«Ազդակ»` Ութսունեօթը Տարիներու Ծառայութեան Ընդմէջէն. Հըրշ Թապէթի Եւ Պանդոկներու Գօտեմարտերը Եւ Տըպպայէի Գաղթակայանին Գրաւումը

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ

Փաղանգաւոր միլիսներու կիներու յատուկ ջոկատը

Փաղանգաւոր միլիսներու կիներու յատուկ ջոկատը

Պաղեստինեան Թէլ Զաաթարի գաղթակայանին շուրջ կռիւները, որոնք սկսած էին 1976-ի առաջին օրերուն, հետզհետէ սաստկացան: Փաղանգաւոր եւ ազատական միլիսները, որոնք յաջողած էին հեռացնել Թէլ Զաաթարէն յարձակող ֆետայիները, հինգշաբթի, 8 յունուարի առաւօտեան ժամը 2:00-ին, անակնկալ յարձակումի մը ենթարկուեցան եւ մեծաթիւ զոհեր տուին, բայց չորսուկէս ժամ կատաղի գօտեմարտեր մղելով, յաջողեցան ետ մղել գաղթակայանին զինեալները:

Հըրշ Թապէթի բոլորակէն յարձակելով, 500-է աւելի զինեալներ յաջողեցան մտնել շրջանի վիլլաներն ու տուները, ուր սակայն շրջանի բնակիչները յաջողեցան զսպել կողոպուտն ու անձնական միջոցներու դիմելով, հեռացուցին յարձակողները:

Տուներու մէջ զէնքերով ու դաշոյններով կռիւներ մղուեցան, իսկ ճամբաներուն, նեղ ու լայն փողոցներուն վրայ երկուստեք ծանր զէնքեր գործածուեցան:

Կարգ մը քաղաքացիներ, ինքնապաշտպանութիւնը նախընտրելով, գնդացիրներով ու ձեռնառումբերով կռուեցան: Բազմաթիւ շէնքեր վնասուեցան ու ինքնաշարժներ քանդուեցան: Վիրաւորները կարելի չեղաւ հիւանդանոց փոխադրել ու տուներու մէջ, կռուող այրերն ու կիները բժիշկներու ու հիւանդապահուհիներու դերը կատարեցին:

Առտուան ժամը 4:00-էն 7:15, կռիւները այն աստիճան ծանր եղան որ շրջանի բնակիչները ստիպուեցան գետնայարկերու մէջ ապաստան գտնել:

Առտուան դէմ ծագած հրդեհները եկան ծանրացնելու շրջանի կացութիւնը:

Կէսօրէ ետք կռիւները քանի մը ժամուան մեղմացումէ ետք վերսկսան եւ պայթումները դադար չունեցան մինչեւ ուշ գիշեր:

* * *

Թէլ Զաաթարի շուրջ փաղանգաւորներուն հաստատած պաշարման օղակը ուրբաթ, 9 յունուար 1976-ին անանցանելի դարձաւ:

Արդարեւ, մինչեւ այդ օր տակաւին կարելի էր Շիահէն անցնիլ Թէլ Զաաթար: Թափանցումի այդ ճամբան, որ կ՛անցնէր փաղանգաւորներու հակակշիռին ենթակայ Այն Ռըմմանէի ծայրամասը գտնուող բարեկեցիկ թաղամասի մը պարտէզներուն եւ բակերուն մէջէն, կտրուեցաւ:

Հակադարձելով` պաղեստինցիք յարձակման անցան Հազմիէի ուղղութեամբ, նպատակ ունենալով Պէյրութի եւ արուարձաններու քրիստոնէական թաղերուն եւ Լեռնալիբանանի միջեւ հաղորդակցութիւնները կտրել:

Այն Ռըմմանէէն, Թէլ Զաաթարէն եւ Հազմիէէն ծուխի ամպեր կը բարձրանային ռումբերու պատճառած հրդեհներէն, զորս ոչ ոք կրնար մարել կռիւներու սաստկութեան պատճառով:

* * *

Մուրապիթուններ

Մուրապիթուններ

Շաբաթ, 10 յունուարի առաւօտեան ժամը 7:30-ին Այն Մըրէյսէէն զինեալ խմբաւորումներ, գլխաւորաբար` մուրապիթուններ, կրակ բացին սպայից ակումբին առջեւ գտնուող զինուորներուն վրայ, որոնք փոխադարձեցին: Զինեալ տարրերը յաջողեցան մուտք գործել Ֆենիսիա պանդոկը, օգտագործելով խոհանոցներուն մուտքը: Զինեալները դիրք բռնեցին Ֆենիսիայի վերի յարկերուն վրայ եւ կրակի տակ առին զինուորական ուժերը, որոնք կը գտնուէին պանդոկին մուտքին առջեւ եւ դիմացը` սպայից ակումբին մօտ:

Մինչ այդ ճակատին վրայ բախումները կը շարունակուէին, փաղանգաւոր միլիսներ գրաւեցին Հոլիտէյ Ին պանդոկը եւ կրակ բացին Այն Մըրէյսէէն, Ահմէտ Տաուք, Ֆենիսիա եւ Քլեմանսօ ճամբաներէն Ֆենիսիա պանդոկը ուղղուող զինեալներուն վրայ: Նոյն պահուն մուրապիթուններ գրաւեցին Սէն Ժորժ պանդոկը:

Առտուան ժամը 8:00-էն ետք փաղանգաւորները ծանր զէնքերով կրակ բացին Քլեմանսօ, Քանթարի, Մէյ Զիատէ եւ Սփիրզ ճամբաներուն վրայ գտնուող զինեալներուն վրայ: Մուրապիթունները յարձակումի անցան, բայց փաղանգաւորները աւելի արագ շարժելով հակայարձակումի անցան եւ խուճապի մատնեցին իրենց հակառակորդները:

Երեկոյեան, առաջին անգամ ըլլալով տեսնուեցան մայրիներու պահակներ, որոնք նոր դիրքեր գրաւելով, ռմբակոծեցին Քանթարիի մուտքին գտնուող մուրապիթուններուն դիրքերը:

Կրակէ գօտիի մէջ մնացած շրջանի բնակչութիւնը հեռացաւ պանդոկներու շրջանէն եւ անոր յարակից թաղերէն: Կիրակի առտու արդէն պանդոկներու շրջանը ուրուական քաղաքի մը պատկերը կը պարզէր:

Երկուշաբթի, 12 յունուարի բախումներէն ետք, փաղանգաւորները մնացին Հոլիտէյ Ին եւ Հիլթըն պանդոկներուն մէջ, իսկ մուրապիթունները իրենց հակակշիռին տակ պահեցին Մըր աշտարակը եւ Ալքազար, Ֆենիսիա, Սէն Ժորժ եւ Մարթինէզ պանդոկները:

Գօտեմարտեր Ուատի Ապու Ժեմիլի մէջ

Գօտեմարտեր Ուատի Ապու Ժեմիլի մէջ

Ժորժ Փիքօ-Ուատի Ապու Ժեմիլ ճակատին վրայ եւս բախումները վերսկսան:

Փաղանգաւորները մտան Սթարքօ եւ Ժորժ Փիքօ պողոտային վրայ կարեւոր դիրքեր բռնեցին, իսկ մուրապիթունները գրաւեցին Պախիւս պանդոկը, ուրկէ կրակ բացին փաղանգաւորներուն վրայ:

Երեքշաբթի, 13 յունուարին բախումները տարածուեցան աւելի լայն ճակատներու վրայ: Մուրապիթունները, որոնք գրաւած էին սէրայը, փորձեցին Պապ Իտրիսէն եւ Ֆրանսա պողոտայէն իրարու միանալ եւ շրջապատել փաղանգաւորները, բայց մեծ կորուստներ տալէ ետք քաշուեցան:

Չորեքշաբթի, 14 յունուարի առտուան ժամը 0:35-ին Ֆենիսիա պանդոկին մէջ հրդեհ մը ծագեցաւ, իսկ Ուատի Ապու Ժեմիլի մէջ չորս շէնքեր կրակ առին:

Պուրճի եւ Ռիատ Սոլհի հրապարակներուն վրայ, ինչպէս նաեւ թանգարանին մօտ ծանր բախումներ արձանագրուեցան: Հրապարակներուն կռիւները տարածուեցան մինչեւ Պըշարա Խուրի-Սոտեքօ-Նասրա-Պըրժաուի եւ Խանտէք Ղամիք:

* * *

Թէլ Զաաթար-Հըրշ Թապէթ ճակատին վրայ փաղանգաւորները յաղթութիւններ արձանագրեցին: Վեց օր տեւած ծանր բախումներէ ետք Հըրշ Թապէթ ինկաւ փաղանգաւորներու հակակշիռին տակ:

Թարապէյ եւՀայէք հիւանդանոցները, նախկին նախագահական պալատը, Սֆէյր, Աքիքի, Ասատուրեան, Ապի Խալիլ, Մընայմնէ եւ Անթուան Սֆէյր շէնքերը, որոնք պաղեստինցիներու կողմէ գրաւուած էին, վերագրաւուեցան փաղանգաւորներուն կողմէ:

Թարապէյ հիւանդանոցին մէջ բազմաթիւ կիներ եւ մանուկներ սպաննուած գտնուեցան:

Թէլ Զաաթարէն ֆետայիներ փորձեցին Տըքուանէ մտնել, բայց ձախողեցաւ եւ բազմաթիւ զոհեր տուին: Միքանիքի կեդրոնին մօտ գտնուող չորս արձակազէններ կրցան ձախողութեան մատնել ֆետայիներու ներթափանցումը, իսկ միլիսներու թնդանօթները գործի անցնելով ետ մղեցին յարձակումները:

* * *

Նապպայի շրջանը ծանր օրեր անցուց: Էշրեֆիէի բարձունքները ռմբակոծելով, Սին էլ Ֆիլի եւ Տըքուանէի վրայ հրթիռարձակումներ կատարելով, Նապաա ունէր ռազմաճակատներ, որոնք յաճախ նեղ կացութեան կը մատնէին փաղանգաւորները:

Դէպի Սին էլ Ֆիլ ու Տըքուանէ գացող ճամբաներուն վրայ, փաղանգաւորները կը կռուէին երեք ճակատներու դէմ: Քարքապա թաղը, օճառի գործարանը եւ Գալաաթ Պսէյնաթ (Կատուներու բերդը) դիրքեր էին, որոնք նեղ կացութեան մատնած էին Սին էլ Ֆիլը, Տըքուանէն, Ֆըրն Շըպպէքի Թահուիթա շրջանը եւ Ճըսր Պաշայի շրջանը:

Երեքշաբթի, յունուար 13-ի առաւօտեան ժամը 5:00-ին այս երեք վտանգաւոր ռազմակէտերուն վրայ մեծ յարձակում մը գործուեցաւ ազատականներուն կողմէ, որոնք երեք ժամ բուռն կռիւներ մղելէ ետք յաջողեցան մաքրել երեք ճակատները, ձեռք ձգելով ուտելիքներու մթերանոցներ եւ ծանր զէնքեր: Երեք շրջանները հրկիզուեցան ու զինեալներէն շատեր ինկան հրդեհի մէջ:

* * *

Թէլ Զաաթարի եւ Ճսըր Պաշայի գաղթակայանները պաշարելէ ետք փաղանգաւորները շրջապատեցին Տըպպայէի գաղթակայանը, ուր կ՛ապրէին պաղեստինցի 2500 գաղթականներ, մեծամասնութիւնը` քրիստոնեայ:

Կիրակի, 11 յունուարին պաղեստինցի զինեալներ Նահր Քելպի կամուրջը իջնելով, անցարգել մը հաստատեցին ու երկու անցորդներ սպաննեցին: Միւս կողմէ, ծանր զէնքեր զետեղուեցան գաղթակայանին բարձունքներուն վրայ եւ կրակ բացուեցաւ Ժունիէի օթոսթրատին ուղղութեամբ: Նոյն պահուն գաղթակայանէն վար գտնուող գիւղին մէջ, փաղանգաւորներուն ակումբը յարձակման ենթարկուեցաւ ղովմիներուն կողմէ:

Հակադարձելով, փաղանգաւոր եւ ազատական միլիսները պաշարեցին գաղթակայանը ու փակեցին բոլոր ճամբաները:

Երկուշաբթի, յունուար 12-ի առաւօտուն ֆետայիները հրթիռարձակումներու անցան եւ ղովմիներուն միանալով յարձակեցան փաղանգաւորներու ակումբին վրայ:

Կռիւները սաստկացան, բայց պաղեստինցիք տեղի տուին ու հեռացան եւ լեռնային գագաթներէն սկսան ռմբակոծել Ժունիէի, Քասլիքի եւ Զուք Մըսպեհի շրջանները:

Երեքշաբթի, յունուար 13-ի երեկոյեան փաղանգաւորները մտան գաղթակայան, մինչ ֆետայիներ փախուստ տուին եւ լեռներուն վրայ դիրքեր բռնելով կրակի տակ առին Տըպպայէն:

Չորեքշաբթի, յունուար 14-ի առաւօտուն գաղթակայանը ամբողջութեամբ ինկաւ փաղանգաւորներու եւ ազատականներու հակակշիռին տակ:

* * *

Պէյրութի կեդրոնական հրապարակներուն վրայ

Պէյրութի կեդրոնական հրապարակներուն վրայ

Մինչ Պէյրութ եւ արուարձանները կատաղի կռիւներու թատերաբեմ էին, հայկական թաղամասերը, թէեւ կռիւներու անմիջական շրջագիծին մօտ, սակայն ընդհանուր առմամբ կը շարունակէին մնալ յարաբերաբար ապահով, շնորհիւ հայ պահակ տղոց, որոնք գիշեր ու ցերեկ զէն ի ձեռին կը հսկէին դիրքերուն վրայ: Բայց Նահրի կամուրջը կը մնար անապահով եւ արձակազէններու քմայքին ենթակայ: Նահրի կամուրջէն մինչեւ Տորա եւ Ամանոս երկարող շրջանը հայ պահակ տղոց հակակշիռին ենթակայ գօտին էր:

Հայահոծ թաղամասերու ինքնապաշտպանութեան գործին օժանդակելու առաջադրանքով, մեծ գործատեղիի մը հայ պաշտօնեաները որոշեցին ամէն ամիս հազար ոսկի տրամադրել եւ այդ նպատակով ալ խնայողութեան հասարակաց սնտուկ մը ստեղծեցին: «Ազդակ», 15 յունուար 1976-ի թիւով, «Վերցնենք ձեռնոցը» խորագիրով խմբագրականով կ՛անդրադառնայ լուրին:

«Իր գոյութիւնը շարունակող մեծ գործատեղիի մը հայ աշխատաւորները որոշած են խնայողութեան հասարակաց սնտուկ մը ստեղծել, եւ ամէն ամիս հազար լիբ. ոսկի տրամադրել հայահոծ շրջաններու ինքնապաշտպանութեան հսկող մեր տղոց հոգատարութեան գործին:

Խմբագրութեանս ուշադրութեան յանձնուած այս լուրը ուզեցինք յատուկ ընդգծումով փոխանցել մեր ընթերցողներուն:

Իսկ ընդգծումը, բնականաբար, կը վերաբերի ոչ այնքան կատարուած նպաստին տարողութեան, որքան` նման նախաձեռնութեան մը ծնունդ տուող աշխատաւոր հայ տղոց ներքին մղումին:

Անշուշտ չենք մոռնար նաեւ որ տրամադրուածը «աղքատի լումայ» է եւ, առ այդ, ինքնին ողջունելի եւ օրինակելի:

Նոյնպէս չենք մոռնար ա՛յն նպաստները, զորս հայահոծ շրջաններու հայ ընտանիքները կը տրամադրեն մեր ակումբներուն, նո՛յն նպատակին համար:

Կարեւորն ու ընդգծելին, այս պարագային, օժանդակելու եւ հոգալու պատրաստակամութենէն աւելի հեռու գացող մղումն է, իրենց աշխատանքէն ազգին բաժին հանելու հայ բանուորներու նախանձախնդրութիւնն է:

Որքա՜ն ինքնաբաւ եւ ուժական պատկեր մը պիտի պարզէր Լիբանանի հայութիւնը այսօր, եթէ անհատական աշխատանքէն ազգին բաժին հանելու այդ նախանձախնդրութիւնը մի՛շտ ներկայ ըլլար, ընդհանուր պատրաստակամութեան մը վերածուէր եւ դառնար ազգային սրբազան օրէնք:

Նիւթական կարելիութիւններով որքա՜ն հարուստ պիտի ըլլար այս գաղութը, նաեւ` մեր բոլոր գաղութները, եթէ հայ մարդը կանուխէն անդրադառնար անհատականն ու ազգային-հաւաքականը իրարմով պայմանաւորելու այս անհրաժեշտութեան, անհատական սահմանափակ կարելիութիւնները հաւաքական գործակցութեամբ եւ կազմակերպութեամբ ամբողջացնելու այս օրէնքին:

Եւ պահանջատիրական պայքարի գետնին վրայ որքա՜ն զօրաւոր պիտի ըլլար Արտերկրի հայութիւնը, եթէ անհատական մեր կարելիութիւններէն եւ եկամուտներէն տեւական բաժին մը հանուէր հաւաքական շահարկումի եւ օգտագործումի համար (անշուշտ` իւրաքանչիւրէն իր կարողութեան համաձայն ակնկալելու պայմանով), որպէսզի իրաւազրկուած հայութիւնը ունենար թէ՛ իր առօրեայ բարգաւաճման եւ թէ Հայ դատի հետապնդման ի սպաս գործող քաղաքական-տնտեսական-յեղափոխական անհրաժեշտ ուժն ու կառոյցները:

«Եթէ»-ներու այս շարքը, սակայն, բարեմաղթութիւններ կատարելու փորձութեան մը հետեւանք չէ: Բնա՛ւ:

Ընդհակառակն` Եղեռնի Յիսնամեակէն ետք ու մանաւանդ վերջին 5-6 տարիներուն, մենք շարունակ հանդէս եկանք ազգային ա՛յս պահանջով: Տեւաբար ընդգծեցինք հայութեան «նիւթական հզօրանքը» կերտելու անյետաձգելի հրամայականը: Անկասկած որ այդ հրամայականին ընդգծումը կատարեցինք ոչ այնքան լիբանանեան ներկայ տագնապին նման աղէտներ դիմագրաւելու, որքան` ազգային-պահանջատիրական մեր ուժը եւ Հայ դատի հետապնդման մեր պայքարին դիմադրականութիւնը կոփելու առաջադրութեամբ: Բայց հիմա որ նման աղէտներու նախընթացը եւս ազգովին մեր վրայ կը դնէ ներքին կազմակերպուածութեան նոր պարտաւորութիւններ, ժամանակն է որ համապատասխան լրջութեամբ եւ պատասխանատուութեամբ կանգ առնենք այս հրամայականին առջեւ:

Ահա թէ ինչու այսօր կը կրկնենք ու յաւելեալ ստիպողականութեամբ կը շեշտենք «եթէ»-ներու այդ շարքը:

Իրենց տուներն ու թաղամասերը պաշտպանող մեր տղոց օժանդակութեան հասնելու հայ աշխատաւորներուն նախանձախնդրութիւնը խթանող տուեալ մըն է` հայութեան հզօրանքը կերտելու այս երթին լծուելու համար»:

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )