւի ջուրերու (որուն կ՛ակնարկուի իբրեւ «կանաչ ջուր») եւ անուշ ջուրի աղբիւրներով ոռոգումի (որուն կ՛ակնարկուի իբրեւ «կապոյտ ջուր»): Կապոյտ ջուրի պահանջուած քանակը կախեալ է յափշտակուած հողին վրայ տեղացած անձրեւներէն: Օրինակ, եթէ հողը յափշտակուած է այնպիսի երկրի մը մէջ, ուր անձրեւներ կը տեղան, ինչպէս` Ինտոնեզիա, ապա անիկա ոռոգման եւ կապոյտ ջուրի աղբիւրներու օգտագործումի նուազագոյն կարիքը կրնայ ունենալ: Հողերու յափշտակումի եւ ջուրերու յափշտակումի կապին ամէնէն ցայտուն օրինակը Սէուտական Արաբիան է, որ աշխարհի ցորենի մեծագոյն արտադրիչներէն էր 1990-ական տարիներուն, երբ երկրին ջուրի աղբիւրներու վիճակը մտահոգիչ չէր: Արաբական այս երկիրը նուազագոյն գինով ջուր կ՛ապահովէր պետական մեծ վարկեր եւ նպաստներ ստացող իր մշակներուն, ինչ որ պատճառ դարձած էր ջուրի աղբիւրներու ոչ արդիւնաւէտ օգտագործումի: Մինչ աշխարհի այլ վայրերու մէջ մէկ թոն ցորենի արտադրութեան համար կը գործածուէր 1000 թոն ջուր, անդին` Սէուտական Արաբիոյ մէջ մշակներ կը գործածէին 3000-6000 թոն ջուր: Ֆրետ Փիրս Սէուտական Արաբիոյ մէջ ջուրի աղբիւրներու վատնումը հետեւեալ ձեւով կը նկարագրէ իր «Տը լենտ կրապըրզ» գիրքին մէջ.

«Սէուտցիք կը կարծէին, թէ կրնային ջուր վատնել, որովհետեւ Արաբիոյ աւազներուն տակ գոյութիւն ունին աշխարհի ամէնէն հսկայական ջուրի աղբիւրները: 1970-ական տարիներու վերջերուն, երբ անոնք սկսան փորել հողը, աւազաքարէ ժայռերուն ծակտիկները կը պարունակէին շուրջ 500 միլիառ խորանարդ մեթր ջուր, ինչ որ բաւարար է` լեցնելու Հիւսիսային Ամերիկայի Էրի լիճը: Ջուրը ստորերկրեայ տարածքներ թափանցած էր սառոյցի վերջին ժամանակաշրջանին, երբ Արաբիան թաց վայր մըն էր: Հետեւաբար անիկա չէր փոխարինուած: Բրածոյ ջուր էր, եւ Սէուտական Արաբիոյ քարիւղին պէս, երբ սպառի, ամբողջութեամբ պիտի սպառի: Իսկ սպառումի ժամանակը արդէն հասած է: Վերջին տարիներուն սէուտցիք սկսած են պեղել ստորերկրեայ ջուրերու աղբիւրները եւ գործածել տարին 19 միլիառ խորանարդ մեթր ջուր: Ջրաբաններու հաշուարկումով` երկրին ջուրի պահեստներուն միայն մէկ հինգերորդը մնացած է, եւ անիկա կրնայ սպառիլ ներկայ տասնամեակին աւարտէն առաջ:

«Սէուտական Արաբիա ջուրի պահեստներու իր այս արագ վատնումին հակազդեց` որոշելով աստիճանաբար ջնջել ցորենի իր արտադրութիւնը: Փոխանակ Սէուտական Արաբիոյ մէջ ցորեն աճեցնելու` երկիրը ցորեն պիտի ներածէր ափրիկեան դաշտերէն, որոնք երկար ժամանակի համար վարձու տրուած էին սէուտցի շահարկողներու: Այս ձեւով Սէուտական Արաբիա պիտի կարենար պահպանել ջուրի իր սեփական աղբիւրները` Ափրիկէի ջուրի աղբիւրները օգտագործելով ա՛յն ցորենին համար, զոր պիտի սպառէին սէուտցիները»:

Նոր Ուսումնասիրութիւններ
Կը
Հաշուեն Թիւերով

«Աշխարհի հողերը եւ ջուրի աղբիւրներու իւրացումը» վերնագիրով վերջին ուսումնասիրութիւնը լոյս տեսաւ այս ամիս, Միացեալ Նահանգներու Գիտութիւններու ազգային ակադեմիային պաշտօնաթերթին մէջ: Ուսումնասիրութեան հեղինակը` Մարիա Ռուլի իր պաշտօնակիցներուն հետ քննած է, թէ ինչպէ՛ս հողերու յափշտակումը կ՛առաջնորդէ ջուրի յափշտակումին եւ կրնայ սպառել երկրի մը ջուրի աղբիւրները: Հիմնական գաղափարը այն է, թէ երբ յափշտակուած հողը կ՛ոռոգուի, անուշ ջուրի օգտագործումը կը սպառէ մերձակայ արտերու ոռոգման անհրաժեշտ ջուրի աղբիւրները: Այսինքն` այն տարածքներուն, որոնք չեն յափշտակուած: Ասիկա իր կարգին կրնայ ստեղծել ջուրի լայնատարած տագնապ եւ կրնայ պատճառ դառնալ, որ մշակներ չկարենան աճեցնել իրենց ցանքերը: Ասիկա ի վերջոյ կրնայ առաջնորդել աղքատութեան եւ ընկերային խռովութեան: Հողերու յափշտակումը յաճախ քողարկուած է, որովհետեւ տեղական կառավարութիւններ չեն փափաքիր բացայայտ կերպով ստեղծել այն տպաւորութիւնը, թէ թանկարժէք հողեր կը վաճառեն օտարներու: Այսուհանդերձ, հողերու յափշտակութեան տարողութեան վերաբերող որոշ մանրամասնութիւններ ի վերջոյ կը հրապարակուին: Սակայն հողերը յափշտակած շահարկողներուն ջուրի կարիքները շատ աւելի մութ են, եւ շատ քիչ բան կը հրապարակուի այն իրողութեան վերաբերեալ, թէ ինչպէ՛ս հողերու յափշտակումը կրնայ իր ազդեցութիւնը գործել այլ մշակներու անհրաժեշտ ջուրի աղբիւրներուն վրայ: Օրինակ, Սուտանի պարագային, յափշտակուած հողերը յաճախ կը գտնուին Կապոյտ Նեղոսի բարեբեր ափերուն: Մինչ անոնք կ՛օգտագործուին առեւտրական լայնածիր ծրագիրներու համար եւ կ՛ընդարձակուին օտար շահարկումներով, անդին` տեղացի մշակներ կը կորսնցնեն հողի եւ ջուրի իրենց հասողութիւնը եւ աստիճանաբար կը սկսին ապաւինիլ սննդական օգնութեան, հակառակ այն իրողութեան, որ Սուտան գլխաւոր արտադրիչ է լայն տարածութիւններու վրայ մշակուած եւ հնձուած սննդեղէնի:

Օգտագործելով ԿՐԷՅՆ-ի  եւ Լենտ Մէյթրիքս Տէյթապէյսի հողերու յափշտակութեան համաշխարհային տարողութեան վերաբերող տեղեկութիւններու շտեմարանները` Ռուլի եւ իր պաշտօնակիցները վերլուծած են հողերու յափշտակութեան տարողութիւնը եւ թուած են այն 5 երկիրները, ուր ամէնէն աւելի հսկայական տարածութիւններ յափշտակուած են օտար շահարկողներու կողմէ: Այս երկիրներն են` Քոնկոյի Ժողովրդավար Հանրապետութիւնը (80 հազար քառ. քմ. հող յափշտակուած է), Ինտոնեզիան (71,400 քառ. քմ.), Ֆիլիփինները (51,700 քառ. քմ.), Սուտանը (46,900 քառ. քմ.) եւ Աւստրալիան (46,500 քառ. քմ.): Այս հինգ երկիրներուն մէջ յափշտակուած հողերուն գումարը 297 հազար քառ. քմ. է եւ կը կազմէ աշխարհի տարածքին յափշտակուած հողերուն 63 առ հարիւրը: Պատկերացում մը տալու համար նշենք, թէ Բրիտանիոյ տարածութիւնը 244 հազար քառ. քմ. է:

Ուսումնասիրողները հաշուած են յափշտակուած հողերու վրայ անձրեւի ջուրի (կանաչ ջուր) քանակութիւնը, որ յափշտակուած ջուրի նուազագոյն քանակութիւնն է իւրացուած հողերու վրայ: Սակայն յափշտակուած հողերը նաեւ կ՛օգտագործուին երկրագործութեան նպատակներով եւ բազմաթիւ ցանքեր կարիքը ունին անուշ ջուրի ոռոգումներու (կապոյտ ջուր): Հետեւաբար ուսումնասիրողները նաեւ նկատի առած են կապոյտ ջուրի յափշտակութեան տարողութիւնը` հողերու ոռոգման մէջ: Անոնք նախատեսած են, թէ լաւագոյն պարագային հողերը կ՛ոռոգուին ճիշդ ա՛յն միջոցներով, որոնք ի գործ կը դրուին տուեալ երկրին երկրագործութեան մէջ, եւ պատկերացուած են, թէ յոռեգոյն պարագային ի՛նչ քանակութեամբ կապոյտ ջուր կը յափշտակուի, երբ շահարկողները հողերը կ՛ոռոգեն առաւելագոյն երկրագործական արտադրութիւնը ստանալու միջոցներ օգտագործելով: Ասիկա անտրամաբանական ենթադրութիւն մը չէ, որովհետեւ օտար շահարկողներ հաւանաբար ունին նիւթական միջոցները` առաւելագոյն չափով ոռոգելու իրենց իւրացուցած հողերը եւ այնպէս, որ կը բազմապատկուին իրենց շահարկած գումարները:

Ռուլի եւ իր պաշտօնակիցները հաշուած են, թէ աշխարհի տարածքին հողերու յափշտակումը կապ ունի 305 միլիառ խորանարդ մեթր կանաչ ջուրի (այսինքն` անձրեւի ջուրի) յափշտակումին հետ: Իսկ յաւելեալ կապոյտ ջուրի յափշտակութեան տարողութիւնը կը տարուբերի տարեկան 11 միլիառ խորանարդ մեթրի (ներկայ ոռոգման դրութեամբ) եւ 146 միլիառ խորանարդ մեթրի (առաւելագոյն ոռոգման դրութեամբ) միջեւ: Դարձեալ պատկերացում մը տալու համար` Բրիտանիոյ տարածքին տան մը մէջ իւրաքանչիւր անձ կը սպառէ միջին հաշուով 150 լիթր (0.15 խորանարդ մեթր) ջուր. այլ խօսքով` Բրիտանիոյ տարածքին տուներու մէջ գործածուած ջուրի քանակը կը հասնի տարին 3.5 միլիառ խորանարդ մեթրի (հաշիւը այսպէս է. 0.15 խորանարդ մեթր X 365 օր X 63.181.775 Բրիտանիոյ բնակչութեան թիւ): Հետեւաբար Բրիտանիոյ տարածքին տուներու մէջ ջուրի սպառումի ընդհանուր գումարը կը կազմէ կոտորակ մը, բաղդատած` յափշտակուած հողերու վրայ կապոյտ ջուրի գործածութեան գումարին, նոյնիսկ երբ ոռոգման անհրաժեշտ ջուրի քանակութեան նախատեսութիւնները զուսպ են:

Ուրկէ՞ Կու Գան Շահարկողները

Ուսումնասիրողները ցանկագրած են գլխաւոր այն 25 երկիրները, ուր կը գտնուին հողեր եւ ջուրեր յափշտակող շահարկողները: Անոնք ի յայտ բերած են, թէ` «հողերու յափշտակումի պատճառով յափշտակուած ջուրի քանակութեան 60 առ հարիւրին պատասխանատուներն են Միացեալ Նահանգները, Արաբական Միացեալ Էմիրութիւնները, Հնդկաստանը, Բրիտանիան, Եգիպտոսը, Չինաստանը եւ Իսրայէլը»: Ուսումնասիրողները կ՛ընդգծեն այն իրողութիւնը, թէ հողերը եւ անոնց առնչուող ջուրի աղբիւրները յափշտակողները յաճախ շահարկող օտար ընկերութիւններ են եւ ոչ թէ` օտար պետութիւններ: Եթէ շահարկող ընկերութեան մը կեդրոնը Սինկափուրն է, Բրիտանիան կամ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւնները, ասիկա չի նշանակեր, թէ տուեալ երկիրները կ՛իւրացնեն հողերն ու ջուրերը: Իրօք, հողեր յափշտակող բազմաթիւ ընկերութիւններ կրնան ունենալ բազմազգեան շահարկողներ կամ այնպիսի շահարկողներ, որոնց պատկանելիութիւնը կը մնայ թաքուն: Այսուհանդերձ, հաւանաբար կարգ մը պարագաներու հողերու եւ ջուրերու յափշտակումը տեղի չ՛ունենար սոսկ իբրեւ անձնական շահարկում, այլ անոր մէջ դերակատար կը դառնան օտար պետութիւններ: Նման օրինակ մըն է վերոնշեալ Սէուտական Արաբիոյ պարագան, ուր պետութիւնը աշխուժ կերպով քաջալերած է եւ օգնած` սէուտցի շահարկողներու, որպէսզի հողեր իւրացնեն Ափրիկէի մէջ: Սակայն, երբ կը քննենք ցանկը առաջնակարգ 25 երկիրներուն, ուր հաստատուած են հողեր եւ ջուրեր յափշտակող շահարկողները, կը նկատենք, թէ անոնց շարքին են բազմաթիւ միջինարեւելեան երկիրներ, որոնք իրե՛նք կը տառապին ջուրի սուր տագնապէ, ինչպէս` Սէուտական Արաբիա, Քաթար, Միացեալ Արաբական Էմիրութիւններ եւ Իսրայէլ: Ջուրի իրենց սեփական աղբիւրները պահպանելու նպատակով ջուրի տագնապի իրենց բեռը Ափրիկէ փոխադրելը եւ երկրագործութեան յարմար հողեր յափշտակելը հաւանաբար ռազմավարական արժէք մը կը ներկայացնէ այս երկիրներուն մէջ: Այսուհանդերձ, նման շահարկումներ կատարելու որոշումներու մէջ պետութիւններու դերակատարութիւնը կը մնայ անորոշ:

Ռուլիի եւ անոր պաշտօնակիցներուն ուսումնասիրութիւնը յատկանշական յիշեցում մըն է, թէ ինչպէ՛ս հողի եւ ջուրի յափշտակումը ընդելուզուած է, եւ թէ` հողի յափշտակումը կրնայ իրողապէս սպառել ջուրի թանկարժէք աղբիւրներ` ոչ բարգաւաճ երկիրներու մէջ, մասնաւորաբար` Ափրիկէի տարածքին, ուր կը գտնուի աշխարհի տարածքին յափշտակուած հողերուն աւելի քան կէսը: Նոյնիսկ այն գիւղացիները, որոնք կը շարունակեն մշակել իրենց սեփական հողերը` յափշտակուած հողերու կամ երկրագործական լայնածաւալ ծրագիրներու համար գործածուող հողերու դրացնութեան մէջ, պիտի գրաւեն ջուրի նոր տեսակի տագնապներ, մանաւանդ երբ օտար շահարկողները որոշեն առաւելագոյն չափով ոռոգել իրենց իւրացուցած հողերը: Ուսումնասիրութիւնը որոշ չափով սահմանափակ է: Օրինակ, անիկա տարբերութիւն մը չի գծեր սեփական մարզի մէջ շահարկողներու եւ օտար պետութիւններու միջեւ, որոնք հողեր կը յափշտակեն: Նաեւ` կապոյտ ջուրի յափշտակումի հաշուարկումները հիմնուած են շատ լայն գնահատումներու վրայ, առանց շօշափելի տուեալներու, թէ իրականութեան մէջ որքա՛ն ջուր կը սպառի յափշտակուած հողերու վրայ: Թերեւս շատ դժուար է ճարել նման թիւեր, սակայն անոնց վրայ պէտք է կեդրոնանան ապագայի ուսումնասիրութիւնները:

Այս ուսումնասիրութիւնը կարդալէ ետք շատ աւելի կը գիտակցիմ հողերու եւ ջուրերու յափշտակումի շարունակուող երեւոյթին: Քարլ Փոլանեի 1944-ին քննադատած էր մեր կեանքին մէջ ամէն ինչ ապրանքի վերածելու երեւոյթը: Այժմ ջուրը եւս կը վերածուի «երեւակայական ապրանքի»: Հարկ է չափազանց ուշադիր ըլլալ անդրադարձներուն: Ցարդ յափշտակուած հողերուն տարողութիւնը արդէն հսկայական է: ԿՐԷՅՆ հրապարակած է քարտէս մը, որ մեզի առիթ կու տայ տեսնելու աշխարհի այն վայրերը, որոնք 2006-էն ի վեր ամէնէն աւելի կրած են հողերու յափշտակումի հետեւանքները, ինչպէս նաեւ` այն վայրերը, ուր կը գտնուին օտար շահարկողները: Քարտէսը ցոյց կու տայ, թէ վերջին տարիներուն Փաքիստան դարձած է Ասիոյ մէջ հողերու յափշտակումի գլխաւոր թիրախը, իսկ Սուտան, Հարաւային Սուտան, Թանզանիա եւ Եթովպիա գլխաւոր թիրախներ են Ափրիկէի մէջ վերջերս ծայր տուած հողերու յափշտակութեան: Համաշխարհային տնտեսական տագնապը եւ վերջերս սննդեղէնի գիներու մագլցումը հաւանաբար պատճառ պիտի դառնան, որ հողերու յափշտակումը եւ անոր առնչուած ջուրի յափշտակումը նոր թափ ստանան: Հողերու յափշտակումի թիրախ են յաճախ այն երկիրները, որոնց տնտեսութիւնը տկար է, ուր կը տիրէ լայնատարած աղքատութիւն եւ սննդազրկութիւն:

Իբրեւ համաշխարհային ընտանիք` պէտք է երաշխաւորենք, որ նման երկիրներու մէջ բնակչութիւնը չկրէ հողերու յափշտակութեան հետեւանքները: Վերջերս հրապարակուած է «Հողերու սեփականութեան, ձկնարաններու եւ անտառներու գիտակից օգտագործման կամաւոր ուղեցոյց մը` սննդեղէնի միջազգային ապահովութեան պարունակին մէջ»: ՄԱԿ-ի Սննդեղէնի եւ երկրագործութեան կազմակերպութեան հրապարակած այս ուղեցոյցը դրական քայլ մըն է ճիշդ ուղղութեամբ, որովհետեւ կը փորձէ սնունդ ապահովել բոլորին, նոյնիսկ երբ տեղի կ՛ունենայ հողերու իւրացում: Այսուհանդերձ, անիկա չ՛ակնարկեր ջուրի հասողութեան, եւ ինչպէս վերնագիրը կ՛ըսէ` անոր կիրարկումը «կամաւոր» ընտրութիւն է: Յստակ չէ, թէ ո՛վ պիտի ենթարկուի անոր առաջարկած ցուցմունքներուն: Հետեւաբար կարիքը կայ լրացուցիչ մօտեցումի մը, որպէսզի հողեր յափշտակող հիմնադրամներու մէջ շահարկողներ կարենան պահանջել, որ պատասխանատուներ հետեւին առաջարկուած ցուցմունքներուն, այսինքն առաւելագոյն չափով սննդեղէնի ապահովութիւն եւ ջուրի հասողութիւն ընձեռեն յափշտակուած հողերու բնակիչներուն: Թէեւ հողի եւ ջուրի յափշտակումը հետզհետէ կը դառնայ գլխաւոր մտահոգութիւն, սակայն հարցին նկատմամբ գիտակցութիւնը կրնայ առաջնորդել լուծումներու, որոնք կրնան սահմանափակել այս երեւոյթին ժխտական անդրադարձները:

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )