ՏԷ՞Ր ԵՆՔ ՄԵՐ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹԵԱՆ` ՈՐՊԷՍ ՄԵՐ ԻՆՔՆՈՒԹԵԱՆ ՆՈՒԱՃՈՒՄԻՆ

Կարգախօսային աղմուկը եւ անոր հետեւող թափահարումները ցարդ ոչինչ բերին մեր գոյապայքարին:

Մէկ թիզ հող չազատագրուեցաւ բռնագրաւուած Հայաստանէն:

Ժառանգութիւն-հայրենիքը աստիճանաբար դարձաւ յուշ, «պատմական Հայաստան»:

«Հայրենահանում»ը ընդունած ենք որպէս կատարուած եւ անվերադարձ իրողութիւն:

Հակառակը պնդել ցնորք է, ութոփիա, կ’ըսեն գործնապաշտները:

Եւ հայրենահանուածներու սփիւռքը աստիճանաբար հեռացաւ եւ կը շարունակէ հեռանալ իր ինքնութիւնը կազմող լեզուէն եւ մշակոյթէն: Եթէ տուեալները նոյնը մնան, առարկայական մօտեցումով, ի՞նչ պիտի ըլլայ կացութիւնը կէս դար ետք` 2150-ին:

Ժամանակակից սփիւռքը կիսուած է: Հայրենահանուածներու սփիւռքին վրայ գումարուած է Հայաստանէն կամաւոր արտագաղթողներու սփիւռքը, կազմուած` տրամագծօրէն տարբեր դրդապատճառներով եւ տարբեր բովանդակութեամբ: Հակառակ մեր զգացական-հայրենասիրական զեղումներուն, ճառեր եւ կաղապար խօսքեր, հասարակ յայտարար չկայ երկուքին միջեւ: Ո՛չ ստեղծման պայմանները նոյնն են, ո՛չ ալ հաւաքականութիւններու զգացումները եւ մանաւանդ` հեռանկարները (եթէ մտածական պերճանք չեն այս վերջինները):

Երեւութապէս նոյնանման վերաբերումներ կան Հայաստանի Հանրապետութեան նկատմամբ, երեւութապէս, եւ այս ճշդումը կարեւոր է: Հայրենահանուածներու կամ դասական կոչուած սփիւռքի մօտեցումը հայրենասիրական է, առաւելաբար` զգացական, կարօտի, ուղղուած դէպի երկիրը եւ ժողովուրդը: Արտագաղթածներու նոր սփիւռքի մօտեցումը անհատական-ընտանեկան է, նկատի ունի ազգական-բարեկամները, որոնք օժանդակութեան կարիք ունին ապահովաբար, բայց այդ օժանդակութիւնը ուղղուած չէ ընդհանուր առմամբ հաւաքականութեան, երկրին, պետութեան, ժողովուրդին:

Երկրորդ մակարդակի մը վրայ, երբ նկատի կ’ունենանք մշակոյթի, տոկալու, տեւելու, ինքնութիւն պահելու առնչուող խնդիրները, կրկին դէմ յանդիման կը գտնուինք անհամատեղելի տարբերութիւններու: Հայրենահանուածներու փարումը մշակոյթին, ազգային ինքնութիւն պահելու գոյապայքարին մաս կը կազմէր, միշտ ալ չունէր մասնագիտական եւ բարձր որակի մակարդակ, ի հարկէ կային եւ պիտի ըլլան բացառութիւններ: Արտագաղթողներու սփիւռքի մարդիկ հայրենիքի մէջ կազմաւորուած են, ստացած են կրթութիւն եւ տիրացած` մասնագիտութիւններու, որոնց միջոցով ունեցած են կամ պիտի ունենային աշխատանքի ասպարէզ: Արտագաղթելով` կը շարունակեն կամ կ’ուզեն շարունակել իրենց ասպարէզը, կամ կը հետեւին ուրիշ ասպարէզի, որ ո՛չ հեռուէն եւ ո՛չ մօտէն կ’առնչուի իրենց պատրաստութեան: Հայրենահանուածներու սփիւռքի մէջ մշակոյթը առաւելաբար ազգային-հայրենասիրական նկրտում էր, արտագաղթողները իրենց հետ կը բերեն մասնագիտացում, որուն նպատակը ազգային-հայրենասիրական չէ, այլ` ասպարէզի: Երեւոյթը տեսանելի է նաեւ տարբերութեամբ մը: Դասական կամ հայրենահանուածներու սփիւռքը սիրայօժար աշխատանքի բարի կամեցողութիւն ցուցաբերած է միշտ, իսկ արտագաղթողներու սփիւռքի պարագային սիրայօժար աշխատանքը անհասկնալի է, կ’առարկուի, որ իրենք պրոֆեսիոնալ են:

Հետեւաբար, իրարու վրայ գումարուած, բայց չմերուած, զոյգ սփիւռքները ո՛չ նոյն ժառանգութիւնը ստացած են, եւ ո՛չ ալ ժառանգութիւն պահելու նոյն նպատակը եւ ցանկութիւնը ունին: Այս կացութիւնը հարկ է հասկնալ իրատեսութեամբ, եւ ըստ այնմ կազմակերպուիլ, երբ կը խորհինք ժառանգութիւն ստանալու եւ կտակելու մասին, այսինքն` փոխանցումով հարազատ շարունակութիւնը երաշխաւորելու:

Այս մտածումները չեն ներշնչուիր այլամերժութենէ, անոնք պէտք չէ դուռ բանան ամբոխավարական եզրակացութիւններու, խորհելու, որ հայերու միջեւ անհասկացողութիւն կը սերմանուի, ըսողներ կան, որ սեպ կը խրուի: Գիտական կերպով ո՞վ կրնայ պատասխանել հետեւեալ հարցումին. արտագաղթողներու սփի՞ւռքը, թէ՞ հայրենահանուածներու սփիւռքը աւելի կը պատշաճի եւ կը մերուի արտասահմանի մէջ: Հարցերը երբ չոր տրամաբանութեամբ չենք քններ եւ չենք եզրակացներ, ընդառաջ կ’երթանք ազգային աղէտներու:

Այսօր, սփիւռքներու պարագային, շեշտակի կերպով պէտք է դնել հարցումը` առանց մարդորսական կամ մարդ չխրտչեցնելու անվաղորդայն ճապկումներու. ՏԷ՞Ր ԵՆՔ ՄԵՐ ԺԱՌԱՆԳՈՒԹԵԱՆ` ՈՐՊԷՍ ՄԵՐ ԻՆՔՆՈՒԹԵԱՆ ՆՈՒԱՃՈՒՄԻՆ, որպէսզի շարունակութիւն երաշխաւորուի, սոսկ անցեալ կամ ծագումով հայ չըլլալու համար, որպէսզի կատարուած իրողութիւնները չընդունուին որպէս վերջնական լուծում, այսինքն Ցեղասպանութեան եւ հայրենահանման միտումները չյանգին վերջնական լուծման, solution finale, որ նպատակն էր ցեղասպանութիւնը յղացողներուն եւ գործողներուն:

Հետեւաբար սփիւռքը տէր պիտի ըլլայ իր մշակոյթին եւ լեզուին, որպէսզի տէր մնայ իր իրաւունքներուն, որպէսզի հարա-քիրի չընէ` ծագումով հայ դառնալու տխրութեան անձնատուր ըլլալով:

Զինաթափ չըլլալ` ըսելով, որ եղածը եւ ըլլալիքը յետսապահ գունդի կռիւ է, ինչպէս օր մը ինքնաբաւութեան վարակէ տառապող մը կ’ըսէր, c’est un combat d’arrière-garde, կամ` ջուրի մակերեսին տրուած սուրի հարուած, coup d’épé՛e dans l’eau…

Ազգային գաղափարախօսութենէ ներշնչուած յանդուգն ղեկավարումով մը հարկ է կազմակերպուիլ եւ իրականացնել, ոչ էսթէպլիշմընթը զուարճացնող փաչուըրքը, այլ` իսկական լայնածիր մշակութային յեղափոխութիւնը: Հակառակ պարագային բիրտ կ’ըլլայ պատմութեան վճիռը:

Իր հայօրէն լինելութիւնը ապրող ինքնավար եւ իմաստուն սփիւռքեան ղեկավարութիւն կը ծնի՞: Այլ առիթով մը, Աւետիս Ահարոնեան, օրհասական պահու մը, ըսած էր. դեռ կայ հրա՛շքը…

Յ. ՊԱԼԵԱՆ

19 յուլիս 2011, Նուազի-լը-Կրան

 

Share this Article
CATEGORIES