Սեպտեմբեր 21-ը Դրօշարշաւը Ամրապնդելու Պատգամ Է

ՅՈՎՍԷՓ ՊԱՐԱԶԵԱՆ

Ներկայ ժամանակներուն պարտինք խիզախօրէն կշռադատել քաղաքական բարդ իրավիճակներ, քանի որ քաղաքականութիւնը լիարժէքօրէն տարբեր սահմանագծումներով կը բնորոշուի, քան` անցեալին:

Ներկայ ժամանակներուն քաղաքագէտը կը բնորոշուի հնարամտութեամբ, կամ` առանց անոր: Երբ գործած է, հնարամիտ եղած է: Հիմա հնարամիտ եղած է առանց գործելու ալ: Քաղաքագէտը առաջնահերթօրէն բախումի ճանապարհը պէտք է ընտրէ եւ ո՛չ համակերպումի: Անոր մեծագոյն արժէքը իր արժանահաւատութիւնն է, իր գաղափարական քաղաքակրթութան ցուցանիշը եւ ոչ թէ` փայտեայ լեզուի, փայտեայ գաղափարներու, փայտեայ որակի անցողակի գործածութիւնը:

Ներկայ ժամանակներուն գաղափարաբանութիւն, գաղափարական կիրք եւ նմանատեսակ արժէքային իմաստներ մասամբ ընթացիկ, մասամբ ալ արուեստական դարձած են, եւ` ոչ մասամբ ալ, զանգուածային հռետորականութեամբ կը գործածուին, կամ գործածուիլ կը տրուին: Անոնք երբեմն իրապէ՛ս գոյութիւն ունին, երբեմն ալ իրապէս անգոյ են. չեն ներշնչեր, կամ շատ քիչ կը ներշնչեն: Ներշնչող գաղափարաբանութիւնն է որ կը դիմանայ կեանքին մէջ, յեղափոխութիւններուն մէջ, պայքարներու խոյանքին մէջ: Գաղափարաբանութիւնը գաղափարական ազգակցութիւններու պէտք ունի, որպէսզի սնանի, աճի, ապրի:

Ներկայ ժամանակներուն Հայաստանի մէջ քաղաքականութիւնը եւ գաղափարաբանութիւնը թաւալգլոր թերամշակոյթ մը կը զարգացնեն` անցնող քսանամեակի ընթացքին թերամշակութօրէն զայն մշակելէ ետք: Այդպէս կ՛ըլլայ, երբ քաղաքակրթական արժէքները չեն գործեր, երբ ինքնուրոյն ու ինքնամատոյց ստեղծագործական ոգին ու միտքը կորսնցուցած են իրենց թռիչքը եւ ճշդուած թիրախները փութկոտութեամբ կը դրսեւորուին երեսանց ու աղաւաղուած դիմագիծով մը:

Տեսնենք. քաղաքական ի՞նչ միջավայրի մէջ տեղի կ՛ունենայ այսօր Հայաստանի զարգացումը, Հայաստանի ապագայի մեծ գրաւը:

Երբ երկրի մը մէջ ժողովրդավարութիւնը ազգավնասօրէն անդամալոյծ է, քաղաքագէտը դիւրութեամբ բան կը խոստանայ` առանց խոստացածը իրականացնելու: Շատ մը քաղաքագէտներ քաղաքական համակրանք չեն վայլեր նաեւ այն պատճառով, որ իրենց խոստումներէն մէկ քայլ անդին չեն կրնար երթալ: Գաղափարական վերականգնումի հարցերուն մէջ ալ ուժ ու կամք չեն ցուցաբերեր երբեք: Ժողովուրդը դաւաճանուած կը զգայ եւ անորակ ժողովրդավարութիւնը անխնայօրէն պետական կառոյցներ կը քանդէ: Այս եւ նման բաներու համար հայ քաղաքագէտը իր ժողովուրդի սէրէն պիտի չկշտանայ: Թո՛ղ այդ ալ իր արժանի պատիժը ըլլայ:

Ինչ որ արդար է, ժողովուրդին կը ծառայէ, ըսած է հին փիլիսոփայ մը:

Անշուշտ, եթէ ժողովրդավարական ծառայութեան ու արդարութեան ըմբռնումին մէջ քաղաքակրթական որակը եւ ոչ թէ միտումնաւոր քարոզչութիւնը տիրող ու տիրական բաժին ունենայ:

Կը ճանչնամ մարդիկ, որոնք նորագոյն նախաձեռնութիւններով Հայաստանը տնտեսական դրախտային գօտիներու վերածելու աճապարող ծրագիրներով, «ներսէն» թէ «դուրսէն» թելադրուած տողատակէ վարձատրութիւններով շահամոլ տեսաբանութիւններ կը մշակեն նախարարներու, դեսպաններու, առեւտրական պալատներու համագործակցութեամբ: Մերթ կը լսուին Կիպրոսի դրամատնային վերջին ամիսներու պատեհապաշտական հեռանկարով մարմնաւորուած օտար ապօրէն ու «լուացքային» մեծ դրամագլուխներ Հայաստանի մէջ կեդրոնացնելու պղտոր միտումներ` հասնելով համբաւաւոր Քէյման կղզիներու նմանատիպ անապահով ու անարժանահաւատ արկածախնդրութիւններու:

Վերաքննենք մեր կառոյցներուն որակը, սակայն` ոչ աւարարող պատեհապաշտութեամբ:

Ռոպենսոն Քրուզօ քսանութ տարի մոռցուած կղզիի մը մէջ առանձին ապրեցաւ. հոն գտաւ ասպատակ ծովահէններու կողմէ պահուած անգին գանձերով սնտուկ մը:

¬ Ես ի՞նչ ընեմ այս բոլորը, երբ ազատութիւն չունիմ, մտաբերեց:

Զգուշ եղէք կարգ մը քաղաքագէտներու հայրենասիրութենէն: Յեղափոխութիւններ, ազատութիւն, անկախութիւն միայն դրամով չեն ըլլար: Անկախութիւնը արկածախնդրութեան չվերածենք, քանի կենդանի անկախութիւնը միշտ գոյութիւն պիտի ունենայ արժէքներու անհատական թէ հաւաքական մակարդակներու վրայ:

Հայ ազգի պետութեան ծնունդը իր անկախութիւնն է:

Մեր անկախութեան նորագոյն արտայայտութիւնը արցախեան հերոսամարտն է: Բայց ո՞ւր է այսօր արցախեան քաջամարտիկներու սերունդին ինքնապաշտպանական երազը: Երազ, որ այդ սերունդն ու մեր ժողովուրդը ապրեցուց` առանց սակարկութեան, առանց ակնկալութեան, առանց զատորոշող քաղաքական ու կուսակցական բեւեռացումներու:

Մեր պատմութեան ընթացքին քանիցս փաստուած է, որ չզանազանուող հերոսութիւնը գերազանցած է անհատապաշտ կամեցողութիւններ, փառամոլութիւններ, ինքնացուցադրութիւններ: Հայուն մօտ հերոսութիւնը իր բնութեան յատկանիշներէն եղաւ, քանի որ այդ հերոսութիւնը միայն մարմին չէր. մանաւա՛նդ ոգի էր, արիական մարմնաւորումով նահատակութիւն էր:

Հիմա` ո՞ւր ենք. մեր երազներու վերջաւորութեա՞ն հասած ենք արդեօք:

Պատմութիւնը վրայ վրայի պայթուցիկ անարդարութիւններ կը ստեղծէ. արդարը անարդար կ՛ըլլայ, անարդարը անմարդկային, տրամաբանականը` անտրամաբանական: Արդարը համամարդկային առաքինութիւն ու արժէք է, սակայն բոլոր ժամանակներուն մէջ իր արտայայտութիւնը կը գտնէ ուժի գնահատանքի, դատողութեան եւ շահի պայմանադրական չափանիշներուն մէջ:

Այսուհանդերձ, սեպտեմբեր 21-ին քաղաքական վերիվայրումներու պատճառով Հայաստան անկախութեան արմատաւորում ստացաւ` առանց յեղաշրջող այն անկախութեան կարծր հասունութիւնն ու պատրաստութիւնը ունենալու, քանի որ անկախութեան հանդէպ անգրագէտ ժողովուրդ մըն էր եւ մէկ անգամէն չկրցաւ համագոյակցիլ ու ներդաշնակուիլ անոր բարեացակամ կանոններուն: Նոյն վիճակին մէջ գտնուեցան ճակատագրակից նորանկախ այլ երկիրներ ալ, որոնք ծանրակշիռ անկախութեան բեռը չկրցան պատասխանատուութեամբ յաղթահարել:

Հայկական հեռատեսիլէն կը հետեւէի յայտագրի մը, որուն նիւթը կը վերաբերէր Հայաստանի այսօրուան իրականութեան մէջ երկար մազ ունեցող եւ պատռուած ճինզ տաբատ հագնող այրերու ընկերային երեւոյթին: Ինչե՜ր չլսուեցան հոն: Արտայայտուեցան այր մարդիկ, կիներ, արուեստագէտներ, ընկերաբաններ, պարուհիներ, ինչպէս` երկար ու կարճ մազ ունեցող երիտասարդներ, հայկական աւանդութեան դիմագծային հիմունքներու հակազդող վերլուծաբանութիւններով: Զրոյցի ընթացքին կրկնողներ ու պնդողներ կային, թէ այս նիւթին մասին արտայայտուիլը, դիպուկ կեցուածք ու դիրք ճշդելը «դեմոկրատիայի» արտայայտութեան ժամանակակից արժեչափ ու ցուցանիշ է:

Տանք «դեմոկրատիայի» այլ օրինակ մըն ալ ու պահ մը բաղդատենք այս տառապած բառին իմաստն ու նշանակութիւնը:

«Լրագրողներ առանց սահմանի» կազմակերպութեան մամլոյ ազատութեան այս տարուան ցուցանիշով Հայաստան աշխարհի 179 երկիրներու մէջ կը գրաւէ 74-րդ դիրքը: Այս վիճակագրական տուեալին վրայ Հայաստան կը սիրէ ընդգծել, թէ նախորդ տարուան ցուցանիշին հետ բաղդատելով` երեք դիրք աւելի բարձր պատուանդաններու վրայ կը գտնուի, կարծես երեք թիւով մեր դեմոկրատական հասկացողութեան մէջ անվիճելի գերնուաճում մը արձանագրած ըլլար:

Իրօք, ի՞նչ է այսօր Հայաստանի ինքնահաստատուած իրականութեան համոզումը Սեպտեմբեր 21-էն 22 տարի ետք: Ժողովուրդի լռելեայն կամ բարձրախօսող մեծամասնութիւնը ընտրութիւններու յաղթողներուն հետ չէ: Պարտուողներուն հետ ալ չէ: Ո՛եւէ մէկուն հետ չէ:

Ամէնուրեք` համակեցուածքի հիասթափութիւն:

Եկէք` միասնաբար ստուգաբանենք. բնորոշող առաքինութիւններով իրական հայրենասիրութիւնը մասնաւոր գոյն մը չունի. որեւէ գոյնի կարիք ալ չունի. գոյները սկզբունքներու բախում կը ստեղծեն. գոյները մեզի կրնան սխալ ու միակողմանի տեղեր տանիլ. բացի Եռագոյնէն. այդ մէկը անսխալական է. ճշմարտապէս ներդաշնակ ու համադրուած միակ գոյնն է:

Հաստատենք. Հայաստան կը փնտռէ նոր հաւասարակշռութիւններու հոգեդաշտ` հունաւորուած կամ չհունաւորուած պորտալարերով, գիտակցական թրթիռներով, անորոշ կամ տատանող հայեցակէտերով, ազատական, նորազատական: Տուէ՛ք, ի՛նչ անուն որ կ՛ուզէք:

Որոնումի իր ոդիսական արշաւին մէջ Հայաստան յաւելեալ կը փնտռէ գաղափարական արեւելումներու իր խուզարկող տեղն ու դերը: Ի՞նչ է. Ռուսիոյ եւ Արեւմուտքի միջեւ նոր հաւասարակշռութեան կայացման շեմին գտնուող պետականութի՞ւն. աջ է, կեդրոն, ձախ, եւրոպասէր, ռուսասէր, ամերիկասէր, կովկասասէր, իրանասէր: Մոռցայ հայասէրը: Հայը պիտի թափանցէ հայուն մէջ: Ո՞ր ճանապարհներով, ո՞ր կամուրջներով:

Հայաստան պէտք է ճշդէ, եթէ պաշտպաններու պէտք ունի: Մանաւանդ պէտք է ճշդէ իր պաշտպաններու նախընտրութեան, կամ իրեն պարտադրուած նախընտրութեան չափանիշները: Երկու նաւակներու վրայ միաժամանակ կարելի չէ կոխել. կա՛մ նաւակները կ՛ընկղմին, կա՛մ անոնց վրայ յենողը իր հաւասարակշռութիւնը կը կորսնցնէ, ջուրը կ՛իյնայ, կ՛ընկղմի:

Այս իշխանութեան քաղաքական ժամանակը շատոնց սպառած է: Յայտնի կամ քողարկուած խուսանաւումներու ետին չի կրնար այլեւս պահուըտիլ` փոխարինական դարմանումի կորուստներու վրայ ապաւինելով:

Պատմական հարցերու չինացի վերլուծաբան մը Շուն Ճոյի կ՛ըսէր, որ ռազմավարութիւնը բնական խուսանաւումներով ամէնէն ապահով ճամբան է յաղթանակի հասնելու համար: Խուսանաւումներ առանց ռազմավարութեան` աղմուկն է պարտութենէն առաջ:

Ապշեցուցիչ է, որ Հայաստանի ղեկավարները մեր ժողովուրդին դիմագրաւած բազում ու բազմատեսակ հարցերու միակ լուծումը իրենք իրենց կը համարեն, իրենք իրենց մէջ կը տեսնեն: Կը հաւատան անոնք` անձնակեդրոն մղումներէ քաջալերուած, թէ ազգապետ դառնալու բոլոր յատկութիւններն ու առաքինութիւնները իրենց վրայ կը կեդրոնացնեն: Բայց հայու ջաղացքը երբեմն` այո՛, բայց երբեմն ամէն ինչ չ՛աղար: Քաղաքագէտը ամէն բանէ առաջ ու ամէն բանէ վեր պարտաւոր է ունենալու պարզ քաղաքացիի մը իրաւունքները, այլ մանաւանդ` բոլոր պարտաւորութիւնները:

Սխալ պիտի չըլլար իրենք իրենց հայրենիքի միակ լուծումը համարող այրերուն յիշեցնել, թէ քաղաքականութիւնը քեզ շատ հեռունե՜րը, բարձրե՜րը, կամ անդունդները կրնայ տանիլ, բաւ է, որ ժամանակին լքել գիտնաս զայն` տիրացած համբաւիդ արժէքը պահպանելու համար, քանի որ համեմատութիւնները միշտ ալ տարօրինակ ու աննախատեսելի չափանիշներով կրնան մէկ օրէն միւսը ցցուիլ քու դիմացդ:

Մեր նորագոյն անկախութենէն 22 տարի ետք հայ ժողովուրդը, ներկայ հայութիւնը` ժամանակակից կազմաւորուած կամ անդիմագիծ հայը, հայրենասիրական գաղափարներով կը սնուցուի՞, կը սնանի՞, կը ներշնչուի՞, կը ներշնչէ՞. այդ գաղափարներու վնասով թէ օգուտով կ՛ամրապնդուի՞:

Ներկայիս Ռուսիոյ փարթամ քաղաքներէն մէկուն մէջ ապրող արցախեան ազատամարտիկներէն մէկը, որ կը մտահոգուի իր զաւակներու` ռուսական պատմուճան զգեցած ըլլալու բազմակողմ իրողութենէն, կը յայտարարէ.

¬ Դուք մի՛ տեսնէք, որ այս ապիկար ու … յաջորդական կառավարութիւններու պատճառով ակամայ պանդուխտ դարձանք մեր զաւակներու փորը կշտացնելու համար. եթէ Ազրպէյճանը Արցախի վրայ համարձակի յարձակիլ, ես ու հին մարտական ընկերներս, ու վստահաբար մեզի պէս շա՜տ շատեր, հին ու նոր պանդուխտներս 48 ժամէն Ստեփանակերտ պիտի գտնուինք` լքելով ընտանիք, կին, զաւակ, թոռնիկ, աշխատանք. ամէ՛ն ինչ:

Հռետորական հրավառութիւն յիշեցնող բառեր, թէ` չոր խոտը մէկ լուցկիով կրնայ բռնկիլ խարոյկ սփռելով չորս դին:

Առասպելը առասպել կը բերէ, դիւցազներգութիւնը` դիւցազներգութիւն, հերոսութիւնը` հերոսութիւն, ինքնորոշման երազն ալ` ինքնորոշման հորիզոններ:

Դարերու խորքէն եկող հայու ազգային ինքնութեան կերպարի մարմնաւորումը եւ հաւաքական յիշողութեան վկայութիւնը մնայուն դատապարտանքի ենթակայ կ՛ըլլայ իր դէմ գործուած ու շարունակուող ընկերային իրաւազրկումներու եւ  տեսակ¬տեսակ անարդարութիւններու պատճառով, կարծես ենթագիտակցական ապօրինութիւն մը օրինականացնելու վիճակին մատնուած ըլլար:

Հայաստանը չափազանցութիւններու եւ չափազանցողներու երկիր դարձած է, տարօրինակօրէն եւ նուազ քան քսան տարուան մէջ պարբերականօրէն բնականոնացուց ամէնէն անբնական բաներն ալ:

Արդեօ՞ք չյայտարարուած ազգամիջեան խռովքներու պատերազմի մը մէջ կ՛ապրի հայութիւնը:

Արդեօ՞ք անկախութեան խօսքի, մտածումի, գաղափարներու որակի համաշխարհայնացած միջավայրի մը մէջ կը տարուբերի:

Ի՞նչ կը շահի եւ ի՞նչ կը կորսնցնէ մեր ազգը ինքնամատուցուող տեսակաւոր ազգասիրական յայտարարութիւններով, յորդող ու յորդեցնող ապրումներով, ինքնահաստատող ու ինքնահաստատուող մղումներով:

Կեանքի վերականգնող դաս կը քաղե՞նք: Խօսքը գերեզմաններու եւ նահատակներու մասին չէ: Թոյլ տանք, որ մարտիրոսները յիշատակ ունենան: Արիական հերոսութիւնը ցուցադրութեան կարիք չունի: Ինքնացուցադրութիւնը հերոսութեան վրայ բան չ՛աւելցներ. վստահաբար կը պակսեցնէ: Բայց ո՛վ որ այսօր կը խօսի յեղափոխական աժան գաղափարներու մասին, այդ մէկը կ՛ընէ հանրային կարծիքին մէջ տեսակ մը ապատեղեկատուութիւն սփռելու միտումով: Յեղափոխութիւնը ապատեղեկատուութեամբ չ՛ըլլար. թերեւս եթէ ուզենք, ուրիշ ձեւերով կ՛ըլլայ, բայց` ոչ անձնուիրութեան շղարշի մը տակ թաքնուած պահուածքով:

Կրնայ մէկը դիւրին կամ դժուար պայմաններու բերումով հայրենիքը իր ետին ձգել. թո՛ղ գիտնայ սակայն, որ ո՛ւր ալ երթայ, իր հայրենիքը զինք ամէն տեղ պիտի փնտռէ, պիտի հետեւի հետք ստուգող մանրացոյցով թէ խոշորացոյցով: Հայրենիքը հայուն առանձին պիտի չձգէ, նոյնիսկ երբ այդ հայրենիքը այլեւս ամէն տեղ չի յաղթեր:

Հայաստանը արմատականօրէն պիտի պաշտպանէ իր տեսլականները:

Հայը պիտի պաշտպանէ՞ իր երազները: Հայը կը թուի թմրած ըլլալ, կը թուի իր ազգային դիմացկունութիւնը կորսնցուցած ըլլալ:

Հայրենասիրական ինքնութեան խղճի որոնումը ազգային բնատուր շնորհի համազօր կրնայ սեպուիլ: Նա՛եւ հակառակը. երբ կը պակսին կատարելութեան ճշմարիտ չափանիշները, պարտքը ահազանգող սպառնալիք կը դառնայ:

Այսօր ո՞րն է հայուն իրական դիմագիծը` անաղարտ, խաթարուած թէ աղաւաղուած: Ո՞րն է իր դիմագիծի պատկանելիութեան անձնաթուղթը, ժամանակաւոր կամ մնայուն անցագիրը: Քիչցա՞ծ են մեզ միացնող կէտերը, քանդուա՞ծ են մեր հաղորդակցութեան կամուրջները: Հայը կ՛ուղղորդուի առանձին ու առանձնացած անսովոր ճանապարհներէ: Կը թուի, թէ իր անձին հետ խօսելու համար հարկ է առանձին քալել, իր երազներու վերջաւորութեան` բոլորովին առանձին հասնիլ:

Վերջին քսանամեակին փոխուած ենք ոչ միայն որպէս հայու ամբողջական կերպար, անհատականութիւն, այլեւ` որպէս ուրոյն ժողովուրդ, որպէս ուրոյն ազգ: Ձեւը գտած ենք մեր ազգային ու սփիւռքեան տագնապները ենթագիտակցական մղումով մը աւելի մեղմ, աւելի շնորհալի շպարով մը ներկայացնելու: Բան մը շահեցա՞նք այդպէս ընելով:

Խոստովանինք. կարգ մը պայմաններու մէջ եւ կարգ մը պարագաներու կը յաջողինք յաղթահարել ճնշող տագնապներ` շնորհիւ հայու անփոխարինելի հնարամտութեան ու իմաստաւորուած ոգեւորութեան, կարգ մը պարագաներու ալ ստեղծելով կատարելութեան վարակող նոր որակ, չափանիշ ու տիպար: Կայ նաեւ միւս երեսը, երբ արժող¬չարժող անցողական ու անողնայար կերպարներու` անբնորոշելի առաքինութիւններով կը զարդարենք, շռայլօրէն աջ ու ձախ կը պարգեւատրենք, վեհաթռիչ հայրենասիրական թրթիռներ կը շնորհենք, տարբեր մարդոց, մտածող մարդոց գիտակցական պայծառակերպուած զգացողութիւններն ու հաւասարադատուած ընկալումները գրգռելով…

Եթէ կ՛ուզէք գիտնալ, թէ ո՞վ ենք, ի՞նչ ենք, ո՞ւր կ՛երթանք, Պարոյր Սեւակ բացէք, Չարենց կարդացէ՛ք: Մենք իրենց կրկնապատկերի շարունակութիւնն ենք: Մեր հարազատ իրականութիւնը, Արարատը, հոգեմտաւոր թէ աշխարհաքաղաքական տարածքները, երեւելի կամ ոչ երեւելի մարտահրաւէրները անոնց մէջ կրնանք գտնել:

Գիտէ՞ք, մենք մեր անցեալի զոհն ենք: Արդեօ՞ք յաջորդաբար զոհն ենք նաեւ մեր անձնակեդրոն զգացապաշտական հեքիաթասացութեան, երբեմն նաեւ` մեր անհետեւողական անիրապաշտութեան: Հին գործիքներով նոր մեքենաներ չեն բանիր: Հին ոճով կուտակուած ժանգը երկաթին վրայէն չի թօթափուիր: Ժանգի սրսկումը ո՛չ օգտակար է, ո՛չ շահաբեր, ոչ ալ իր բուժման գինը կրնայ արդարացնել:

Հարց տանք. մեր ներկայի ու ապագայի արժեհամակարգերու մտապատկերին կը նայի՞նք, ինչպէս լիարժէքօրէն կը նայէինք մեր անցեալին: Կարեւորը այն է, ինչ որ կ՛արտայայտէ մեր ժողովուրդը, եւ ո՛չ թէ ինչ որ կը թուի, թէ կ՛արտայայտեն անցողակի քաղաքագէտներ, դիւանագէտներ:

Հայրենիքը կ՛ապրի իր վարակող շունչով, նաե՛ւ մեր շունչով, որ կրնայ անհատական թէ հաւաքական մեր ամբողջական կոչումը ըլլալ: Սիրենք հայրենիքը այն պաշտամունքով, որ ինք կ՛ըմբռնէ, եւ ոչ թէ այն ձեւով, որ մենք կ՛ուզենք պարտադրել. ներսէն` օտար, դուրսէն` պանդուխտի կարօտով: Ահա՛ ճամբաներ, որոնք ինքնըստինքեան կը դժուարանան համակերպելի խաչմերուկ գտնելու հայաթափուած մեր բախտորոշ իրականութեան մէջ:

Հազիւ երէկ, հազիւ այսօր, յոգնածներու եւ յուսախաբուածներու երկիր մը դարձած ենք: Կարեւոր բաներու մասին ըսելիք¬լսելիք ունի՞նք:

Հայաստանը այսօր անտարբեր հայեր կը ստեղծէ. կուսակցութիւններն ալ: Յեղափոխական մտածելակերպը կը չքանայ, յեղափոխական դիմադրութեան ըմբռնումին հանդէպ ալ ազգային արիւնահոսութիւն մը յոյսի փարոսները կը մարէ:

Մի՛ վախնաք այն քաղաքագէտներէն, որոնք կ՛ընդունին, թէ սուտ խօսած են. վախցէք անոնցմէ, որոնք կ՛երդնուն հայրենիքի պատուով եւ իրենց անձնական արժանապատուութեան հռչակով մտահոգուած են:

Հայաստանի քաղաքական ղեկավարութիւնը կրնա՞յ ըսել, թէ ի՞նչ տեսակ Հայաստան կ՛երազէ, ի՞նչ տեսակ ազգային բնօրրան կը պատկերացնէ ներսի ու դուրսի ոստաններու, ազգային կռուաններու համար. թէկուզ` անհաշտ ու մեզ իրարմէ հեռացնող շպարով: Տարբեր բան է քանի մը օր անօթի անկախութիւն մը ունենալ, տարբեր բան է տարիներով անօթի ու չքաւոր անկախութիւն մը ունենալ:

Ազգային ճակատներու մեր նախատեսութիւններու եւ ակնկալութիւններու շուրջ բանակցային եզրեր կա՞ն, կանգուն կամուրջներ մնացի՞ն, վերջին ու հանդարտ բարեւ մը ըսելու հանգրուանի՞ն հասած ենք:

Բազմաշնորհ հայը ո՞ւր պիտի ապաւինի, երբ բացասական երեւոյթները կը վխտան ու հետզհետէ կը բազմապատկուին:

Հայաստանը այս բոլորով ինչո՞ւ չի զայրանար, ինչո՞ւ չի բռնկիր: Երբ որակաւոր աթոռներու թիւը կը պակսի, վիրաւոր ոտքերով աթոռակները կը բազմանան: Գիտնանք. մեր հայրենասիրութիւնը ընտանեկան օժիտ չէ, ընտանեկան ժառանգ ալ չէ: Վա՜յ եկեր է այն ազգին, այն կուսակցութեան, որ կ՛անտեսէ իր որակաւորները` միջակութիւնները պատուանդաններու վրայ հաստատակամօրէն բազմեցնելով:

Հոս որ հասանք արդէն, հիմա ո՞ւր պիտի փնտռենք ժամանակակից հայուն գնահատականը, մեր իրականութենէն ներս, մեր իրականութենէն դուրս: Ո՞ւր պիտի փնտռենք մեր ուխտը: Ո՞ւր պիտի փնտռենք մեր ազգային ազատագրական խորհրդանիշները:

Կա՛մ վահանով, կա՛մ վահանին, ատենօք կ՛ըսէին հերոսները:

Ծովու մակերեսէն վեր եւ ծովու մակերեսէն վար խութերու վրայ զարնուած ենք:

Ծովու ալեկոծութեան համար նաւապետը պատասխանատու չէ, բայց նաւապետը անվիճելիօրէն պատասխանատու է, երբ նաւուն մէջ ծակ կայ ու չի փակեր:

Կարգ մը հայրենակիցներու մօտ համոզում գոյացած է, թէ Հայաստանն ու հայութիւնը մէկ թելէ կախուած են:

Հայու ապագան քանի՞ միլիոն բնակչութիւն կը նախատեսէ մեր ժողովուրդին համար` ներսը եւ դուրսը: Խօսքը ազգի կամաւոր պատանդներու կը վերաբերի նախ եւ առաջ: Եւ անշուշտ, պատանդներէն դուրս, ճշդելէ ետք, թէ որո՞նք են ազգի պատանդները մեր կեանքի իրերայաջորդ հանգրուաններուն մէջ:

Թուրքիան 2050¬ին 110 միլիոն բնակիչ պիտի ունենայ: Ազրպէյճանն ալ կ՛աճի հսկայական համեմատութիւններով: Հասկնալի պատճառներով բերի այս երկու երկիրներուն օրինակը: Մանաւանդ` առաջինը:

Զգո՜ւշ ըլլանք եւ բաց աչքով տեսնենք, թէ ի՛նչ տեղի կ՛ունենայ մեր մօտիկ թաղամասին մէջ. մասնաւորապէս քաղաքականութիւնը լոզունգի չվերածենք. այդ ժամանակները շատոնց է անցած են: Քաղաքականութեան մէջ ամենահիմնականը մրցակցական առաւելութիւններ, լաւագոյն պարագային ալ` մրցակցական հաւասարակշռութիւններ ապահովելն է: Քաղաքականութիւնը քազինոներու մէջ բախտի կամ շահի զառ նետելու խաղ չէ: Ուրեմն, նախ եւ առաջ, զգո՜ւշ հայերէն եւ ոչ թէ իր տարբերակուող դաշնակիցներէն:

Քաղաքականութիւնը առանց որեւէ երաշխաւորութեան փրոթոգոլներ կը պարտադրէ. յաճախ ալ բնաւ չի պարտադրեր: Երբ ընտանիքի մը մէջ յաջորդականօրէն քանի մը հոգի կը մահանայ, նոյն բժիշկը նորէն չես կանչեր: Կարծեմ, կը հասկցուի, թէ ի՛նչ կ՛ուզեմ ըսել:

Երազապաշտ են անոնք, որոնք իրենց ժողովուրդի եւ հայրենիքի ճանաչողութեան համար կ՛աշխատին: Այսօր ո՞րն է երազապաշտներուն վերափոխուած դիմագիծը. իրենց մարմնաւորած կերպարը` մեր անդորր թէ խռովալից ժամանակներուն մէջ:

Հայու կեանքը իր պատմական ճակատագիրն է: Հայրենիքը կը մարմնաւորէ դարեր: Կ՛ըսենք` թո՛ղ նոր սերունդը խորապէս փնտռէ իր արմատները: Կ՛ըսենք այնպէս մը, որ կարծես օտար մարդոց մէջ պիտի փնտռէ այդ մէկը: Կարծես` ո՛վ որ հայրենասիրութենէ ձերբազատի, ազատագրուած անձ պիտի համարուի:

Միասնականութեան մասին կը խօսինք տեւաբար: Ինչպէ՞ս պիտի միանանք, երբ ուրիշ տեղեր կ՛երթանք. երբ ուրիշ տեղերու մէջ կը հիւծինք, կ՛այլասերինք, կը կորսուինք, երբ մեր ընկերային առաջնահերթութիւնները ապազգայնացնող այլազան փոխյարաբերութիւններու վրայ կը հիմնենք:

Մեզմէ իւրաքանչիւրը կը զատորոշուի իր բաղդատականներով: Բաղդատականները միշտ ալ տարօրինակ ոճով կը ներկայանան, երբեմն` բառերու կանխող կախարդանք մըն ալ ստեղծելով իրենց յատկանշային դրսեւորումին մէջ:

Հայրենասիրութիւնը կը դիմանայ ժամանակին, այնպէս որ ժամանակը կը դատէ իր նուաճումներու հասունութիւնը:

***

Փորձեցի անկարեւոր համարուող կարգ մը իմաստներ փակագիծի մէջ առնել: Կարեւոր համարուողներն ալ` յաւելեալ չակերտի մէջ: Կը տխրիմ այն բաներուն համար, որ համահայկական իմաստով հանգրուանաբար կը կորսնցնենք. գլխաւորաբար` յոյսը: Երանի որդեգրէինք զայն:

Եթէ կ՛ուզենք գոյատեւել, հսկայական փոփոխութիւններու մասին պէտք է մտածենք: Ժամանակագրականօրէն ոստումը պարապութեան մէջ օգուտ չի բերեր:

Ապագան կարծես կը պատկանի անակնկալներու: Ընդունակ լաւատեսութիւնը մարտահրաւէրային պատգամ է:

Սեպտեմբեր 21-ը սկսուած դրօշարշաւը ամրապնդելու պատգամ է:

Մասնակցի՛նք դրօշարշաւին:

Աթէնք  

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )