ՀԱՅ ԱՊՕՐԻՆԻ ԳԱՂԹԱԾՆԵՐԸ ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ՀԱՄԱՐ ԱԶԳԱՅԻՆ ԴԺԳՈՀՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ ՄԷԿ ԿՈՂՄ ԿԸ ԴՆԵՆ

Օֆելիա Յակոբեան, 60 տարեկան, երեք զաւակի մայր: Ան Պոլսոյ մէջ ապօրինի կեցութեամբ տուներու մաքրութիւն կ՛ընէ: Խորհրդային տարիներուն ան կ՛աշխատէր գուլպաներու գործարանի մը մէջ, որ փակուեցաւ 1988-ի երկրաշարժէն ետք

Նեղ, ոլորապտոյտ աստիճաններ կ՛առաջնորդեն տուներու մաքրութեան գործով զբաղող 60-ամեայ Օֆելիա Յակոբեանին աղքատ կահաւորուած սենեակը, որ կը գտնուի Պոլսոյ Գում Գափու թաղի շէնքի մը երկրորդ յարկին վրայ: Փոքր սենեակը, խուցը, հազիւ 1,5 քառակուսի մեթր տարածութեամբ, կը պարունակէ կախուած լուացք, սեղան եւ աթոռներ, ինչպէս նաեւ` Յակոբեանի զաւակին եւ թոռնիկին նկարները:

«Իմ ապրածս իսկական կեա՞նք է: Ես ստրուկի մը նման կ՛ապրիմ հոս», կը տրտնջայ Յակոբեան, որ աւելի քան տասնամեակ մը առաջ Հայաստանէն ապօրինի գաղթած է Պոլիս: Ամէն առաւօտ ան աշխատանքի կը սկսի ժամը 7:00-ին, ապա երեկոյեան կը վերադառնայ քնանալու` յաջորդ առտու աշխատանքի նոր հանգրուան մը կրկին սկսելու համար:

Հայաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ յարաբերութիւններու բնականոնացման նպատակով ստորագրուած արձանագրութենէն գրեթէ երկու տարի ետք, երկու դրացիներուն միջեւ դառնութիւնը կը մնայ ուժգին, բայց այս հանգամանքը պատճառ չէ եղած, որպէսզի հազարաւոր հայեր Թուրքիա չարտագաղթեն` փնտռելու համար աշխատանքներ, զորս անոնք չեն կրնար գտնել իրենց հայրենիքին մէջ:

«Օրս կը սկսի առաւօտեան 5:30-ին»:

Մինչ Հայաստանի մէջ գործազրկութեան համեմատութիւնը պաշտօնական տուեալներով 6,6 առ հարիւր է (աւելի նուազ քան Թուրքիոյ պաշտօնական տուեալը` 94 առ հարիւր), անպաշտօն տուեալները ատոր կրկինն են: Երկրի տնտեսութիւնը կը կաղայ 2008 թուականի ելեւմտական տագնապէն ետք` արձանագրելով միայն 2,6 առ հարիւր աճ 2010 թուականին: Այս թիւը` թրքական տնտեսութեան 2010-ի 8,9 առ հարիւրին քով, որ ամէնէն բարձրն է Եւրոպայի մէջ, թէեւ այս տարի աւելի չափաւոր աճ կը սպասուի:

Հայերու համար, որոնք կը պայքարին, կը դժուարանան իրենց օրապահիկը ապահովելու, այդ աճի համեմատութիւնը Թուրքիան կը դարձնէ աշխատանքի առիթի գրաւիչ ընտրանք մը` հակառակ համատարած դառնութեան օսմանեան Թուրքիոյ Ա. Աշխարհամարտի ժամանակաշրջանին հայերու ջարդերուն եւ հակառակ Լեռնային Ղարաբաղի տագնապին մէջ Ազրպէյճանին աջակցելուն համար Թուրքիոյ հանդէպ հայերու շարունակուող զայրոյթին:

«Երեկոյեան 5:00-ին կամ 6:00-ին կ՛աւարտեմ աշխատանքս»:

Փոխադրումները աժան են եւ ցած աշխատավարձերով գործերը` մատչելի, կ՛ըսեն գաղթածները:

Պոլսոյ մէջ հայկական տեղական համայնքի մը գոյութիւնը (Գում Գափուն աւանդաբար մեծաթիւ հայ բնակչութիւն ունի) խրախուսիչ այլ գործօն է:

«Ասիկա մեր կեանքն է` դժուարութիւններով եւ զրկանքներով լեցուն, բայց մենք կը հաւատանք, որ առնուազն կրնանք օգնել Հայաստանի մէջ մեր ընտանիքներուն», ըսաւ 62-ամեայ հայ կին մը, որ Էջմիածինէն Պոլիս տեղափոխուած է հազիւ քանի մը տարի առաջ եւ իբրեւ սպասուհի եւ խոհարար կ՛աշխատի թուրք ընտանիքի մը քով: Տան մաքրութեան աշխատանքով զբաղողները ընդհանրապէս ամսական 500 – 1000 տոլար կը ստանան:

«Երբեմն կ՛ընթրեմ. երբեմն` ոչ»:

Ան կ՛ըսէ, թէ արդէն իսկ կը տիրապետէ թրքերէնին եւ կը վայելէ «մարդկային յարաբերութիւններ» իր գործատէրերուն հետ: «Մեր յարաբերութիւնները շատ աւելի լաւ են, քան երբ կ՛աշխատէի Պոլսոյ հայ ընտանիքի մը մէջ», ըսաւ ան:

Բայց ան իր աշխատանքին եւ ըրածին մասին տեղեակ չի պահեր ազգականները: Բազմաթիւ հայեր անընդունելի կը գտնեն, որ հայ մը թուրքի մը համար աշխատի, մասնաւորաբար տուն մը մաքրէ: Շատեր նոյնիսկ կը մեղադրեն այն հայերը, որոնք Թուրքիա կ՛այցելեն` դատապարտելով դէպի Թուրքիա ամառնային շրջապտոյտներ կազմակերպող հայկական ճամբորդական ընկերութիւններու ծանուցումները:

«Մարդիկ այլ ընտրանք չունին, ատոր համար հոս կու գան», ըսաւ էջմիածնեցի կինը: «Ինծի հետ շատ լաւ կը վերաբերին, եւ մենք ազգային նիւթին շուրջ վէճ չունինք», ըսաւ ան` ակնարկելով օսմանեան ժամանակաշրջանի արիւնահեղութեան, որ հայերուն կողմէ ցեղասպանութիւն կը նկատուի:

«Եթէ մէկ օր չաշխատիմ, անօթի կը մնամ»:

Ապօրինի աշխատանքի համար Թուրքիա տեղափոխուած հայերու ճիշդ թիւը բաց է ենթադրութեանց համար: «Մենք տուեալներ չունինք Թուրքիոյ մէջ ապօրինաբար բնակող եւ աշխատող հայերու (հայաստանցիներու) մասին, որովհետեւ մենք դիւանագիտական յարաբերութիւններ չունինք այս երկրին հետ: Ասիկա ոլորտ մըն է, որ լուրջ ուսումնասիրութեան կարիքը ունի», ըսաւ Իրինա Դաւիթեան, որ տնօրէնն է Հայկական գաղթականութեան  գործակալութեան գաղթականութեան բաժանմունքի ծրագիրներուն:

«Գործակալութիւնը կը յուսայ կազմակերպել Հայաստանէն արտագաղթի ուղիներու մասին ուսումնասիրութիւն մը` միջազգային  նուիրատուներու օժանդակութեամբ», ըսաւ ան:

«Թուրքիոյ կառավարութիւնը 2010 թուականին Պոլսոյ «Ակօս» թերթին տեղեկացուցած է, թէ «շուրջ 22 հազար» հայեր ապօրինաբար կ՛ապրին Պոլսոյ մէջ», ըսաւ «Ակօս» թերթի գլխաւոր խմբագիր Արիս Նալճի: «Ըստ որոշ նախահաշիւներու, այդ թիւը աւելի մօտ է 25 հազարի», աւելցուց ան:

2009-ին հրապարակուած ուսումնասիրութիւն մը, պատրաստուած` Եւրասիա գործընկերութեան հաստատութեան կողմէ («Բացայայտել Թուրքիա գաղթած հայերուն վիճակը»), տեղեկացուց, որ 150 հայերու հետ կատարուած հարցազրոյցի արդիւնքով ի յայտ եկած է, որ հայ ապօրինի գաղթականներուն մեծամասնութիւնը Պոլիս ճամբորդած  է հիւսիսային Հայաստանի Շիրակի մարզէն (1988-ի կործանարար երկրաշարժին վայրը), ուր գործազրկութեան համեմատութիւնը բարձր է: Հարցախոյզին պատասխանածներուն 94 առ հարիւրը առտնին ծառայութիւններու աշխատանք ունեցող կիներ էին:

Մինչ 9 այրեր, որոնք այս կիներուն ընկերացած են, չեն աշխատիր: «Անոնք Թուրքիա կու գան իրենց կիներուն հետ մնալու եւ իրենք զիրենք ապահովելու համար», կը տեղեկացնէ ուսումնասիրութիւնը: Ներգաղթածները Թուրքիա մտած են 30-օրեայ զբօսաշրջային մուտքի արտօնագիրով, որ փոխան 15 տոլարի` կը տրամադրուի սահմանային անցքերու վրայ եւ օդակայաններու մէջ:

Թուրքիոյ վարչապետ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողան անցեալ տարի սպառնաց արտաքսել ապօրինի գաղթածները, որոնց թիւը, ըստ Էրտողանի պնդումին, մօտաւորապէս 100 հազար է:

«Ասիկա ստրուկի կեանք է»

Այս յայտարարութիւնը մեկնաբանուեցաւ իբրեւ առնչութիւն հայկական ճնշումներու` Օսմանեան Թուրքիոյ մէջ հայերու ջարդերը Ցեղասպանութիւն ճանչնալու համար, թէեւ Էրտողանի կեցուածքին մէջ ձիւնհալ ի յայտ եկաւ:

Ուսումնական այս տարեշրջանին հայ ապօրինի գաղթածներուն երեխաներուն պիտի արտօնուի Պոլսոյ հայկական դպրոցները յաճախել, կը տեղեկացնէ «Հիւրրիյէթ» օրաթերթը:

Ինչպէս ամբողջ աշխարհի մէջ ապօրինի գաղթականներու պարագային, այս գաղթականներու տունդարձի ծրագիրները յաճախ կախեալ են անոնց տնտեսական վիճակէն:

Հայ կին մը, որ 2006 թուականէն ի վեր Պոլսոյ մէջ տուներ մաքրելու աշխատանքով կը զբաղի, ըսաւ, թէ ինք եւ իր ամուսինը, որ խանութի մը մէջ վաճառող է, բնաւ չեն քննարկած իրենց երկու երեխաներուն հետ իրենց հայրենի Վանաձոր քաղաքը վերադառնալու «Մենք թրքերէն սորված ենք, նաեւ` թրքական կերակուրներ պատրաստել: Մենք այժմ ունինք «բազմաթիւ» թուրք բարեկամներ», ըսաւ կինը:

Այս միտումով մօտիկ ապագային փոխուելու հաւանականութիւնը չնչին է: Վերլուծաբան Ահարոն Աւետիքեան ըսաւ. «Հակառակ իբրեւ «թշնամի» Թուրքիոյ դիմագիծին` մարդիկ Հայաստանը կը շարունակեն լքել, որովհետեւ… անոնք այլ ընտրանք չունին»:

ՄԱՐԻԱՆԱ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ
ԵՒ
ԱՆԱՀԻՏ ՀԱՅՐԱՊԵՏԵԱՆ

«Եուրէյժիանեթ»

Share this Article
CATEGORIES