50 Տարի Առաջ (24 Յունուար 1963)

Խորհրդածութիւններ Հայաստանի Մասին

«Հայրենիք Կ՛ուզեմ»

Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդի քաղաքական կեանքին հետ կապուած խնդիրները լուրջ են, հրատապ են եւ մեր ամէնօրեայ շարժումներուն մէջ ներկայ են: Համապատկերը քառասուն տարիներու հայ կեանքին փոթորկալի գալարում մըն է ինքզինքը գտնելու:

Գաղթականական շարժումներն ու տեղափոխութիւնները` մէկ ծայրէն միւսը:

Աղքատութիւն եւ սրբութիւն բազմաթիւ վայրերու մէջ` որպէս պատկերազարդ պատմութիւն մեր այն օրերու կեանքին:

Հայրենիքի փնտռտուք, վիշտ ու զայրոյթ` սփիւռքի մէկ միլիոն բազմութեան մէջ, որ չի հաշտուիր, այդպէս, յանկարծուստ նոր գտած հայրենիքի անկախութեան կորուստին հետ:

Ու, անդիէն, խորհրդային խառնարանէն կը լսուի ձայնը Միասնիկեանին.

Մենք Ամենայն հայոց կառավարութիւն չենք…

Դրէք իրարու քով այս բոլորը եւ տարածեցէք քառասուն տարիներու երկայնքին:

Հաշուեցէք ներգաղթողներն ու արտագաղթողները:

Տաքցուցէք պայքարը գաղութը գաղութ, հատուածէ հատուած, թերթէ թերթ եւ փողոցէ փողոց, դուք պիտի ունենաք պառակտուած սփիւռքը` եռակի պայքարներու բռնուած:

Եւ սակայն, այդ ողբերգութեան քովն ի վեր, հայ ժողովուրդը ապրեցաւ, մասամբ կայունացաւ, բարեկեցիկ դարձաւ եւ կրցաւ վերելքներ արձանագրել անցած քառասուն տարիներու ընթացքին` հակառակ այն անօրինակ ներքին պայքարներուն, որոնք տակն ու վրայ ըրին իր կեանքը:

Ու այսօր, Հայաստանի անկախութեան կորուստէն քառասուն եւ երկու տարի անցնելէն վերջ, պայքարը նոյն սաստկութեամբ կը շարունակուի, կը ձեւափոխուի, կ՛այլասերի, բայց կը մնայ անհաշտ պայքար մը: Ստալինեան վարչակարգը թունաւոր որոմը ցանեց եւ պարարտ հող գտաւ մեր ժողովուրդի թափթփուքներուն քով. այսօր Ստալինի արձանը տապալած է Հայաստանի մէջ. բայց կանգուն կը մնայ մեր հակառակորդներուն սրտին մէջ:

Հայ ժողովուրդը իր հայրենիքը կ՛որոնէ: Ամբողջական հայրենիքը, ուր կրնայ մէկտեղել ամբողջական հայ ժողովուրդը:

Նախորդ յօդուածիս մէջ ընթերցողները կարդացին համայնավար Ն. Վ. Կարապետեանի խօսքը.

«Վերջ տալ խայտառակութեան»:

Ի՛նչ թելադրանքով ալ գրած ըլլայ պատմաբան դասախօսը, վերջ տալ խայտառակութեան արտայայտութիւնը ճիչ մըն է Հայաստանի ժողովուրդի սիրտէն` իր ամբողջական հայրենիքը գտնելու:

Այո՛, հայ ժողովուրդը Ամենայն հայոց հայրենիքին ձգտած է, եւ դուք այդ բաղձանքը կրնաք գտնել ամէն հայու հոգիին մէջ: Ոմանք յախուռն ձեւով կ՛արտայայտեն այդ բաղձանքը, ուրիշներ` մեղմութեամբ ու ակնարկով, ոմանք ալ` լռութեամբ, բայց այրուած սիրտի մխիթարանքը ամբողջական հայրենիքն է:

Հայրենիք կ՛ուզեմ… Ա՛յս է հայ մարդու սիրտի եւ միտքի պահանջը:

Որոմը, որ հայ կեանքը պառակտեց եւ դեռ կը շարունակէ վարակել բոլոր ձեռնարկները, կը հետապնդէ ջլատել մեր ժողովուրդին կորովը, որպէսզի յուսահատ բազմութիւնները «Հայրենիք կ՛ուզեմ» չըսեն:

Մոսկուան անհայրենիք բազմութիւններու պէտք ունի: Ու այս կէտէն կը սկսի պայքարը, որ վերջ չունի:

Զարմանալի ենթակայութիւն եւ համբերութիւն ունին Հայաստանի համայնավար վարիչները: Քառասուն եւ երկու տարի ացած է այն օրէն, երբ իրենք ռուսական կարմիր բանակին շնորհիւ Հայաստանը բաժնեցին Թուրքիոյ հետ եւ դարձան Հայաստանի իշխանութիւնը: Թուրքերը 24 հազար քառակուսի քիլոմեթր հող խլեցին անկախ Հայաստանէն` համայնավարներուն թողելով միայն 30 հազար քառ. քիլոմեթր հայրենիք, այսօրուան Հայաստանը: Ու այդ թուականէն ասդին քառասուն եւ երկու տարի անցած է, սակայն 42 մեթր հող չէ աւելցած Խ. Հայաստանին վրայ:

Այս կացութիւնը անբնական պիտի թուէր, նոյնիսկ հայ համայնավարներուն, բայց, դժբախտաբար, քառասուն եւ երկու տարիներու անցքերը երբ ընդհանուր յայտարարի մը կը բերենք, կը տեսնենք, որ հայրենիք կառուցելու արժանապատուութիւնը փոխակերպուած է առու շինելու սնապարծութեան:

Հայ ժողովուրդի սիրտը կրնար ճայթիլ այսքան երկար սպասումէն… Փա՜ռք անոր ամուր սրտին, որ տարիներու պատմութիւնը զարմանքի մատնած է: Բայց քառասուն եւ երկու տարիներու իշխանաւորներու սիրտը ինչպէ՞ս դիմացած է եւ դեռ կը դիմանայ բացայայտ խայտակառութեան, պատմական խայտառակութիւն մը, որ զիրենք արժանապատուութենէ կը զրկէ:

Այսօրուան Հայաստանի վարիչները մեզմէ աւելի տեղեակ են, թէ հայոց ազգի ամբողջութիւնը երեք կտորի բաժնուած է:

Ա.- Հայաստանի այժմու հայ բնակչութիւնը, մօտաւորապէս մէկ եւ կէս միլիոն:

Բ.- Սփիւռքը, որ կը հաշուէ մէկ միլիոն երկու հարիւր հազար հայ:

Գ.- Ռուսիոյ անսահման տարածքին վրայ մօտաւորապէս մէկ միլիոն կը հաշուէ հայութեան թիւը:

Չորրորդ պատառ մըն ալ կայ, որ մենք Հայաստանին կը կցենք ամէն օր, եւ սակայն այդ փոքրիկ արշալոյսը չտեսանք մինչեւ այսօր: Խօսքը Ղարաբաղի, Ախալքալաքի եւ Նախիջեւանի մասին է, մօտ 300.000 հայ:

Արդ, երբ պատկերը այսպէս կը ներկայանայ, ինչպէ՞ս կ՛ուզէք, որ հայ ալեկոծ սիրտը հանդարտի եւ իր ծարաւը յագեցնէ Երեւանի շինած առուներու ջուրով:

Հայ համայնավարները եւ մանաւանդ սփիւռքի գործակալները փոխանակ այս ողբերգական վիճակի մասին մտածելու եւ սեղանի վրայ միշտ ներկայ ազգային հրատապ հարցերուն պատասխանելու, մեր ականջը կը խլացնեն փափաթեսի բերքի զեկուցումներով, Դաշնակցութիւնը կայսերապաշտներու գործակալ ներկայացնելով եւ հայ կեանքը քաոսի վերածելով:

Հայ կեանքի մտահոգութիւններուն մասին մտածող ամէն հայ պատասխանատուութեան բաժին մ՛ունի: Առաւել չափով` հայ մամուլը, ըլլայ Հայաստանի թէ սփիւռքի մէջ, չնչին կիրքերու եւ մոլորումներու զանգահար ըլլալէ պէտք է դադրի: Մեծ խայտառակութեանց վերջացումը կեանքի եւ մահուան խնդիր մըն է երեք կտորի բաժնուած հայութեան համար:

Պաղտատի հայը, Պրազիլի հայը, Սիպերիոյ տաբաստաններու հայը կ՛ըսէ, պիտի ըսէ միշտ.

«Վանայ ծովին բարեւ արէք…»

Այսինքն, այսօրուան հայրենիքին մէջ ապրող բանաստեղծն ալ հայրենիք կ՛ուզէ:

Եւ այդ հայրենիքը Ամենայն հայոց հայրենիքն է, ազատ ու անկախ հայրենիքը:

Կ. ՍԱՍՈՒՆԻ

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )