Անդրադարձ. Անաւարտ…

ԼԵՒՈՆ ԱՐՏԱԶԵԱՆ

kirk_aravard-baherՀամազգայինի «Վահէ Սէթեան» հրատարակչատունէն լոյս տեսաւ Միսաք Ուլնեցիի (Սիսեռեան) հեղինակութեամբ «Անաւարտ պահեր» խորագիրով բանաստեղծական հատոր մը` խմբագրութեամբ Երուանդ Քասունիի: Սոյն հատորը նուիրուած էր առաւելաբար Ցեղասպանութեան, եւ մասնաւորաբար` հեղինակին ընտանեկան պարագաներուն կարեւոր մէկ մասի յիշատակին, որոնք նոյնպէս զոհերն էին այդ սպանդին: Թէեւ 1996-ին նոյն հեղինակէն ունեցած ենք պատմական հատոր մը` «Պատմութիւն Զէյթունի», սակայն բանաստեղծական այս նոր հատորը ուրիշ էջ մը կը բանայ Ուլնեցիի կեանքէն:

Երբ բանաստեղծական հատոր մը կը դրուի սեղանին, անդրադարձ ըլլալու պարագային, հարցը բաւականին կը լրջանայ, որովհետեւ գործի կը լծուին արժեչափեր, այնքա՛ն խիստ, որ երբեմն լաւագոյն քերթուածներն ու բանաստեղծներն անգամ հազիւ կը փրկուին եղած դատողութիւններէն: Այս հատորին պարագային, սակայն, կայ բացառութիւն մը, որ մէկդի կը հաւաքէ կիրարկուելիք բոլոր արժեչափերը հանգիստ անցնելու անոնց մէջէն: Այդ միա՛կը եւ հիմնականը, որ կը պահպանուի հեղինակէն, անկեղծութիւնն է: Այս ուժին դիմաց կը խոնարհին արուեստի մը արժեւորման բոլո՜ր պահանջները, կամ առնուազն մե՜ղմ կը հնչեն: Կայ նաեւ ուրիշ տուեալ մը, որ հեղինակը ձգտում չունի՛ բանաստեղծ կոչուելու, այլ պարզապէս սիրտը բացած է իր զգացումներն ու միտքերը իրենց պարզութեամբ արտայայտելու համար, հոգ չէ թէ օգտագործած է բանաստեղծական չափ ու յանգ, կարգ ու կանոն մտցնելու համար անոնց մեղմ հոսքին. բան մը, որ կ՛արդարացնէ վերը յիշուած մօտեցումը:

Եօթանասուներկու էջերու վրայ հանգչած քառասուն «Բանաստեղծական երգերը» գրուած են 1942-1952: Երբ մօտենանք բովանդակութեան, անոնք առաւելաբար յուշեր են, մասնաւորաբար` ծննդավայրին կապուած, ուր հեղինակը ապրած է իր մանկութիւնը, պատանեկութիւնն ու երիտասարդութիւնը: Ինքնին դիւրին չէ ձերբազատիլ այդ յիշատակներէն, որոնք իրենց դրոշմը ունին, յատկապէս` երիտասարդութեան գիտակից ժամանակաշրջանին: Եւ եթէ մնացեալ բանաստեղծութիւնները կը կրեն տարբեր խորագիրներ եւ ընկալում, այսուհանդերձ, տեղ մը անպայման ունի վերյուշի անդրադարձը: Ուրեմն` անցեալ մը ամբողջ, որ մնացած է յիշողութեան մէջ յիշատակներու ծալքերով այդքան երկար տարիներ, հասած նկատելով ժամանակը, իրենց ներկայութիւնը կը յիշեցնեն հեղինակին` մղելով զայն մարմին տալու իրենց, ոգեկոչուելու, ապրելու եւ շարունակելու իրենց գոյութիւնը: Հեղինակին համար, սակայն, այդ բոլոր յիշատակները մնացած են անաւարտ, որովհետեւ ապրուած են թէեւ, սակայն չե՛ն հասած իրենց լրումին` բնական պայմաններու ընթացքով: Ահաւասիկ այդ թերի ապրուած պահերն են, որոնք մնացած են անաւարտ: Իրապէս, հատորին բովանդակութիւնը, իր ապրուած տողերով կ՛արդարացնէ նաեւ գիրքին խորագիրը:

Կայ ուրիշ երեւոյթ մը եւս, որ կը մատնէ, կամ աւելի ճիշդ` ցոյց կու տայ, ընթերցման ժամանակ շնչահեղձ կ՛ընէ քեզ, նախադասութիւններու անաւարտ մնալով, որուն կը յաջորդէ ուրիշ ըսելիք մը նո՛յն կշռոյթով, դարձեալ կիսատ մնալով, եւ այսպէս` շարունակաբար: Այս երեւոյթը թերութիւն պէտք չէ սեպել. այլ` ապրուած յուշերու ներկայութեան զօրութիւնը, ահագնացող խուճապը եւ խճողումը, դուրս գալու ձգտումին պէտք է վերագրել, որովհետեւ հեղինակը իր ներաշխարհին մէջ այնքա՛ն փոթորիկ ունի, ըսելիքները լոյս աշխարհ բերելու աճապարանք մը…

Բանաստեղծութիւններու շարքին կայ անդրադարձ մը իր կեանքին մասին, ուր կ՛ըսէ. «Ետդարձ չկայ ինձ այս կեանքէս»: Կարծես տակաւին ձգտում մը ունի վերադառնալու անցեալ, եւ վերապրելու այդ «Անաւարտ պահեր»-ը. սակայն կը հաստատէ ուրիշ տողով` «Տենչեր անաւարտ մոխիր կը դառնան»: Բան մը, որուն ի վերջոյ իրեն հետ պիտի տանի իսկակա՛ն ապրումները` անոնց ստուերները թողելով թուղթին:

Իբրեւ եզրակացութիւն` կրնամ ըսել, Միսաք Ուլնեցի հեղինակը այն հովիւն է, որուն սրտէն բխած երգերը անկաշկանդ թռիչքով լեցուցած են իր ներաշխարհը:

Share this Article
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )