«Ազդակ»` Ութսունվեց Տարիներու Ծառայութեան Ընդմէջէն. Համազգայինի «Վահէ Սէթեան» Տպարանը

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ

Համազգայինի գրախանութ. «Շաղզոյեան» կեդրոն

Համազգայինի գրախանութ. «Շաղզոյեան» կեդրոն

Համազգային հայ կրթական եւ մշակութային միութիւնը իր հիմնադրութենէն` 1928-էն երեք տարի ետք, 1931-ին սկսաւ հրատարակչական աշխատանքի: Ճեմարանի մէջ բացուած տպարանին առաջին գործը եղաւ լոյս ընծայել Ճեմարանի ծրագիր-կանոնագիրը:

Սակայն Ճեմարանի ծանրաբեռնուած պիւտճէն դժուարացուց հրատարակչական գործին ընթացքը: Նիկոլ Աղբալեան, տպարանին գործունէութեան շարունակականութիւնը ապահովելու նպատակով իր սեփականութիւնը դարձուց զայն եւ անուանեց «Յոյս»: Տպարանէն լոյս տեսաւ Համազգայինի առաջին օրացոյցը: 1944-ի տպարանէն սկսաւ լոյս տեսնել Ճեմարանի Շրջանաւարտից միութեան «Ակօս» հանդէսը: 1946-ին տպարանը սկսաւ Լեւոն Շանթի ամբողջական երկերու հրատարակութեան: Աղբալեանի մահէն ետք, 1947-ին, անոր կտակով տպարանը Համազգայինի սեփականութիւնը դարձաւ եւ վերակոչուեցաւ Համազգայինի տպարան:

Համազգայինի կեդրոնական վարչութեան անդամ Գասպար Իփէկեան 1948-ին տպարանին կողքին բացաւ գրախանութ եւ սկսաւ գրատարածի աշխատանքները կազմակերպել: Այնուհետեւ ձեռնարկուեցաւ նաեւ ընթերցանութեան գիրքերու, մանկապատանեկան շարքերու եւ այլ գործերու հրատարակութեան աշխատանքին:

Համազգայինի կեդրոնական վարչութեան ատենապետ եւ ապա պատուոյ  նախագահ Վահէ Սէթեանի ներդրումով տպարանը օժտուեցաւ արդիական նոր կազմածներով:

Նոր տպարանին պաշտօնական բացումը տեղի ունեցաւ 26 մայիս 1966-ին: 27 մայիս 1966-ի թիւով եւ «Համազգայինի տպարանին պաշտօնական բացումը» խորագիրով տեղեկատուութեամբ եւ 8 յունիս 1966-ի թիւով եւ «Համազգայինի տպարանը» խորագիրով յօդուածով «Ազդակ» կը գրէր.

Հինգշաբթի, 26 մայիս, երեկոյեան ժամը 7-9, տեղի ունեցաւ Համազգայինի տպարանին պաշտօնական բացումը, քոքթէյլով մը: Կեդրոնական վարչութեան հրաւէրով, ընտիր հասարակութիւն մը ներկայ եղաւ ընդունելութեան, որ սարքուած էր տպարանին մէջ, Ճեմարանի շէնքին գետնայարկը:

Համազգայինի տպարանը օժտուած է գերարդիական մեքենաներով. տողաշար, զոյգ մամուլ` բոլորովին ինքնագործ, օֆսեթ մամուլ (գունաւոր տպագրութեան համար), կտրող եւ կարող մեքենաներ եւ այլ կազմածներ, որոնք կը կազմեն արդիական տպարանի մը անհրաժեշտ գործիքները:

Տպարանը կոչուած է ոչ միայն Համազգայինի բազմապիսի հրատարակութիւններուն ընթացք տալու, այլ նաեւ սարքուած է առեւտրական հիմունքով` զանազան ձեւի տպագրական գործերու համար:

Ներկաները, որոնցմէ շատերուն համար նորութիւն էին այդ մեքենաները, շնորհաւորեցին Համազգայինի կեդրոնական վարչութիւնը, այս գեղեցիկ իրագործման համար:

* * *

Աղբալեանի գործածած մամուլը

Աղբալեանի գործածած մամուլը

Համազգայինի հրատարակչական ու տպագրական գործը նոր չէ որ կը սկսի: Ճեմարանի հիմնադրութենէն տարի մը ետք, անոր կողքին, 1931-ին հիմը կը դրուէր նաեւ Համազգայինի տպարանին, Պոլսէն ապսպրուած գիրերով, առանց տպագրական մամուլի:

Ճեմարանի վարչութիւնը, հակառակ նիւթական մտահոգիչ կացութեան, կը ջանար պահել տպարանը, մանաւանդ որ անոր գոյութիւնը պահանջ էր Ճեմարանի կողքին, հետզհետէ դառնալու համար հրատարակչական այն կեդրոնը, որ պիտի ծառայէր Համազգայինի գլխաւոր առաջադրութիւններուն, հայ գրի ու գրականութեան տարածման:

Եւ սակայն, անխուսափելիօրէն կը ստեղծուէին նիւթական դժուարութիւններու: Մտահոգիչ այդ պայմաններու մէջ, Համազգայինի ու Ճեմարանի հիմնադիրներէն մեծանուն քննադատ Նիկոլ Աղբալեան կ՛առաջարկէր լուծումը: Հաշուակցելով Ճեմարանի հետ, տպարանը կը դարձնէր իր սեփականութիւնը: Շուտով կը գնէր նաեւ ոտքով տպագրող փոքր սիլենտրիկ մեքենայ մը եւ տպարանը կը կոչէր «Յոյս»:

«Յոյս» տպարանը շատ չանցած, արդէն ուշադրութիւն գրաւող կեդրոն մըն էր: Կը գնուէր նոր տառեր եւ մեքենան կը սկսէր տպագրել ելեկտրականութեամբ:

1947-ին, Ն. Աղբալեանի մահով ու կտակով, տպարանը կը դառնար «Համազգային»-ի սեփականութիւն եւ կեդրոնական վարչութիւնը զայն վերջնականօրէն կ՛անուանէր տպարան Համազգայինի:

1948-ի սկիզբներ, Համազգայինի հիմնադիր սիւներէն, Կեդրոնական վարչութեան անդամ Գ. Իփէկեան, գործավար-քարտուղարի պաշտօնով իր գրասենեակը կը հաստատէր տպարանի կողքին: Կը բանար նաեւ գրախանութ: Կապ կը հաստատէր բոլոր հրատարակչական հաստատութիւններու եւ գրախանութներու հետ: Կը ձեռնարկէր      ճոխ ու այլատեսակ հրատարակութիւններու:

1951-ին, Ճեմարանէն մօտ երեք տարի ետք, տպարանն ու գրախանութը եւս կը փոխադրուէին այժմու «Նշան Փալանճեան» Ճեմարանի սեփական կալուածի մուտքի միայարկ շէնքին մէջ:

Կեդրոնական վարչութիւնը յաճախ օրակարգի նիւթ կը դարձնէր եւ կը ծրագրէր տպարանը վերածելու արդիական սարքաւորումներով օժտուած գործատեղիի:

1957-ին, Ճեմարանի թիւ 3 շէնքի կառուցման պատճառով, կը քանդուէր տպարանի միայարկ շէնքը: Գրախանութը կը պահուէր: Տպարանը կը դադրէր գործելէ:

Մինչեւ 1957, 25 տարիներու ընթացքին,  Համազգայինի տպարանը իր համեստ միջոցներով, յաճախ բացառիկ զոհողութիւններով տուաւ իր առաւելագոյնը:

Իր հրատարակած գործերուն ամբողջական ցանկը եթէ աչքի առաջ ունենանք, աւելի քան 200 անուն գիրք կը տեսնենք, որ անոնցմէ մեծ մասը, գրեթէ հրատարակուած Կեդրոնական վարչութեան նախաձեռնութեամբ, անհրաժեշտ դասագիրքեր են նոր սերունդի հայեցի դաստիարակութեան համար պատրաստուած: Կը գործածուին ոչ միայն Ճեմարանի, այլեւ բազմաթիւ հայ վարժարաններու մէջ: Կարեւոր թիւ մը կը կազմեն նաեւ հայ մանուկին ու պատանիին ընթերցանութեան դաստիարակիչ նիւթ հայթայթող պատկերազարդ հրատարակութիւնները:

Ասոնցմէ զատ, Համազգայինի տպարանէն լոյս տեսած են գիտական, բանասիրական արժէքաւոր երկեր եւ վերահրատարակուած են մեր դասական կարգ մը գրողներու սպառած գործերը:

Այլ եւ լոյս տեսած են Ճեմարանի Շրջանաւարտից միութեան «Ակօս» պարբերագիրքը, լսարանական «Ջահակիր»-ը, Լեւոն Շանթի ամբողջական երկերը, Ճեմարանի, Համազգայինի եւ իր մասնաճիւղերուն ու թատերասէրներուն, ՀՄԸՄ-ի, հայրենակցական եւ մշակութային միութիւններու եւ կազմակերպութիւններու ծրագիրները, հրաւիրագիրները, թռուցիկները, յայտագիրները, կոչերը, նաեւ մեծ ու փոքր տպագրական գործեր, պռոշիւրներ, եւայլն, եւայլն:

Համազգայինը, ինչպէս իր բոլոր ձեռնարկները, հրատարակչական գործն ալ դարձուցած է հայ մշակոյթին ծառայելու եւ հայ ժողովուրդին մտաւոր վիճակը բարձրացնելու միջոց մը առանց նիւթական ակնկալութիւններու: Ընդհակառակն, աշխատած է իր հրատարակութիւնները ժողովրդական գիներով տարածել, երբեմն աչքի առնելով կարեւոր վնասներ: Շահ նկատած է միշտ, հայ գրին ու գրականութեան տարածումը, որուն համար չէ խնայած կարելի ամէն զոհողութիւն:

Համազգայինի ծրագրին մէջ կրթական գործի կողքին հրատարակչականը մեծ տեղ կը գրաւէ: Եւ արդէն ասոնք կարելի չէ բաժնել իրարմէ: Գիրքը եւ դաստիարակութիւնը սերտօրէն կապուած են իրարու:

Ահա թէ ինչո՞ւ քոքթէյլին ներկայ եղողները մեծ ուրախութեամբ ողջունեցին, շուրջ տասը տարի կամքէ անկախ պատճառներով իր նպատակին ծառայելէ դադրած տպարանին վերաբացումը եւ սրտագին շնորհաւորեցին Կեդրոնական վարչութեան անդամները այս գեղեցիկ իրագործման համար:

Հրատարակչական գործը արդէն իսկ վերսկսած է: Առաջին առիթով ձեռնարկուած է Նիկոլ Աղբալեանի ամբողջական գործերու Բ. հատորին, «Սայեաթ Նովայի հետ» գործի տպագրութեան: Ներկաները ականատես եղան անոր առաջին պրակին, «Յառաջաբան»-ի տպագրութեան, գրուած հեղինակի արժանաւոր աշակերտներէն բանաստեղծ Մ. Իշխանի կողմէ:

Յարգանքի արտայայտութիւն մըն էր նաեւ այս մէկը, տպարանի հիմնադրին հանդէպ: Վերյիշումի յուզիչ առիթ մը եղաւ նաեւ Ն. Աղբալեանի այնքան սրտախօս մեքենան, որ դրուած էր անկիւն մը: Պիտի պահուի մնայուն կերպով, իբրեւ յիշատակ:

Որպէսզի հրատարակչական գործը կազմակերպուի նոր հիմունքներով, անհրաժեշտ է նախ ապահովել տպարանի եկամուտը: Պէտք է անդադրում գործ հայթայթել: Տպարանը յանձն կ՛առնէ հայերէն եւ օտար լեզուներով ամէն տեսակ հրատարակչութիւններ, առեւտրական գործեր, գեղարուեստական գունաւոր տպագրութիւններ: Իսկ արտասահմանի գաղութներէն ստացուած ապսպրանքներուն համար կը ստանձնէ նաեւ անոնց անթերի սրբագրութիւնը եւ առաքումը: Հասցէ` Imprimerie Hamaskaine, 10, Rue Hussein Beyhoum, Beyrouth-Liban:

Ապահով եկամուտը միայն միայն պիտի կրնայ լայն հնարաւորութիւն տալ Համազգայինի Կեդրոնական վարչութեան, իրագործելու համար իր հիմնական նպատակները, որ այնքան յստակօրէն բանաձեւած էր Համազգայինի ու Ճեմարանի հիմնադիրներէն մեծանուն գրագէտ-մանկավարժ Լեւոն Շանթ. «… Երկու միջոց կայ. դպրոց ու գիրք, որոնք միայն կրնան փրկարար դեր կատարել, հայ մնալու պայքարը մղել, հայ հոգիներու մէջ ազգային մակարդակը պատրաստել»:

* * *

Picture-1083

Սկզբնական շրջանին Վահէ Սէթեան ինք ստանձնեց յանձանձումը, սակայն տպարանը գործեց Համազգայինի անուան տակ: Ժամանակ մը այս ընթացքով գործելէ ետք, Վահէ Սէթեան տպարանը իր բոլոր կազմածներով յանձնեց

Համազգայինին: Կեդրոնական վարչութիւնը որոշեց տպարանը անուանել Համազգայինի Վահէ Սէթեան տպարան:

Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի բռնկումէն ետք, 1975-ին, մայրաքաղաք Պէյրութի արեւելեան եւ արեւմտեան շրջաններու բաժանումով` տպարանը արտասովոր դժուարութիւններ դիմագրաւեց: Հետագային, 1988-1989-ին տպարանը փոխադրուեցաւ Պուրճ Համուտի Շաղզոյեան կեդրոն, ուր տեղափոխուեցաւ նաեւ Պուրճ Համուտի մէջ գործող գրախանութը:

Տպարանի կազմածներէն

Տպարանի կազմածներէն

Համազգայինի հրատարակչատան մէջ իրագործուած է եւ կը շարունակուի իրագործուիլ դասագիրքերու, մանկապատանեկան գրականութեան, ինչպէս նաեւ գրական, յեղափոխական եւ գաղափարական երկերու հրատարակութիւնը: Տասնամեակներ շարունակ Համազգայինի տպարանէն լոյս տեսած են ՀՅԴ պաշտօնաթերթ «Դրօշակ»-ը եւ «Ազդակ շաբաթօրեակ-Դրօշակ»-ը: Նաեւ` «Բագին» գրական հանդէսի, «Ազդակ» օրաթերթի բացառիկներու, ՀՄԸՄ-ի պաշտօնաթերթ «Մարզիկ»-ի, Համազգայինի միաւորներու եւ Հայ Օգնութեան միութեան, ինչպէս նաեւ երիտասարդական, ուսանողական եւ պատանեկան պարբերաթերթերու եւ այլազան հրատարակութիւններու իրագործումը: Համազգայինի տպարանին մէջ այս հաստատութեան իւրայատուկ դիմագիծ տուած են:

Տպարանը 2010-ին օժտուեցաւ տպագրական եւ այլ արդիական կազմածներով: Ամբողջացաւ նաեւ նոր եւ արդիական գրախանութի կառուցումը` բարերարութեամբ Յովիկ եւ Մարալ Քիւրքճեաններուն: Հրատարակչական, տպարանային եւ գրախանութի կողքին հաստատուած է Կարպիս եւ Լիւսի Թիւթիւնճեաններու բարերարութեամբ բացուած «Լիւսի Թիւթիւնճեան» ցուցասրահը:

«ԱԶԴԱԿ»` ՀՅԴ ԼԻԲԱՆԱՆԻ ԿԵԴՐՈՆԱԿԱՆ ԿՈՄԻՏԷԻ
ՊԱՇՏՕՆԱԿԱՆ ՕՐԿԱՆ

Ազդակ, սկիզբը` եռօրեայ, ապա` օրաթերթ, հիմնուած էր 5 մարտ 1927-ին, Հայկ Պալեանի նախաձեռնութեամբ: Ամբողջ 38 տարի, մինչեւ 1965, Հայկ Պալեան, իբրեւ տնօրէն եւ խմբագիր, բազում դժուարութիւններ դիմագրաւելէ ետք, «Ազդակ»-ը հայ կեանքին մէջ ամէնէն տարածուն թերթերէն մէկը դարձուց:

1 յունիս 1965-ին, Հայկ Պալեան «Ազդակ»-ը փոխանցեց Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան Լիբանանի կեդրոնական կոմիտէին, որ այնուհետեւ դարձաւ անոր պաշտօնական օրկանը:

«Ազդակ»-ին Լիբանանի կեդրոնական կոմիտէին փոխանցման առիթով, 1 յունիս 1965-ին «Ազդակ» կը գրէր.

* * *

Այսօր, 1 յունիս 1965, «Ազդակ» կը դառնայ պաշտօնական օրկանը ՀՅ Դաշնակցութեան Լիբանանի կեդրոնական կոմիտէութեան:

Արդէն 38 տարեկան է «Ազդակ»: Ամբողջ 38 տարի, կատարած է կիսապաշտօնական օրկանի իր պարտականութիւնը, դառնալով բանբերը Լիբանանի մեր կազմակերպութեան, արտայայտելով մեր կուսակցութեան տեսակէտներն ու գաղափարները: Ան դարձած է արդէն արտասահմանեան հայ կեանքի ամենալայն տարածում գտած օրաթերթերէն մէկը եւ իր կարեւոր տեղը ունի լիբանանեան մամուլի պատմութեան մէջ:

Այս թուականէն սկսեալ, դառնալով կուսակցական պաշտօնաթերթ, «Ազդակ» առաւել եւս պիտի աշխուժանայ ու տարածուի, իր լիակատար ծառայութիւնը բերելով հայ ժողովուրդին: Ան լաւագոյն կերպով պիտի շարունակէ տարածիչը ըլլալ ՀՅ Դաշնակցութեան տեսակէտներուն ու գաղափարաբանութեան:

Հայութեան գերագոյն շահերու աննկուն պահակի իր ուխտով` «Ազդակ», այս նոր հանգրուանի սեմին, երբ իր բուն տիրոջ սեփականութիւնը կը դառնայ, պիտի շարունակէ իր սրբազան առաքելութիւնը, նո՛ր թափով ու յաւելեալ զոհողութիւններով:

Այս հաւաստիքը կու տանք հայ ժողովուրդին, մեր ամբողջական պատասխանատուութեան լրիւ գիտակցութեամբ:

ՀՅԴ ԼԻԲԱՆԱՆԻ ԿԵԴՐՈՆԱԿԱՆ ԿՈՄԻՏԷ

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )