ՍՓԻՒՌՔԻ «ԲԵԿՈՐՆԵՐ»ՈՒՆ ԱՌԱՔԻՆԻ ՎԿԱՅԱԳՐՈՂԸ (ՎԱՀՐԱՄ ՄԱՎԵԱՆԻ ԾՆՆԴԵԱՆ 85-ԱՄԵԱԿԻՆ ԱՌԻԹՈՎ)

Ուղիղ 85 տարի առաջ, 27 յունիս 1926-ին, զէյթունցի հոգեւոր հովիւ Յակոբ քահանայի հայաբոյր երդիքին տակ աչքերը լոյսին կը բանար պայծառ աստղի տակ ծնած բախտաւոր մանուկ մը, որ իր կեանքի առաջին եօթը տարիները Հայֆայի եւ անոր մերձակայ Աթլիտ հայաբնակ գիւղին մէջ չափչփելէ ետք, ուսումը կը ստանար նախ Երուսաղէմի Սրբոց Թարգմանչաց վարժարանի, ապա` Պիշըփ Կոպաթ ուսումնարանին մէջ, որմէ ետք կը սկսէր Վահրամ Մավեան անուն հայ երիտասարդին, բանաստեղծի նուրբ հոգիի տէր գրագէտին, հայ երգի եւ գիրի երկրպագու Կիպրոսի ձայնասփիւռի աշխատակիցին եւ մանաւանդ հանրային-հասարակական հանրածանօթ գործիչին կեանքի անաւարտ վէպը:

Հազիւ երկրորդական վարժարանէ շրջանաւարտ` անգլիական գրասենեակի մը մէջ, չորս տարուան գրագրի պաշտօնէն մինչեւ Կիպրոսի նախ Ազգային Մելիքեան վարժարանի եւ ապա Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան մէջ վեցամեայ  ուսուցչութիւն, Պելֆասթի Քուինզ համալսարանի գրասեղաններուն վրայ անգլիական գրականութեան, իմաստասիրութեան եւ հոգեբանութեան մասնագիտական կրթութեան հանգրուանէն մինչեւ Լիզպոն իր վերջնական հաստատումը` իբրեւ Գալուստ Կիւլպենկեան Հաստատութեան Հայկական Բաժանմունքի վարչութեան անդամ ու վարիչ, Վահրամ Մավեան պիտի ապրէր սփիւռքահայու աստանդական կեանք մը` դառնալու համար առաքինի, նուիրեալ եւ հարազատ գեղանկարիչը Սփիւռքի չորս ծագերուն տարտղնուած «հայու բեկորներ»ուն :

1943-ին իր առաջին քերթուածը ստորագրած Վահրամ Մավեան, տասնամեակ մը անց, ինք եւս պիտի բռնուէր բանաստեղծներու հիւանդութենէն: Ազունիէի Ազգային բուժարանին մէջ 11 ամիս թոքախտի դէմ պայքարած եւ զայն յաղթահարած երիտասարդ բանաստեղծը, Դուրեանի եւ Մեծարենցի, յատկապէս վերջինին եւ մասամբ` տարաբախտ այլ երգիչի մը` Մատթէոս Զարիֆեանի թախծաշունչ, սիրակէզ եւ թափանցիկ քերթողութեան զգալի անդրադարձներով ջերմացած իր սիրոյ եւ վիշտի տաղերը պիտի կշռութաւորէր հայ դասական քնարերգութեան քաղցրաթախիծ մեղեդիներով: 1956-ին, ընթերցողին դատաստանին պիտի յանձնէր իր առաջին եւ վերջին քերթողագիրքը` «Յամեցող վերադարձ» բարացուցական վերնագրով, որմէ ետք հրաժեշտ պիտի տար մուսաներուն:

Հրաժե՞շտ պիտի տար, թէ՞ մուսաները իրենք պիտի պարտադրէին, որ իր հերթական, ի պաշտօնէ այցելութիւններու ճամբով Սուրիոյ, Լիբանանի, Եգիպտոսի, Իրաքի, Իրանի, Թուրքիոյ եւ մինչեւ հեռաւոր ափերու հայագաղութներու ցաւերուն ու տենչերուն, վէրքերուն ու երգերուն, կեանքի սրտաճմլիկ պատկերներուն ու համահայկական տրամին մօտէն ծանօթանալէ, զայն իր մորթին վրայ եւ սրտին խորը խորապէս ապրելէ, տագնապելէ եւ երազելէ ետք, վերցնէ իրապաշտ յանձնառու արձակագիրի պատասխանատու գրիչը` բարեխիղճ գեղանկարիչի բծախնդրութեամբ պատկերելու համար սփիւռքահայ կեանքը, ճիշդ այնպէս` ինչպէս որ է: Սփիւռքահայ կեանքէն քաղուած յատկանշական դրուագներ, պատառիկներ, պատկերներ, հոգեվիճակներ, տագնապներ, երազներ, կենդանի տիպարներ եւ յականէ անուանէ յիշատակուած հերոսներ, որոնք ո՛չ միայն ծանօթ անուն եւ հասցէ ունին, այլեւ` նկարագիր ու ճակատագիր, դառն կենսափորձ եւ ողբերգական ազգային տարողութիւն:

Մերթ ռըփորթաժին իւրայատուկ օրաթերթային ցուրտ առարկայապաշտութեամբ, այլ առիթով` ցաւը համեմող զուարթախոհութեան մը չափ թեթեւ ու հոգեգրաւ, երբեմն` քնարաշունչ բանաստեղծութեան մը պէս հեզասահ ու կարկաչուն, յաճախ` կենդանի երկխօսութեան մը կամ նոյնիսկ նախադասութեան մը մէջ հոգեվիճակն ու տագնապը խտացնելու աստիճան ներզօր խորաթափանցութեամբ, այլուր` մանրազնին հոգեբանի մը նման ճշգրիտ ու նուրբ, Վահրամ Մավեան կը վաւերագրէր սփիւռքահայ կեանքի սեւն ու սպիտակը: Կ՛արձանագրէր աշխարհասփիւռ հայութեան խլեակներուն կոտտացող հաւաքական կենսագրավէպը` յանձնառու արձակագիրի ամենայն հաւատարմութեամբ, ծանրաշուք լրջութեամբ, բայց միշտ` պարզ, հեզասահ, հաղորդական, տաք ու ներուժ իր անձնադրոշմ գրելաոճով, որպէսզի իր գրապատկերներուն միջոցաւ ո՛չ միայն կենսաւորէ Հայ Սփիւռքի «պատկերազարդ պատմութիւն»ը, այլեւ դառնայ յուշարարն ու ահազանգող ձայնը ապագայի հորիզոնին վրայ թանձրացող հաւաքական սպառնալիքներուն:

Վստահաբար, եթէ ճակատագիրը չըլլար այսքան դաժան եւ Վահրամ Մավեան շարունակէր ապրիլ ու տագնապիլ մեր կողքին, բոլո՛ր «հայու բեկորներ»ուն համար, միշտ պիտի ըլլար հո՛ն` ուր քիչ մը «ամէն տեղ հայ կայ», կան Հայասպանութեան հետեւանքներուն ծանր խաչը բարձրաճակատ կրող տագնապահար, նաւաբեկեալ, բայց ոչ պարտեալ մարտունակ, խիզախ ու արժանապատիւ «մխացող հոգիներ», որոնց «անկապ օրագիր»ները իրարու կամարող հայ կենարար արեան, աներեր հաւատքին, կտրիճ ոգիին եւ պողպատեայ հաւաքական ուխտին վարպետ դարբինն ու ճարտարապետը եղաւ արդարօրէն եւ պիտի մնայ իբրեւ այդպիսին` հայու գոհար բեկոր մը, Վահրամ Մավեան անուն:

Ս. ԿԻՐԱԿՈՍԵԱՆ

Share this Article
CATEGORIES