ԱԿԱԴԵՄԱԿԱՆ ԴԻՏԱՆԿԻՒՆՆԵՐ. ՀԱՄԱՑԱՆՑԻՆ ՆԵՐԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆԸ` ՅԻՇՈՂՈՒԹԵԱՆ ՎՐԱՅ

ԱՆԻԿԱ ԱՅՆ ՎԱՅՐՆ Է, ՈՒՐ ԿԱՐԵԼԻ Է ԳՏՆԵԼ ԱՄԷՆ ՏԵՍԱԿ ՏԵՂԵԿՈՒԹԻՒՆ: ՈՄԱՆՔ ԿԸ ԿԱՐԾԵՆ, ԹԷ ԱՆՈՐ ՉԱՓԱԶԱՆՑՈՒԱԾ ԳՈՐԾԱԾՈՒԹԻՒՆԸ ԿԸ ՅԻՄԱՐԱՑՆԷ ՄԵԶ: ՍԱԿԱՅՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ ՄԸ ՑՈՅՑ ԿՈՒ ՏԱՅ, ԹԷ ՀԱՄԱՑԱՆՑԻՆ ՀԱՒԱՔԱԿԱՆ ՅԻՇՈՂՈՒԹԻՒՆԸ ՊԱՏՃԱՌ ԿԸ ԴԱՌՆԱՅ, ՈՐ ՊԱՐԶԱՊԷՍ ՆՈՒԱԶ ԲԱՆԵՐ ԱՄԲԱՐԵՆՔ ՄԵՐ ՈՒՂԵՂԻՆ ՄԷՋ: «ՊԻ. ՊԻ. ՍԻ.» ԿԸ ՆԿԱՐԱԳՐԷ, ԹԷ ԻՆՉՊԷ՛Ս ՀԱՄԱՑԱՆՑԸ ԿԸ ՇՐՋԷ ՅԻՇԵԼՈՒ ՄԵՐ ՁԵՒԸ, ԵՒ ԹԷ` ԻՆՉՊԷ՛Ս «ԻՆՉ ԲԱՆ ՅԻՇԵԼՈՒ» ՓՈԽԱՐԷՆ ԿԱՐԵՒՈՐՈՒԹԻՒՆ ԿԸ ՍՏԱՆԱՅ «ՈՒՐ ԴՐՈՒԱԾ ԲԱՆ ՄԸ ՅԻՇԵԼԸ»:

«Սայընս» թերթին համաձայն, համակարգիչն ու համացանցը սկսած են շրջել մարդկային յիշողութեան բնոյթը:

Հոգեբանական նոր փորձարկութիւններ ցոյց կու տան, թէ երբ մարդիկ կը ստիպուին պատասխան մը գտնել դժուար հարցումներու, անոնք կը սկսին մտածել համակարգիչին կարելիութիւններուն մասին:

Երբ փորձարկութեան մը մասնակցողները նախապէս գիտէին, թէ պատասխան մը պիտի կարենային գտնել աւելի ուշ, համակարգիչի մը միջոցով, անոնք չէին փորձած իրենց յիշողութեան մէջ փնտռել իրենց տրուած հարցումներուն պատասխանները, այլ զարկ տուած էին յիշելու, թէ համակարգիչին ո՛ր մասին մէջ պահուած էին անոնք:

Ուսումնասիրողները կ՛ըսեն, թէ համացանցը կը գործէ իբրեւ «յիշողութեան դերը կատարող միջոց», որուն կ՛ապաւինինք, որպէսզի ան յիշէ մեզի համար:

Ուսումնասիրութեան տեղեկագիրին գլխաւոր հեղինակ` Քոլոմպիայի համալսարանէն Պեթսի Սփարոյի համաձայն, յիշողութեան դերը կատարող միջոցի մը գաղափարը այն է, թէ կան յիշողութեան արտաքին աղբիւրներ, իրականութեան մէջ` շտեմարաններ, որոնք գոյութիւն ունին այլ անձերու մէջ:

«Կան մարդիկ, որոնք մասնագէտ են որոշ բաներու մէջ, եւ մենք առիթ կու տանք անոնց, որ դառնան աղբիւրը որոշ տեսակի տեղեկութիւններու», կը բացատրէ ան:

Տեղեկագիրին մէկ այլ հեղինակը` Հարվըրտի համալսարանէն Տանիել Վեկնըր «յիշողութեան դերը կատարող» միջոցի գաղափարը առաջին անգամ յայտնած է գիրքի մը մէկ գլուխին տակ, որ կը կրէ «Իմացական փոխ ապաւինում` սերտ յարաբերութիւններու մէջ» վերնագիրը: Ան ի յայտ բերած է, թէ երկար ժամանակ իրարու հետ ապրած ամոլներ իրարու կ՛ապաւինին` իբրեւ մէկզմէկու յիշողութեան աղբիւրին:

«Իրապէս կը հաւատամ, թէ համացանցը դարձած է յիշողութեան դերը կատարող միջոց մը, եւ ուզեցի փորձարկել այս տեսութիւնը», կ՛ըսէ Սփարօ:

Ուսումնասիրողները առաջին հերթին քննած են, թէ արդեօք մասնակցողները «անզգալաբա՞ր» կը մտածէին համակարգիչներու եւ համացանցի մասին, երբ դէմ յանդիման կը գտնուէին դժուար հարցումներու: Այս նպատակով անոնք կիրարկած են Սթրուփի քննութեան փոխուած մէկ տարբերակը:

Սթրուփի ծանօթ քննութիւնը կը չափէ, թէ անձ մը որքա՛ն ժամանակ կ՛ուզէ` կարդալու համար գոյն մը նկարագրող բառ մը, երբ այդ բառը ինքնին գրուած է տարբեր գոյնով: Օրինակ, «կանաչ» բառը` գրուած կապոյտով:

Հակազդեցութիւնը կ՛ուշանայ, երբ գունաւոր բառեր կարդալու փոխարէն` ուսումնասիրութեան մասնակցողներէն կը պահանջուի կարդալ բառեր այնպիսի նիւթերու մասին, որոնց մասին արդէն հաւանաբար կը մտածէին իրենք:

Այսպէս, ուսումնասիրողները ապացուցած են, թէ երբ մասնակցողներուն տուած են ճիշդն ու սխալը ընտրելու դժուար բնոյթի հարցումներ, նկատառելի կերպով ուշացած է անոնց պատասխանը, երբ տուեալ բառերը կապ ունէին համացանցի բնագաւառին հետ, ինչ որ մտածել կու տայ, թէ երբ մասնակցողները չէին գիտեր պատասխանը տուեալ հարցումի մը, անոնք արդէն սկսած էին մտածել զայն համակարգիչի միջոցով ստանալու ընտրանքին մասին:

Աւելի ցայտուն փորձարկութեան մը ընթացքին մասնակցողներ իրենք զիրենք գտած են տեղեկութիւններու հոսքի մը դիմաց: Անոնց կէսին թելադրուած է զանոնք դասաւորել համակարգիչի մը յիշողութեան տարբեր մասերուն մէջ: Մնացեալ կէսին ըսուած է, թէ տրուած տեղեկութիւնները շուտով պիտի ջնջուէին:

Երբ մասնակցողներէն պահանջուած է յիշել իրենց տրուած տեղեկութիւնները, անոնք, որոնք գիտէին, թէ հետագային իրենց տրամադրութեան տակ պիտի չունենային զանոնք, շատ աւելի լաւ յիշած են, քան թէ անոնք, որոնք պարզապէս իրենց տրուած տեղեկութիւնները դասաւորած էին համակարգիչին մէջ:

Սակայն անոնք, որոնք կ՛ակնկալէին հետագային իրենց տրամադրութեան տակ ունենալ տեղեկութիւնները, շատ լաւ կը յիշէին, թէ համակարգիչին ո՛ր մասերուն մէջ դասաւորած էին զանոնք:

«Ասիկա մտածել կու տայ, թէ ինչ որ կը գտնենք համացանցի միջոցով, յիշողութեան առումով` հակամէտ ենք պահելու համացանցի վրայ: Այլ խօսքով` զայն կը մթերենք մեր յիշողութենէն դուրս տեղ մը», կ՛ըսէ Սփարօ:

Ան կը բացատրէ, թէ ինքնին տեղեկութիւնները յիշելու փոխարէն` անոնց մթերուած վայրը գտնելու հակամէտութիւնը ցուցանիշ մըն է, թէ` «մարդիկ ո՛չ թէ նուազ սկսած են յիշել բաներ, այլ պարզապէս աւելի արդիւնաւէտ ձեւով կը դասաւորեն իրենց տրամադրուած հսկայական քանակութեամբ տեղեկութիւնները եւ հասանելի կը դարձնեն զանոնք»:

«Չեմ կարծեր, թէ Կուկըլ կը յիմարացնէ մեզ: Պարզապէս սկսած ենք շրջել բաներ յիշելու մեր ձեւը,- կ՛ըսէ ան:- Եթէ այս օրերուն կարելիութիւնը կայ բաներ գտնելու համացանցի վրայ, նոյնիսկ փողոցը քալելու ժամանակ, ապա մեզի անհրաժեշտ կարողութիւնը յիշելն է, թէ ո՛ւր պէտք է երթալ` գտնելու համար տուեալ տեղեկութիւնը: Կարեւորը յիշելն է, թէ ո՛ւր պէտք է երթալ` որոշ նիւթի մը մասին տեղեկութիւն գտնելու համար»:

 

ԸՆԴՈՒՆԻԼ ԱՐԴԻՒՆՔԸ,
ԿԱՄ` ԻՆՉՊԷ՞Ս ՁԱԽՈՂԻԼ…

… ԱՇԽԱՐՀԻ ԱՄԷՆԷՆ ՅԱՋՈՂԱԾ ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾՈՂՆԵՐՈՒՆ ՊԷՍ: ԿԸ ՎԱԽՆԱՆՔ ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾԵԼԷ, ՈՐՈՎՀԵՏԵՒ ԿԸ ՍԱՐՍԱՓԻՆՔ ՁԱԽՈՂԵԼՈՒ ՎԱԽԷՆ, ՀԵՏԵՒԱԲԱՐ ԿԸ ՆԱԽԸՆՏՐԵՆՔ ՈՉԻՆՉ ԸՆԵԼ: brainpickings.org ԿԱՅՔԻՆ ՄԷՋ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ԱՐՈՒԵՍՏԱԳԷՏՆԵՐ ԿԸ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԵՆ ԻՐԵՆՑ ԶԳԱՅԱՑՈՒՆՑ ԿԵՐՊՈՎ ԱՆԿԵՂԾ ԿԱՐԾԻՔՆԵՐԸ ՁԱԽՈՂԵԼՈՒ ՎԱԽԻՆ ՄԱՍԻՆ:

Թէեւ ձախողութիւնը անբաժան մէկ նախապայմանը կրնայ ըլլալ ճշմարիտ յայտնագործութեան, սակայն իրականութիւնը կը մնայ այն, թէ ընդհանրապէս կը սարսափինք ձախողութենէ: Հոգեբանական այն նոյն համակարգերը, որոնք սուր կերպով վանողական կը դարձնեն սխալելու վիճակը, միայն ահազանգ կը հնչեցնեն: Այս վախը գլխաւոր բնաբանն է Սթոքհոլմի մէջ Հաղորդակցութեան Պարիս դպրոցին կողմէ կազմակերպուած ուսանողական ցուցահանդէսի մը, որուն առիթով ուսանողները ներկայ ժամանակներու ամէնէն աւելի սիրուած ստեղծագործողներէն խնդրած են իրենց փորձառութիւններն ու մտածումները փոխանցել տուեալ նիւթին առնչութեամբ: Թէեւ ընդառաջած արուեստագէտներուն, ձեւագծողներուն եւ գրագէտներուն կարծիքները նպատակաուղղուած են իբրեւ խորհուրդ` ձեւագծումի ուսանողներու, սակայն անոնց պարզ եւ միաժամանակ յատկանշական հայեցակէտերը կ՛առնչուին ոեւէ մէկուն հետ, որուն սիրտը կը բաբախէ, եւ որուն գլուխը լեցուն է գաղափարներով: Անոնք մեզի կը յիշեցնեն ա՛յն, որուն կը գիտակցինք բանականօրէն, սակայն մեծ դժուարութեան կը հանդիպինք, երբ կը փորձենք զայն ընդունիլ ներքուստ` զգացական մակարդակի վրայ: Եւ որքա՜ն կարիքը ունինք այս յիշեցումին:

ՀՌՉԱԿԱՒՈՐ ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾՈՂՆԵՐ`
ՁԱԽՈՂԵԼՈՒ ՎԱԽԻՆ ՄԱՍԻՆ

«Երբ սէր ու խանդավառութիւն կը դնես գործիդ մէջ, նոյնիսկ անոնք, որոնք չեն տեսներ զանոնք, կ՛անդրադառնան անոնց գոյութեան: Կ՛անդրադառնան, թէ աշխատանքդ կատարած ես ամբողջ հոգիով եւ սրտով»:

Փաուլօ Քոելօ (գրագէտ)

«Շատ կարեւոր է ընդունիլ ձախողութիւնը եւ աշխատիլ երկար. որքան երկար, որ կարելի է, որքան նուազ վախով, որ կարելի է: Շա՜տ շա՛տ աւելի լաւ է ունենալ փորձերու իբրեւ արդիւնք ստեղծուած աղբի կոյտ մը, քան թէ միայն մտածել ու մտածել շարունակ` նախքան որեւէ աշխատանքի սկսիլը եւ բան մը չընելը»:

Սթեֆան Սակմայսթըր (ձեւագծող)

«Պէտք է ընդունիլ այն իրողութիւնը, թէ բազմաթիւ գաղափարներ եւ բազմաթիւ լուծումներ, զորս կը ներկայացնենք մեր յաճախորդներուն, հաւանական է, որ միշտ կամ երբեմն ձախողին: Գաղտնիքն է. ա) ընդունիլ ձախողութիւնը, բ) ունենալ քաջութիւնը ընդունելու եւ յառաջ ընթանալու սեփական համոզումով»:

Ռայ Ինամոթօ (ծանուցումի մասնագէտ)

«Գեղարուեստական կրթութեան յատկութիւններէն մէկը այն է, թէ անիկա կ՛ըսէ` «հանճար մըն ես»: Հետեւաբար ամէն ոք ունի այն պատկերացումը, թէ երբ արուեստի դպրոց մը կը յաճախէ, ապա իրապէս հանճար մըն է: Դժբախտաբար ասիկա ճիշդ չէ: Հանճարը կը դրսեւորուի շատ հազուադէպօրէն: Հետեւաբար ձախողութեան պարագային բուն ամօթը մեր սեփական գիտակցութիւնն է, թէ հանճար մը չենք, թէ` այնքան լաւ չենք, որքան կը կարծէինք: Միայն մէկ լուծում կայ. պէտք է ընդունիլ ձախողութիւնը: Պէտք է ընդունիլ վիճակը: Պէտք է գտնել այն կարողութիւնը, որ իրապէս ունինք կամ չունինք բան մը ընելու: Ասիկա միակ ձեւն է դիմագրաւելու յաջողութեան կամ ձախողութեան հարցը: Այլապէս, պարզապէս երբեք պիտի չկարենանք գիտակցիլ այն հաւանականութեան, թէ այնքան լաւ չենք, որքան պիտի ուզէինք ըլլալ, որքան պիտի յուսայինք ըլլալ, կամ ինչպէս ուրիշները պիտի մտածէին, որ ենք»:

Միլթըն Կլասըր (ձեւագծող)

 

ԽԱԲԵԼՈՒ ԿԱՄԵՑՈՂՈՒԹԵԱՆ
ԵՒ ԱՍՏՈՒԾՈՅ ՄԻՋԵՒ ԿԱՊԸ

ԱՆՈՆՔ, ՈՐՈՆՔ ԿԸ ՀԱՒԱՏԱՆ ԱՄԵՆԱԳՈՒԹ ԱՍՏՈՒԾՈՅ ՊԱՏԿԵՐԻ ՄԸ, ԱՒԵԼԻ ՀԱԿԱՄԷՏ ԵՆ ՅԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ ԲԱՐՈՅԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ ՑՈՒՑԱԲԵՐԵԼՈՒ, ՔԱՆ ԹԷ ԱՆՈՆՔ, ՈՐՈՆՔ ԿԸ ՀԱՒԱՏԱՆ ՊԱՏԻԺՆԵՐ ՍԱՀՄԱՆՈՂ ԱՍՏՈՒԾՈՅ ՊԱՏԿԵՐԻ ՄԸ: «ԼՈՍ ԱՆՃԵԼԸՍ ԹԱՅՄԶ» ԿԸ ԳՐԷ ԸՆԿԵՐԱԲԱՆԱԿԱՆ ՆՈՐ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹԵԱՆ ՄԸ ՄԱՍԻՆ, ՈՐ Ի ՅԱՅՏ ԿԸ ԲԵՐԷ, ԹԷ ԲԱՐՈՅԱԿԱՆ ԿԵՑՈՒԱԾՔՆԵՐՈՒ ՄԷՋ ՏԱՐԲԵՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ ՉԿԱՆ ՀԱՒԱՏԱՑԵԱԼՆԵՐՈՒ ԵՒ ՈՉ ՀԱՒԱՏԱՑԵԱԼՆԵՐՈՒ ՄԻՋԵՒ:

Աստուծոյ նկատմամբ մեր հայեցակէտին եւ քննութեան մը ընթացքին խաբելու մեր կամեցողութեան միջեւ կապի մը ուսումնասիրութիւնը կատարելով` ընկերային գիտութիւններու մասնագէտներ կը թափանցեն կրօնի եւ բարոյականութեան ականապատ դաշտը:

«Ստոր աստուածներ կը ստեղծեն բարի մարդիկ. Աստուծոյ նկատմամբ տարբեր հայեցակէտերէ կախեալ է խաբելու վարմունքը» վերնագիրով ուսումնասիրութիւնը արժանացած է ընկերաբանութեան մարզին մէջ այլ մասնագէտներու քննարկումին եւ հրատարակուած է «Ինթըրնեշընըլ Ճըռնըլ ֆոր տը Սայքոլոճի աֆ Ռիլիճըն» թերթին մէջ:

Նախապէս կատարուած այլ ուսումնասիրութիւններու պէս, այս նոր ուսումնասիրութիւնը ոչ մէկ կապ գտած է հաւատացեալներու եւ ոչ հաւատացեալներու բարոյական վարուելակերպին միջեւ: Սակայն անոնք, որոնք կը հաւատան ամենասէր եւ ամենագութ Աստուծոյ, շատ աւելի հաւանական է, որ խաբեն, քան թէ անոնք, որոնք կը հաւատան ցասումով լեցուն եւ պատիժներ սահմանող Աստուծոյ:

«Հարցը այն չէ, թէ Աստուծոյ կը հաւատա՞նք, թէ՞ ոչ, այլ այն է, թէ ինչպիսի՛ Աստուծոյ կը հաւատանք», կ՛ըսէ Օրեկոնի համալսարանէն հոգեբան Ազիմ Շարիֆ, որ ուսումնասիրութիւնը կատարած է Պրիթիշ Քոլոմպիայի համալսարանին մէջ դոկտորայի իր թեզին խորհրդատու հոգեբան Արա Նորընծայեանի հետ:

Հոգեբանները ուսողութեան քննութիւն մը կատարած են 100 ուսանողներու վրայ եւ անոնց ըսած են, թէ երբ իրենց համակարգիչը «սառէր», կը նշանակէր, թէ ճիշդ պատասխանը պիտի յայտնուէր քանի մը երկվայրկեան ետք, բացի եթէ անմիջապէս ճնշէին բառերու միջեւ բացութիւն մը դնող կոճակին վրայ: Քննութիւնը անցնողները նաեւ պէտք էր պատասխանէին 14 հարցումներէ բաղկացած վիճակագրական հարցարանի մը, որ պիտի որոշէր, թէ արդեօք կը հաւատայի՞ն Աստուծոյ, եւ եթէ այո՛, ապա ի՞նչ յատկանիշներ կը վերագրէին անոր:

Փորձարկութիւնը կատարուած է երկու մասով, երկու տարբեր խումբերու վրայ, կանխելու համար նախապատրաստութեան այն ներգործութիւնը, որ վիճակագրութիւնը կրնար ունենալ  վարուելակերպի վրայ, նաեւ` կանխելու համար ծագումային, կրօնական պատկանելիութեան եւ նկարագրային յատկանիշներու ներգործութիւնը, որ կրնար խանգարել ուսումնասիրութեան արդիւնքները:

Շարիֆ եւ Նորընծայեան 2008-ին «Սայընս» թերթին մէջ հրատարակած էին փորձարկութեան մը տեղեկագիրը, որ ցոյց կու տար, թէ երբ մարդիկ «անգիտակցաբար կը նախապատրաստուին» կրօնական հաւատքի, շատ աւելի հակամէտ են ձեռներէց վարմունք ցուցաբերելու օտարներու նկատմամբ, ինչ որ մտածել կու տայ, թէ կրօնը կրնայ մղիչ ուժ մը դառնալ գործակցելու տրամադրութեան մէջ:

«Ատելավառ նամակներ ստացանք միաժամանակ անաստուածներէ եւ հաւատացեալներէ,- կ՛ըսէ Շարիֆ` ակնարկելով ուսումնասիրութեան:- Մեր ուսումնասիրութեան հրապարակումէն կարճ ժամանակ մը առաջ հրապարակուած էին անաստուածութիւնը պաշտպանող շարք մը գիրքեր, որոնք արձանագրած էին լաւագոյն վաճառք: Անոնց շարքին էին Սեմ Հարիսի «Տի էնտ աֆ ֆէյթ» գիրքը (հրատարակուած` 2004-ին), Ռիչըրտ Տաուքինզի «Տը Կատ տիլուժըն» (հրատարակուած` 2006-ին) եւ Քրիսթաֆըր Հիչինզի «Կատ իզ նաթ կրէյթ» գիրքը (հրատարակուած` 2007-ին)»:

Շարիֆ կը հաւատայ, թէ վերջերս բազմացած են ակադեմական ուսումնասիրութիւնները կրօնի առնչուած վարուելակերպերու վերաբերեալ, մասնաւորաբար` սեպտեմբեր 11-ի յարձակումներէն ետք, ինչպէս նաեւ` աշխարհի ծնունդին առնչուած եղափոխութիւն- ստեղծագործական արարք հակադիր տեսակէտներու բախումին լոյսին տակ:

«Անհրաժեշտ է գիտութիւն ներմուծել այս բանավէճերուն մէջ: Անիկա կ՛ընձեռէ հզօր գործիք մը` ուսումնասիրելու ա՛յն, ինչ որ հզօր ուժ մըն է աշխարհի մէջ,- կ՛ըսէ Շարիֆ:- Միայն նոր է, որ ասիկա դարձած է ցանկայարոյց նիւթ մը: Հոգեբանութիւնը իր լաւագոյն դիրքին վրայ կը գտնուի, երբ կ՛ուսումնասիրէ այն բաները, որոնց նկատմամբ մարդիկ ունին կրքոտ վերաբերմունք»:

Օրինակ, վիճակագրական «Փիւ» կեդրոնին կողմէ 2001-ին հաստատուած «Կրօնական եւ հանրային քաղաքականութեան հանդիպման վայրը» կը միտի շեշտել ընկերութեան մէջ կրօնի ներգործութիւնը ուսումնասիրելու յաւելեալ կարիքը: Թեքսասի մէջ մկրտչական սեփական համալսարան մը` Պէյլըր եունիվըրսիթի, այժմ ունի կրօնի ընկերաբանութեան մէջ մասնագիտացած 6 դասախօս եւ դոկտորայի մակարդակի վկայական կը շնորհէ այս մարզին մէջ:

Պէյլըր համալսարանէն հոգեբաններ Փոլ Ֆրոզ եւ Քրիսթաֆըր Պատըր 2010-ին լոյս տեսած իրենց «Ամերիքա՛զ ֆոր կատզ. ուաթ ուի սէյ ըպաութ կատ էնտ ուաթ տեթ սէյզ ըպաութ աս» գիրքին մէջ կը քննեն «Աստուած» հասկացութեան այլազան տեսակները եւ կը վերլուծեն անոնց ներգործութիւնը` մեր աշխարհայեացքին վրայ: Գիրքը հիմնուած էր 2005-ին 1721 հոգիի վրայ կատարուած վիճակագրութեան մը վրայ,  2007-ին` 1648 հոգիի վրայ կատարուած այլ վիճակագրութեան մը, ինչպէս նաեւ` յաւելեալ 100 հոգիի հետ կատարուած հարցազրոյցներու:

Ուսումնասիրութեան հեղինակները ի յայտ բերած են, թէ ամերիկացիներուն 95 առ հարիւրը կը հաւատայ Աստուծոյ, սակայն այս բարձր համեմատութիւնը կը դրսեւորուի շատ տարբեր ձեւերով: Անոնց 28 առ հարիւրը կը հաւատայ «հեղինակութիւն բանեցնող» Աստուծոյ մը, որ դերակատար է աշխարհի մէջ եւ կը դատէ: Շուրջ 22 առ հարիւրը կը հաւատայ աշխարհի մէջ դերակատար, սակայն «ամենագութ» Աստուծոյ մը, որ կը սիրէ մեզ` հակառակ մեր տկարութիւններուն: Հաւատացեալներու երկու այլ խումբեր աստուածութիւնը կը նկատեն շատ աւելի վերացական եւ նուազ դերակատար բան մը: Անոնց շուրջ 21 առ հարիւրը կը պատկերացնէ «քննադատ» Աստուած մը, որ կ՛արձանագրէ մեր մեղքերը եւ կրնայ իր վճիռը արձակել յետմահու կեանքի մէջ, իսկ 24 առ հարիւրը կը տեսնէ «հեռաւորութիւն պահող» Աստուած մը, որ շարժման մէջ դրած է տիեզերքը, սակայն դերակատար չէ առօրեայ կեանքի մէջ:

Ֆրոզ կը յայտարարէ, թէ Շարիֆի եւ Նորընծայեանի ուսումնասիրութեան արդիւնքները կը համապատասխանեն իր յայտնաբերումներուն: «Ցասումով լեցուն Աստուծոյ մը պատկերը կ՛առնչուի բարոյական բացարձակ ըմբռնումներու հետ, մինչ աւելի բարեգութ եւ ամենասէր Աստուծոյ մը պատկերը` բարոյական յարաբերականութեան հետ», կ՛ըսէ ան:

Սակայն Ֆրոզ կը զգուշացնէ, թէ բարոյականութիւնը ինքնին տարբեր իմաստներով ծանրաբեռնուած եզր մըն է, հետեւաբար ընկերաբաններ կը նախընտրեն գործածել «վարուելակերպի յատուկ եզրեր»: Խաբելը վատ բան մը չի նկատուիր որոշ խմբաւորումներու կողմէ: Նոյնիսկ վիճակագրութեան մը մէջ «Աստուած» բառը կրնայ ստեղծել տարբեր պատկեր մը` տարբեր մարդոց մտքին մէջ:

«Մեծ չէ թիւը անոնց, որոնք չենք հաւատար Աստուծոյ,- կ՛ըսէ Ֆրոզ:- Սակայն մեծ տարբերութիւն կայ մեծ պայթումով ստեղծուած աշխարհի մը տեսութեան եւ երկինքէն աշխարհի վրայ որոտումներ տեղացնող մօրուքաւոր անձի մը պատկերացումին միջեւ»:

Ֆրոզ կը նշէ, թէ 1950-ական եւ 1990-ական տարիներուն միջեւ ուսումնասիրողներ կը հաւատային, թէ կրօնը կ՛անհետանար, հետեւաբար կորսնցուցած էին իրենց հետաքրքրութիւնը այս նիւթին նկատմամբ: Սակայն ասիկա փոխուած է այսօր:

Ընկերաբանը կը պաշտպանէ Շարիֆի այն տեսակէտը, թէ յաւելեալ կարիքը կայ ակադեմական անաչառ հետաքննութիւններու` կրօնի եւ վարուելակերպի միջեւ կապին ուսումնասիրութեան մէջ:

«Այս մարզին մէջ մարտահրաւէրը կիրքէ հեռու մնալն է,- կ՛ըսէ Շարիֆ:- Շատ կարեւոր է որեւէ շահ չունենալը անոր մէջ, չպաշտպանել մրցող գաղափար մը: Մեր նպատակը կրօնը իբրեւ դրական կամ ժխտական բան մը պատկերել չէ, այլ` ընձեռել ամէնէն ճշգրիտ տեղեկութիւնը, որ կարելի է ունենալ»:

Պատրաստեց՝ Լ.  ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

 

 

 

Share this Article
CATEGORIES