ՎԵՐՋԵՐՍ ՀԱՅԱՍՏԱՆ ՃԱՄԲՈՐԴԱ՞Ծ ԷՔ…

Ա. ՊԱՏԿԵՐ

Անշուշտ բոլորս ալ գիտենք, որ Լիբանանէն միայն «Արմաւիա» օդանաւային ընկերութեան միջոցով կարելի է ուղղակի ճամբորդել դէպի Հայաստան: Ինչո՞ւ, պարզապէս որովհետեւ այդ մենաշնորհը ան ունի:

Տոմսերը ստանալու համար ալ կայ մէկ ճամբորդական գրասենեակ, որ Լիբանանի մէջ պաշտօնական ներկայացուցիչն է այդ օդանաւային ընկերութեան: «Ջուրը աղբիւրէն կը խմեն», կ՛ըսէ հայկական առածը. դիմեցինք այդ գրասենեակին` ապահովելու համար երթուդարձի տոմսը… Գինը մի՛ հարցնէք, միայն կարելի է ըսել, որ նոյն գինով կարելի է ճամբորդել եւրոպական որեւէ երկիր, որուն հեռաւորութիւնը կրկնապատիկ կամ աւելի է… (Այս մասին անցեալները «Ազդակ»ի մէջ լոյս տեսաւ յօդուած մը, կարելի է յիշուած վայրերուն եւ անտրամաբանական գիներուն վրայ աւելցնել Լիբանանն ալ): Տակաւին, յետոյ կ՛իմանաս, որ նոյն օդանաւով հետդ ճամբորդողները տարբեր գիներ վճարած են իրենց տոմսերուն համար… Ինչո՞ւ այս տարբերութիւնը, պաշտօնական պատասխանը կ՛ըլլայ` «ով որ կանուխէն, շա՜տ կանուխէն առնէ տոմսը, ամէնէն աժան գինը կը վճարէ», «իսկ յետո՞յ»… «դուն եւ բախտդ»:

Վա՜յ եկեր է քեզի, եթէ գանգատիս այս մասին. Հայաստան` հայրենիքդ այցելելու համար կը վճարես, հոգ չէ…

Բ. ՊԱՏԿԵՐ

Հայաստանի դեսպանատուն կը դիմես Հայաստան մուտքի արտօնագիր ձեռք բերելու համար, հոն ալ քարոզ մը կը լսես երկքաղաքացիութեան չդիմող 18-28 տարեկան երիտասարդներուն մասին, որոնք կը խուսափին զինուորական ծառայութենէ եւ չեն ուզեր Հայաստանի զինուոր դառնալ: Յարգելիներ, դուք գիտէ՞ք, որ Լիբանանի մէջ այդ տարիքի մէջ եղող քանի՜ հայ երիտասարդ ընտանիքի նիւթական բեռը ուսերուն շալկած է: Դուք գիտէ՞ք, որ ուրիշ երիտասարդներ ալ  դարձեալ իրենց ընտանիքներուն կ՛օգնեն աշխատելով: Ուրիշ խումբ մըն ալ պարտաւոր է երկա՜ր ժամեր աշխատելու, որպէսզի համալսարանի դրամ ապահովէ…

Անշուշտ տեղեակ էք, որ Լիբանանի մէջ անվճար բժշկութիւն չկայ, յարգելիներ, ո՛չ ալ ծերութեան թոշակ, ոչ ալ ձրի ուսում… Հիմա դո՛ւք ըսէք մեզի, այս երիտասարդները ինչպէ՞ս կրնան երկու տարի այս բոլորը անտեսել, գործ կորսնցնել, ընտանիքը  անպատսպար կամ անօգնական ձգել:  Ես վստահ եմ, յարգելիներ, եթէ Հայաստանի պետութիւնը խտացուած եւ արագ մարզումի ձեւ մը որդեգրէ,  այս տղաքը շա՜տ մեծ սիրով պիտի զինուորագրուին Հայաստանի բանակին…

Գ. ՊԱՏԿԵՐ

«Արմաւիա»ով ճամբորդելու ոդիսականը…

Տոմսակով եւ Հայաստան մուտքի արտօնագիրով զինուած` կը պատրաստուինք մեկնելու օդակայան, թռիչքի ճշդուած ժամէն գոնէ երկու ժամ առաջ: Նախ հեռաձայնեցինք օդակայան, լսած էինք, որ «Արմաւիա»ն թռիչքի ժամերը երբեմն (երբե՞մն) չի յարգեր: Չէ՛, օդակայանէն կը վստահեցնեն, թէ թռիչքը ճշդուած ժամուն է, բայց տունէն չելած` հեռաձայն մը կը ստանանք «Արմաւիա»ի միակ ներկայացուցիչի գրասենեակէն, որ կը հաղորդէ,  որ թռիչքը մէկ ժամով պիտի ուշանայ եւ թէ` օդակայանի երթեւեկի պատասխանատուներն ալ տեղեակ չեն այդ մասին: Շնորհակալ կ՛ըլլանք եւ ժամը 4:00-ի փոխարէն` ժամը 5:00-ին կը մեկնինք օդակայան եւ զարմանալի… տակաւին օդանաւերու երթեւեկը ճշդող պաստառին վրայ «Արմաւիա»ի թռիչքը ժամը 6:00 (առաջին ժամը) դրուած է: Կը ցաւինք մեզի հետ ճամբորդողներուն համար, որոնք ժամ մը առաջ արդէն օդակայան եկած են… «Ուրիշը մի՛ մեղքնար, դո՛ւն մեղքնալիք կ՛ըլլաս». այդպէս ալ եղաւ, առանց բացատրութեան` թռիչքի ժամը անդադար յետաձգուեցաւ, եւ մենք շուարած (չըսելու համար` ապուշցած) նստանք ու սպասեցինք հայկական միակ օդանաւին` «Արմաւիա»ին, որպէսզի մեզ փոխադրէ Հայաստան: Միայն 4:30 ժամ ուշացումէ եւ 6 ժամ օդակայանի սպասման սրահին մէջ մեզ բանտարկելէ ետք ճամբայ ելանք դէպի Հայաստան: Բայց վնաս չունի, Հայաստան` հայրենիքդ պիտի երթաս, քիչ մը` «զոհողութիւն», ի՞նչ կ՛ըլլայ, եթէ վեց ժամ յետոյ երթաս, ի՞նչ կ՛ըլլայ, եթէ 3-4  անգամ հարազատներուդ հեռաձայնես Լիբանան եւ Հայաստան` այստեղիններուն ըսելու համար, որ տակաւին հոս ես, իսկ այնտեղիններուն, որ օդակայան չերթան:

Վերջապէս դէպի օդանաւ առաջնորդող անցքը կը բացուի, կ՛ուղղուինք դէպի օդանաւ, կը գրաւենք մեր տեղերը, օդաչուն բարեւէ մը ետք եւ ուշացումին համար ներողութիւն մը նետելէ ետք մեր երեսին, կը սկսի իր թռիչքը դէպի Երեւան…

Օդանա՞ւը. ճամպօ մը չէ անշուշտ, փոքրիկ օդանաւ մը: Կը հասնինք Հայաստանի «Զուարթնոց» նորակառոյց օդակայանը, հասած ենք Երեւան:

Դ. ՊԱՏԿԵՐ

Դիմաւորելու եկած ազգականները յոգնած եւ քնատ կ՛ընդունին մեզ, քիչ մը վէճ, թէ`  ինչո՞ւ պանդոկ պիտի մնանք… վերջապէս կը համոզուին ու կը տանին մեզ պանդոկ…

Կը դիմենք պանդոկի ընդունման պաշտօնեային, կու տանք մեր անունը եւ կը խնդրենք սենեակին բանալին, մինչեւ հոս ամէն բան սիրալիր ձեւով կ՛ընթանայ. բայց` վայրկեան մը. «Սիրելի պարոն, արդեօք մեր սենեակէն Արարատ լեռը կ՛երեւի՞…»: Քմծիծաղի նմանող ժպիտ մը դէմքին` կ՛ըսէ. «Այո՛, անշուշտ»: Յոգնած ենք, կը բարձրանանք սենեակ, կը քնանանք ժպիտով, որովհետեւ առաւօտուն Արարատ լերան տեսքով պիտի արթննանք, պիտի բարեւենք զիրար, եօթը տարուան կարօտը պիտի առնենք, իսկ յաջորդող օրերուն զայն դիտելով` յառաջիկայ տարիներուն համար «վառելանիւթ» պիտի ապահովենք, որպէսզի օտար հողի վրայ շարունակենք գոյատեւել իբրեւ հայեր, չէ՞ որ Արարատը ունինք մեր սրտին մէջ…

Ե. ՊԱՏԿԵՐ

Այս այցելութեան ընթացքին որոշած էինք անպայման հետաքրքրուիլ բնակարան մը գնելու կարելիութեամբ: Այցելեցինք քանի մը տուներ, որոնք ծախու դրուած էին: Նախքան մեր հարցումները` ծախողները իրենք կը հարցնէին, թէ ուրկէ՞ ենք, ինչո՞ւ կ՛ուզենք տուն ունենալ Հայաստանի մէջ եւ դարձեալ քմծիծաղով (կամ ծաղրով)` «մենք կ՛ուզենք ծախել մեր տուները ու մեկնիլ Հայաստանէն, իսկ դուք կ՛ուզէք տուն գնել, հոս ապրիլ…»,  կ՛ըսեն:

Այո՛, սիրելի հայրենակիցներ, դուք ազատ էք ձեր նախահայրերէն ժառանգած հողը կամ տունը կամաւորապէս ծախելու եւ չփոխանցելու զանոնք ձեր զաւակներուն, բայց մեր տուներն ու հողերը ցեղասպանութեամբ եւ բռնութեամբ գրաւուած են մեր նախահայրերէն: Անոնցմէ, որոնք ողջ մնացին, անոնք, որոնք «փրկուեցան», միշտ տառապեցան, որովհետեւ չկրցան պահել հայրենի հողը, զոր իրենց նախնիները իբրեւ աւանդ թողած էին իրենց եւ իրենք պարտաւոր էին զանոնք ամբողջութեամբ փոխանցելու իրենց զաւակներուն, թոռներուն…

Մենք այս տառապանքին ծնունդն ենք, Հայաստանի բառամթերքով` սփիւռքահայերս (եթէ ազնիւ են ըսողները), տաճկահայերս (եթէ ուզեն վիրաւորել), օտարերկրացիներս (թերեւս ուրիշ մոլորակէ ըսել կ՛ուզեն)` մենք երկու պարտականութիւն ունինք, նախ` մեր նախահայրերուն հոգիները հանգստացնել կտոր մը հող ապահովելով հայրենիքի մէջ, երկրորդ` մեր զաւակներուն եւ ժառանգորդներուն տեղ մը ապահովել հայրենիքի մէջ` յուսալով, որ իրենք աւելի բնական կեանք մը ունենան հոն…

Զ. ՊԱՏԿԵՐ

Վարձու ինքնաշարժի մը մէջ ենք, զաւակներուս հետ կը ծրագրենք մեր այցելելիք վայրերը, վարորդը կը հետաքրքրուի մեզմով, երբ կը լսէ,  թէ ուսուցիչ եմ, կ՛ըսէ, թէ ինքն ալ ուսուցիչ էր, բայց տնտեսական պատճառներով ստիպուած էր ինքնաշարժի վարորդ դառնալ… այլեւս ետդարձ չկայ, կայ ու չկայ ինքը կայ աշխարհի վրայ, կան ու չկան իր հոգերը, իր նիւթական տագնապը, իր դժուարութիւնները կան միայն…

Մե՞նք, մենք ո՞վ ենք… մեր հագուածքը կ՛ըսէ (ըստ իրենց), որ մենք նիւթապէս լաւ ենք (մենք ալ ապուշի պէս մեր լաւագոյն հագուստները կը տանինք արձակուրդին հագնելու համար): Կրցած ենք ընտանիքով Հայաստան այցելել (թերեւս մեզի հետ պէտք է ունենանք պաստառ մը, որ կ՛ըսէ` սփիւռքահայ ընտանիք մը Հայաստան 15 օր այցելելու  համար քանի մը տարի խնայողութիւն պէտք է ընէ), թէ ոչ կը կարծուի, որ մենք շատ դիւրութեամբ կը կատարենք այդ ճամբորդութիւնը…

Սիրելի նախկին ուսուցիչ-մանկավարժ (ինչպէս կը սիրէք դուք ձեզ կոչել), լսեցիր մեր խօսակցութիւնը, որ հայերէն էր, լսեցիր, թէ ինչպէ՛ս 17-18 տարեկան երիտասարդներ անսխալ հայերէնով կը ծրագրէին Հայաստանի ամէն մէկ անկիւնը այցելել, աչքով տեսնել հայոց պատմութեան դասերու մէջ իրենց սորված դէպքերուն վայրերը: Մանկավարժ պաշտօնակից, ինչո՞ւ քաջալերական խօսք մը չըսիր այդ երիտասարդներուն, ինչո՞ւ չհարցուցիր, թէ անոնք օտարութեան մէջ ինչպէ՞ս անսխալ հայերէն կը խօսին, ինչպէ՞ս այդքան բան սորված են մեր պատմութենէն, ինչո՞ւ չհարցուցիր…

Քու բոլոր յիշած տագնապներդ աշխարհի զանազան վայրերու մէջ պատահող տագնապներ են, մենք` լիբանանցի քու հայրենակիցներդ, 30 տարիէ աւելի այդ տագնապներուն մէջ ենք, չենք ուզեր, որ մեզմով մտահոգուիս, չենք ուզեր, որ օգնես մեզի, մենք կազմակերպուած գաղութ ենք, գիտենք դժուարութիւններ դիմագրաւել, յաջողած ենք ցեղասպանութեան ենթարկուելէ, բռնագաղթէ ետք դարձեալ ոտքի ելլել, դիմանալ… բայց իմ հայաստանցի եղբօրմէս մէկ բան կը սպասեմ` հասկացողութիւն, ի՛նչ կ՛ըլլայ, եթէ հասկացողութիւն ցուցաբերուի քիչ մը…

ՎԵՐՋԻՆ ՊԱՏԿԵՐ

Վերադարձի օրը հասած է, դժուար է բաժնուիլ հայրենիքէն, Արարատէն, որ կարծես գիտակցելով մեր սիրոյ եւ կարօտի անսահմանութեան` երկու օրէ ի վեր յստակ, գեղեցիկ եւ փառապանծ կը դիտէ մեզ, կ՛ընկերակցի մեզի, կը քաջալերէ մեզ…

Թռիչքի ժամ ճշդուած է 6:05: Ժամը 3:30-ին կը հեռաձայնենք օդակայան եւ կ՛իմանանք, որ ոչ մէկ ուշացում կայ, շունչ մը կ՛առնենք, չենք մոռցած Հայաստան գալու անկանոնութիւնը, կ՛ուզենք հաւատալ, որ ատիկա միայն մէկ անգամ պատահող դէպք մըն է:

Յուզուած` կ՛իյնանք ճամբայ դէպի օդակայան, ժամը 4:00-ին պէտք է հոն ըլլանք. չէ՞ որ ժամը   6:00-ին է թռիչքը: Կը հասնինք օդակայան եւ ի մեծ զարմանք բոլորիս` պաստառին վրայ կը կարդանք 1:30 ժամուան ուշացում. «Հոգ չէ, երկար չէ» կը մտածենք, հրաժեշտ կու տանք մեր հարազատներուն եւ կը հեռաձայնենք Լիբանան` լուր տալու ուշացումի մասին… միամտաբար հաւատալով, որ միայն այդքան էր ուշացումը:

Օդակայանի սպասման սրահին մէջ կը հանդիպինք խումբ մը ԶՈՄ-ական ընկերներու, սքանչելի տղաք, որոնք 17 օր շարունակ Արցախի սահմանամերձ գիւղի մը մէջ զբաղած էին աւելի քան 200 մանուկներով, երգ, պար կազմակերպելով, պտոյտներու տանելով զանոնք: Փորձառու մանկավարժնե՞ր են… ո՜չ, ո՛չ, նուիրուած աղջիկներ ու տղաներ, որոնք իրենց արձակուրդը ուզած են նուիրել ազգօգուտ գործի մը… Ախորժակով եւ բառերը իրար բերնէ խլելով` կը պատմեն այդ սքանչելի փորձառութեան մասին, յոգնութիւնը ակներեւ է բոլորին վրայ, բայց իրենք չեն ընդունիր: Չէ՜, չէ՛,  շա՜տ հաճելի էր, շա՜տ հոգեպարար միայն մէկ ցաւ ունէին, միայն երկու օր կրցած են պտտիլ Երեւանի մէջ եւ այս ուշացումը  կը նեղացնէր զիրենք, որովհետեւ վայր մը, թանգարան մը, եկեղեցի մը կրնային տեսնել…

Հաւատալով, որ ժամը 7:30-ին ճամբայ պիտի ելլենք, բոլորս կը խմբուինք սպասման վերջին սրահը: ԶՈՄ-ի տղաքը քիչ մը անդին մեղմօրէն կ՛երգեն յեղափոխական երգեր, դէմքերը դէպի Արարատ, որ յստակօրէն  մեզ կը դիտէր…

Տարուած եմ իրենց երգով, կ՛երեւակայեմ անոնց երիտասարդական եռանդը, անոնցմէ շատեր առաջին անգամ ըլլալով եկած են Հայաստան եւ յուզումով կը բաժնուին հոնկէ. հերոսներու նուիրուած երգերով կարծէք կը խոստանան չմոռնալ զանոնք, ծառայել հայրենիքին` շարունակելով անոնց գործը… Այս մտքերով տարուած, ես ալ կը դիտեմ Արարատը` ըմբոշխնելով զայն:  Քովս կը նստի հօրս նմանող ծերունի մը, որ կը բարեւէ զիս եւ խօսակցութիւն մը ծայր կու տայ մեր մէջ: Ինք Մոսկուա կ՛երթայ, որովհետեւ երկու թոռնիկները ամառնային արձակուրդի համար բերած էր Հայաստան… Ո՜հ, ի՜նչ բարի մեծ հայրիկ, երանի՜ ամէն մեծ հայր… «լաւ էր, պտտցուցի զիրենք, Անթալիա ալ տարի, լաւ մը զբօսնեցին ու լողացին եւ հիմա կը վերադարձնեմ զիրենք Մոսկուա, իրենց ծնողներուն մօտ, որովհետեւ դպրոցները կը սկսին»: «Ահա հանգիստ հող կը մտնեմ, յոյսս դուք էք ընկերներ» կ՛երգեն ԶՈՄ-ականները, իսկ հոս հայ մեծ հայրիկ մը կը հպարտանայ իր թոռները Անթալիա տարած ըլլալու իրողութեամբ: «Պապի՛կ, ինչպէ՞ս թոռներուդ ձեռքերը բռնած` Թուրքիա տարիր», կը հարցնեմ:

– Հազարաւորներ հոն էին:

– Հազարաւորներ ալ հոն չէին գացած,- կ՛ընդվզիմ ես:

– Բայց մեր գացած պանդոկը հնդիկի մը կը պատկանէր.- կը շարունակէ արդարացնել ինքզինքը:

– Կը տեսնե՞ս այդ տղաքը, կը լսե՞ս անոնց երգերը…

Ու կը պատմեմ անոնց կատարած ազգօգուտ գործին մասին եւ կ՛աւելցնեմ, որ շատ հպարտ եմ անոնցմով, մանաւանդ հպարտ եմ, որովհետեւ անոնց կէսը աշակերտներս եղած են եւ իրենց պէս ուրիշ խումբ մըն ալ, ԼԵՄ-ականներէ բաղկացած, այլ վայրի մը մէջ նոյնանման աշխատանք մը կատարած են:

– Օ՜ աղջիկս, այն թուրքերը, որ ցեղասպանութիւնը կատարած են, մեռած- գացած են, նոր սերունդը ուրիշ է, չի գիտեր…

– Անշուշտ պիտի չգիտնայ, ո՞ր ցեղասպան մեծ հայրիկը պիտի հպարտանայ եւ պատմէ իր թոռնիկին իր կատարած ոճիրներուն մասին. բայց դուն հայ մեծ հայրիկ ես, թոռներդ Թուրքիա տանելու փոխարէն` պէտք է ճակատաբաց պատմես քու թոռներուդ թուրքին կատարած ցեղասպանութեան մասին, մեր գրաւուած հողերուն մասին, մեր հարստութիւններուն, եկեղեցիներուն մասին:

Սրտնեղած կը հեռանամ քովէն: Կը մօտենամ պաստառին, ուր նոր անակնկալ մը կը սպասէ մեզի, թռիչքը երկու ժամով ալ յետաձգուած է: Նորէ՞ն… Հայաստան գալու ոդիսականը կը կրկնուի: Երկու ժամն ալ կ՛անցնի, նոր մէկուկէս ժամ ալ կ՛անցնի եւ յանկարծ կ՛որոշուի մեզ Լիբանան փոխադրել 6:30 ժամ ուշացումէ ետք…

Ո՞վ է պատասխանատուն այս թափթփածութեան… Արդեօք կ՛ուզեն մեզ պատժե՞լ, բայց ինչո՞ւ: Կ՛ուզեն զզուեցնե՞լ, որ Հայաստան չերթանք, չե՛մ գիտեր, ո՛վ որ գիտէ,  թող ըսէ…

ԱՅԲ. ՈՒ. ԲԵՆ

Share this Article
CATEGORIES