ՔԵՄԱԼԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԻՐՆԵՐԸ ՊԸՆ ԼԱՏԵՆԻ

«Լատեն մը կը մահանայ, հազար լատեններ կը ծնին», գրուած է «Թիւրք Սոլու» (թրքական ձախ) ամսաթերթին կողքին վրայ:

Ամսաթերթին առաջին էջը կը ծածկէ ժպտերես լուսանկարը Պըն Լատենի` Քայիտայի ղեկավարը, զոր ամերիկացի զինուորներ սպաննեցին: Ամսաթերթին խորհրդանշանը կը ներկայացնէ զգաստ դիմանկարը աշխարհիկ կարգերու հաւատացող Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի` միեւնոյն ժամանակ հրատարակութիւնը սահմանելով իբրեւ «Աթաթուրքական, ազգայնական ձախ թերթ»:

Գիտեմ, որ տարօրինակ կը հնչէ: Բայց իրականութեան մէջ ատիկա այնքան ալ տարօրինակ չէ, երբ մէկը կը գիտնայ «հակակայսերապաշտական» պրկումը քեմալական շրջանակներուն մէջ եւ կրօնականէ աւելի քաղաքական բնոյթը Քայիտայի:

ՄՈՒՏՔ «ԹՐՔԱԿԱՆ ՁԱԽ»

Նախ ենթահողը քննարկենք: «Թիւրք Սոլու» ամսաթերթ մըն է, որ ստեղծուած է 2002 թուականին, ծայրայեղ ազգայնական եւ ծայրայեղ աշխարհիկ գաղափարներու տեսաբաններու կողմէ: Ամսաթերթը կ՛արտացոլացնէ հակաարեւմտեան, հակաիսլամական եւ հակաքրտական գիծ, նաեւ` հետաքրքրական բաղադրութիւնը քեմալականութեան, մարքսականութեան եւ թրքական ցեղապաշութեան:

Ամսաթերթին յաճախ կրկնող առարկութիւններէն, փաստերէն մէկը այն է, որ չկայ «քրտական հարց, այլ` «քրտական ներխուժում» Թուրքիա, որովհետեւ այս «նախնական» ժողովուրդը ճագարներու նման կը բազմանայ եւ կը ներխուժէ լուսաւորեալ թուրքերու ազատ տարածքը:

«Խորոված (քեպապ) եւ մսաշոթ (լեհմաճուն) մի՛ ուտէք, ատոնք քրտական են», խորհուրդ տուաւ ամսագիրը անգամ մը իր ընթերցողներուն: «Ատիկա մշակութային կայսերապաշտութիւն է, ՄըքՏոնալծի նման»:

Քաղաքականօրէն «Թիւրք Սոլու» ամսագիրը կը զօրակցի լուսանցքային Ազգային կուսակցութեան (Ուլուսալ» կուսակցութեան, որ իր կարգին կը զօրակցի յառաջիկայ ընտրութիւններուն առաջադրուած շարք մը թեկնածուներու: Անոնցմէ մէկը Պոլսոյ թեկնածու Ճաֆեր Էօզսոյն է, որ ըսած է. «Մեր ուղին փորձուած ուղի է, Աթաթուրքին ուղին է»:

Տարիներու ընթացքին ամսաթերթը կանոնաւոր կերպով պախարակած, ապտակած է իշխող Արդարութիւն եւ բարգաւաճում կուսակցութիւնը, հոգեւոր առաջնորդ Ֆեթուլլահ Կիւլենը եւ թուրք ազատականներ մինչ փառաբանած է Քեմալ Աթաթուրքը, Չարլզ Տարուինը կամ Չէ Կեւարան: Եւ այժմ այնպէս կը թուի, թէ մեծ ոստումով մը Ուսամա պըն Լատենը աւելցուցած է աստղերու հոյլին, համբաւաւոր անձերու ցուցակին մէջ:

Ասիկա փայլուն կերպով դրսեւորուեցաւ ամսաթերթի վերջին խմբագրականին մէջ, որուն հեղինակը Կեոքչէ Ֆիրաթն է, երեւելի մեկնաբաններէն մէկը: Պարոն Ֆիրաթ իր յօդուածը կը սկսի խարանելով, դատապարտելով թրքական հիմնական լրատուութիւնը, լրատու գործակալութիւնները, զորս ան «Ամերիկեան հետեւակներ» կ՛անուանէ Պըն Լատենի սպանութիւնը ողջունելուն համար: Ան ապա կը դատապարտէ Թուրքիոյ նախագահ Ապտիւլլա Կիւլը` Քայիտայի ղեկավարին մահուան լոյսին տակ գոհունակութիւն յայտնելուն համար:

«Ապտիւլլա Կիւլ շարիայի (իսլամական օրէնք) կողմնակից է եւ Պըն Լատեն շարիայի կողմնակից է, ուրեմն ինչո՞ւ անոնք չեն կրնար միասին ըլլալ», կ՛ըսէ ան: Պատճառը, գրողը կը բացատրէ, այն է, որ Թուրքիոյ «իսլամականները» ինչպէս` Կիւլ կամ վարչապետ Էրտողան, Միացեալ Նահանգներու կը ծառայեն, մինչ Պըն Լատեն կը կռուի Ամերիկայի դէմ:

Պարոն Ֆիրաթ նաեւ կը գրէ.

«Պըն Լատեն ըրաւ այն, որ շարիայի մեր համակիրները, կողմնակիցները բնաւ չեն կրնար ընել»: Այլ խօսքով, թէեւ Ֆիրաթ կ՛ատէ շարիան եւ ատիկա ընկալող կողմնակիցները, այդուհանդերձ, սրտին մէջ տեղ ունի «շարիայի այն կողմնակիցներուն համար, որոնք կը համարձակին կռուելու Միացեալ Նահանգներու դէմ: Անոր գրութիւնը կ՛աւարտի հետեւեալ տողերով.

«Պըն Լատեն մեր ընկերը չէր: Եթէ ապրէր, թերեւս մեր թշնամին կ՛ըլլար: Բայց ի վերջոյ, ան կրցաւ Ամերիկայի` մեր թշնամիին, տալ պատասխան մը, զոր մենք չկրցանք տալ: Եւ ան հանգիստը ձգելով, ամէն ինչ զոհելով` այդ պատասխանը կրցաւ տալ: Այնպէս որ, Աստուած կրնայ ներել անոր մեղքերը: Ամերիկացիները առանց պատճառի թող չուրախանան, որովհետեւ երբ մէկ Պըն Լատեն կը մահանայ, հազար Պըն Լատեն կը ծնի:

ՀԱԿԱԿԱՅՍԵՐԱՊԱՇՏԱԿԱՆ ՄԻՈՒԹԻՒՆ

Այժմ, ամսաթերթին հզօր գաղափարներուն ծանօթ ըլլալով, ձեզի ներկայացնեմ իմ կեցուածքս, մեկնաբանութիւնս:

Նախ` քեմալականութեան մասին: Այս գաղափարախօսութիւնը յաճախ կ՛անուանուի իբրեւ «արեւմտականացման» օրակարգ, եւ ատիկա ամբողջովին անճիշդ չէ, բայց պատկերը շատ աւելի բարդ է: Մասնաւորաբար 1960-ական թուականներու սկիզբէն քեմալականութեան ձախակողմեան մեկնաբանութիւն մը սկսաւ աճիլ, որ Աթաթուրքը սահմանեց իբրեւ հակակայսերապաշտական հերոս մը, որ պարտութեան մատնած է Թուրքիան քանդել ցանկացող արեւմտեան ուժերը:

2000-ական թուականներուն քեմալականութեան հակաարեւմտեան այս տարբերակը վերածնաւ նոր հոսանքով մը` «Ուլուսալչիլիք» (աշխարհիկ ազգայնական), որ դատապարտեց Արդարութիւն եւ բարգաւաճում կուսակցութիւնը եւ «չափաւոր իսլամները», ինչպէս` Կիւլեն շարժումը, որոնք Եւրոպական Միութեան եւ Միացեալ Նահանգներու «խամաճիկներ»ը եղած են:

«Թիւրք Սոլու» ամսաթերթը այս գաղափարախօսութեան ամէնէն խիզախ, համարձակ արտայայտութիւնն է, իսկ ատոր աւելի մեղմ, քիչ մը բարեխառն ձեւերը կարելի է նշմարել աւելի տարածուած օրաթերթերու, ինչպէս «Ճումհուրիյէթ»ի մէջ:

Ժողովրդի գլխաւոր ընդդիմադիր հանրապետական կուսակցութեան շարք մը անդամներ եւ կարգ մը հռետորներ եւս նոյն գաղափարախօսութիւնը կը ցոլացնեն:

Ինչ կը վերաբերի Քայիտային, ես միշտ պնդած եմ, թէ ատիկա աւելի քաղաքական շարժում մըն է, քան կրօնական, եւ «Թիւրք Սոլու»ի այս իւրայատուկ օրինակը կը թուի, թէ կը հաստատէ այդ տեսակէտը:

Անշուշտ Պըն Լատենի նման անձերը իսկապէս ջերմ հաւատացեալներ են, բայց Արեւմուտքին ու յատկապէս Միացեալ Նահանգներու դէմ անոնց դիրքորոշումը նուազ արմատաւորուած է կրօնական գրութիններու մէջ: Այդ եռանդը արմատներ նետած է այն հակադարձութեան մէջ, զոր անոնք կ՛ընկալեն իբրեւ «կայսերապաշտութիւն» իսլամական աշխարհին դէմ:

Ատոր համար է, որ աշխարհիկ մտայնութեամբ «հակակայսերապաշտներ», որոնք կը գործեն աշխարհի նոյն մասին մէջ, կրնան համակրիլ Քայիտայի, մինչ գաղափարական ու հաւատացեալ իսլամներ անոր գործած ահաբեկչութիւնը կը դիտեն իբրեւ դատապարտելի արատ մը իսլամութեան վրայ:

Աշխարհը, ի վերջոյ, բաւական բարդ վայր մըն է:

Թուրքիոյ աշխարհը թերեւս աւել բարդ է:

ՄՈՒՍԹԱՖԱ ԱՔԻՈԼ

«Հիւրրիյէթ»

Share this Article
CATEGORIES