Նախաշեմին Ազրպէյճանը` Թուրքիայի Գլխաւոր Մարտահրաւէր

Ապրիլի 7-ին թուրքական «Թուտէյզ Զաման» պարբերականում լոյս է տեսել «2015 թ. նախաշեմին Ազրպէյճանը Թուրքիայի հիմնական մարտահրաւէրն է» խորագրով յօդուածը, որն անդրադառնում է ապրիլի 3-ին նախատեսուած Երեւան-Վան թռիչքների չեղեալ յայտարարմանը, վերլուծում թուրքական կողմի այդ քայլի քաղաքական դրդապատճառներն ու հնարաւոր հետեւանքները հայ-թուրքական յարաբերութիւնների համար: Ըստ յօդուածագիր Լամիյա Ատիլկիզիի, տեղի տալով Ազրպէյճանի ճնշմանը` Թուրքիան անտեսում է իր շահերը Հարաւային Կովկասում եւ զրկւում ղարաբաղեան գործընթացին աշխուժօրէն մասնակցելու հնարաւորութիւնից: Յօդուածը թարգմանաբար ներկայացուած է ստորեւ:

«ՍԻՎԻԼՆԵԹ»

Թուրքիայի կովկասեան քաղաքականութիւնը կարելի է ձախողուած համարել, յատկապէս` արտաքին գործերի նախարար Ահմետ Տաւութօղլուի «Զերօ խնդիրներ` հարեւանների հետ» կարգախօսի համաթեքստում: Թուրքիան մշտապէս կարեւորել է Ազրպէյճանի հետ երկկողմ յարաբերութիւնները` միաժամանակ անտեսելով Հայաստանն իր արտաքին քաղաքականութեան օրակարգում: Արդիւնքում` Անգարայի եւ Երեւանի փոխյարաբերութիւններն այնքան են բարդացել, որ այս միտումը կարող է վտանգաւոր դառնալ հայ-թուրքական յարաբերութիւնների համար չափազանց զգայուն տարուայ` 2015 թ. նախաշեմին:

Ազրպէյճանի հետ յարաբերութիւնները Թուրքիայի կովկասեան քաղաքականութեան հիմնաքարն են, եւ երկու պետութիւնների միասնութիւնը բաւական ամուր է. Ազրպէյճանը Թուրքիայի տարածաշրջանային քաղաքականութեան հարցում լծակներ ունի, յատկապէս` Հայաստանի հետ յարաբերութիւնների մասով:

«Երեւան-Վան թռիչքների չեղեալ յայտարարումն այս դէպքում չափազանց կարեւոր է, քանի որ սա Թուրիքայի վրայ Ազրպէյճանի ճնշման արդիւնք է»,- «Թուտէյզ Զաման» պարբերականի հետ զրոյցում ասել է միջազգային յարաբերութիւնների ազրպէյճանցի փորձագէտ Քաւուս Ապուշովը:

Վերջերս Թուրքիան չեղեալ է յայտարարել ապրիլի 3-ին նախատեսուած` Թուրքիայի արեւելքում գտնուող Վան եւ Հայաստանի մայրաքաղաք Երեւանի միջեւ թռիչքը: Երեւան-Վանը կարող էր բեկումնային դառնալ. Թուրքիայից Հայաստան թռիչքներ իրականացնող թիւ մէկ օդանաւային ընկերութեան` «Պորա ճեթ»-ի` շաբաթական երկու անգամ կազմակերպուող թռիչքները կարող էին հայերին կապել իրենց այսպէս ասած «Պատմական հայրենիքի» հետ: Թռիչքները խրախուսել է նաեւ Թուրքիան` իր եւ Հայաստանի միջեւ յարաբերութիւնների վերականգնման փորձերի պարունակում եւ կոչուած էին խթանել երկկողմ զբօսաշրջութիւնն ու առեւտուրը: Ըստ հաղորդուող տեղեկութիւնների, դրանք չեղեալ են յայտարարուել Թուրքիայի տարածաշրջանային ռազմավարական գործընկեր Ազրպէյճանի հակազդեցութեան պատճառով: Թուրքիայի իշխանութիւնները հաստատել են այդ փաստը, սակայն ձեռնպահ մնացել այլ մանրամասներ հաղորդելուց:

«Թռիչքների կասեցումը վկայում է նաեւ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտութեան հարցում Ազրպէյճանի` Թուրքիայի վրայ ունեցած հնարաւոր ազդեցութեան մասինէ, ասել է Ապուշովը` յաւելելով, որ հայ-թուրքական յարաբերութիւնների վերականգնման ուղղութեամբ ցանկացած առաջընթաց Հայաստանի նկատմամբ Թուրքիայի իրականացրած շրջափակումը «Խորհրդանշական» կը դարձնի: Հայաստանն ու Թուրքիան չունեն դիւանագիտական կապեր 1990-ականների սկզբից, երբ Հայաստանը ռուսական ուժերի հետ համատեղ գրաւել է ազրպէյճանական տարածքները` ներառեալ մեծամասամբ հայերով բնակեցուած Լեռնային Ղարաբաղն ու մեծամասամբ ազրպէյճանցիներով բնակեցուած եօթ յարակից տարածքները: Դաշնակից Ազրպէյճանին աջակցելու նպատակով Թուրքիան փակել է իր սահմանը Հայաստանի հետ: Ներկայում Պաքուի հետ համատեղ Անգարան փորձում է տնտեսապէս մեկուսացնել Հայաստանին` վերջինիս դուրս թողնելով տարածաշրջանային տնտեսական նախագծերից: Նման քաղաքականութեամբ Թուրքիան փորձում է հասնել նրան, որ խաղաղ ճանապարհով կարգաւորուի աւելի քան երկու տասնամեակ փակուղու մէջ գտնուող Ղարաբաղեան գործընթացը:

Գործնականում, Հայաստանի հետ յարաբերութիւնները վերականգնելու Թուրքիայի փորձերը, որոնք նախաձեռնել է նախագահ Ապտուլլահ Կիւլն իր «ֆութպոլային դիւանագիտութեան» շրջանակում, միտուած են «սթաթուս քօ»ն փոխելուն եւ ղարաբաղեան հակամարտութեան խաղաղ կարգաւորմանը: Յարաբերութիւնները վերականգնելու իր փորձերն Անգարան հիմնաւորում է նրանով, որ տարածաշրջանային քաղաքականութեան մէջ Հայաստանի աւելի մեծ ներգրաւուածութիւնը կարող է փակուղուց դուրս բերել ղարաբաղեան գործընթացը: 2009թ. Ցիւրիխեան արձանագրութիւնները կնքելու միջոցով Հայաստանի հետ կապերը վերականգնելու օգտին Թուրքիայի բերած գլխաւոր փաստարկն այն է, որ տարածաշրջանում Հայաստանի տնտեսական մեկուսացումը խաղաղ կարգաւորման գործընթացում որեւէ առաջընթացի չի յանգեցրել:

Երեւան-Վան թռիչքների չեղեալ յայտարարումը`
հարուած հայ-թուրքական կապերին

Թուրքիան կարող է «Վերակենդանացնել» գործընթացը Հայաստանին աւելի շատ ներգրաւելու միջոցով, սակայն դրա համար նա պէտք է կարգաւորի յարաբերութիւնները Հայաստանի հետ:

«Երեւան-Վան թռիչքների կասեցումն անգամ մինչեւ դրանց մեկնարկը հարուածել է հայ-թուրքական յարաբերութիւնների կարգաւորմանը եւ հաստատել Թուրքիայի կովկասեան քաղաքականութեան վրայ Ազրպէյճանի ունեցած ազդեցութեան փաստը», ասել է Պոլիսում Միջազգային ճգնաժամային խմբի եւրոպական ծրագրի տնօրէն Սապինա Ֆրէյզըրը` յաւելելով, որ Անգարան բազմիցս յայտարարել է, թէ չի միջամտելու Հարաւային Կովկասում գործունէութիւն ծաւալելու սեփական մարզի գործարարների ջանքերին` լինի դա Հայաստանում, թէ այլուր:

«Այդուհանդերձ, այս դէպքում կառավարութիւնն ակնյայտօրէն խոչընդոտել է «Պորա ճեթ»-ի կողմից Երեւան-Վան թռիչքների իրականացումը», ասել է Ֆրեյզըրը:

Պաքուն Անգարային վարձահատոյց է եղել չորեքշաբթի (խմբ.` ապրիլի 3-ին), երբ Ազրպէյճանի արտաքին գործերի նախարարի խօսնակ Էլման Ապտուլաեւը յայտարարել էր, թէ Թուրքիայի այս որոշումը վկայում է Ազրպէյճանին նրա ցուցաբերած մեծ աջակցութեան մասին:

«Անգարայի ճնշումը Երեւանի վրայ անհրաժեշտ է», ասել է Ապտուլաեւը` Հայաստանին անուանելով «Ազրպէյճանի հարեւանութեամբ գտնուող թշնամական պետութիւն»:

Ֆրէյզըրի համոզմամբ` չնայած հասկանալի է, որ Թուրքիան պէտք է աջակցի իր քաղաքական եւ տնտեսական դաշնակից Ազրպէյճանին Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտութեան հարցում, սակայն նա չի կարող անտեսել իր ռազմավարական շահերը Հարաւային Կովկասում եւ յարաբերութիւնները Հայաստանի եւ Թուրքիայի քաղաքացի հանդիսացող հայերի ու հայկական սփիւռքի հետ:

Մօտենում է Թուրքիայի համար առանցքային հանդիսացող 2015 թուականը, երբ աշխարհի բոլոր հայերը նշելու են Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցը: Հայաստանը պնդում է, որ 1915թ. Օսմանեան կայսրութիւնում իրականացուած հայերի տեղահանումը իրականում ցեղասպանութիւն էր եւ ցեղային զտում, որի պատճառով սպաննուել է 1,5 միլիոն հայ` պահանջելով տեղի ունեցածը միջազգայնօրէն ճանաչել որպէս ցեղասպանութիւն: Այդուհանդերձ, Թուրքիան, Ցեղասպանութեան մասին յայտարարութիւնները համարելով սպառնալիք իր ազգային պատուի համար` ասում է, որ հայերի ոչնչացումը ազգի դէմ ուղղուած յանցագործութիւն չէր, այլ` Ա. Աշխարհամարտում պատերազմական գործողութիւնների հետեւանք:

1915 թ. դէպքերի 100-ամեակի մասին խօսելով` Ֆրէյզըրն ասել է, որ թուրքական կառավարութիւնն այդ օրը պէտք է ոգեկոչի զոհուածների յիշատակը եւ հայերի հետ կիսի նրանց ցաւը` անկեղծօրէն ներողութիւն խնդրելով:

«Դա Թուրքիայի պարտականութիւնն է եւ մի բան, որը չի վերաբերում Ազրպէյճանին»,- ասել է Սապինա Ֆրէյզըրը:

Ի վերջոյ, կարգաւորուած հայ-թուրքական յարաբերութիւնները նպաստում են Հարաւային Կովկասում խաղաղութեանն ու կայունութեանը: Թուրքիայի եւ Հայաստանի միջեւ հաստատուած դիւանագիտական կապերը Հայաստանի առաջ կը բացեն դռները դէպի թուրքական «պիզնես» եւ երկարաժամկէտ ներդրումներ, ինչպէս նաեւ փոխադրամիջոցային հաղորդակցութիւն կը հաստատեն, ինչն էլ իր հերթին Հայաստանին կը դրդի Թուրքիայի հետ քաղաքական համագործակցութեանը եւ ղարաբաղեան գործընթացում վերջինիս համար աւելի մեծ ներգրաւուածութեան ապահովմանը:

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )