ՏԱՊԱԼԱԾ ՀՍԿԱՆԵՐՈՒ ԴԱՍԵՐԸ

Շեւարտնածէ

Ելցին

Կորպաչեւ

Դեկտեմբերին կը լրանայ Խորհրդային Միութեան փլուզումին 20-ամեակը, որ երեք հսկաներու` Միքայէլ Կորպաչեւի, Պորիս Ելցինի եւ Էտուարտ Շեւարտնածէի մասին գրելու լաւ առիթ է:

Անոնցմէ իւրաքանչիւրը պատմութիւն կը կերտէր, բայց ընթացաւ ոչ ճիշդ ուղիով, երբ հասարակութիւնները փոխուեցան եւ սպասումները չարդարացան:

Վլատիմիր Փութին պէտք է դասեր քաղէ անոնց փորձառութենէն, եթէ, ինչպէս նախատեսուած է, յառաջիկայ տարի երրորդ անգամ ստանձնէ նախագահի պաշտօնը:

Շեւարտնածէ, որուն հետ մեզմէ իւրաքանչիւրս սերտօրէն աշխատած ենք, ցուցադրական օրինակ մըն է, թէ ինչպէ՛ս կ՛ընթանայ իշխանաւոր մը` յաջողակ ղեկավարութենէ մինչեւ դժբախտ աւարտի: 1980-ականներուն, իբրեւ Խորհրդային Միութեան արտաքին գործոց նախարար, ան օգնեց Կորպաչեւի` այդ օրերուն Խ. Միութեան ղեկավարը, նուաճելու պատմական համաձայնութիւններ` սպառազինութիւններու եւ Աֆղանիստանէն խորհրդային ուժերու հեռացման վերաբերեալ: 1989-ին Կորպաչեւ եւ Շեւարտնածէ նպաստեցին Պերլինի պատի խաղաղ անկումին եւ Արեւելեան Եւրոպայի արբանեակային վարչակարգերու  ազատագրման:

Խորհրդային Միութեան փլուզումէն ետք, 1991-ին, Շեւարտնածէ վերադարձաւ հայրենիք, որպէսզի դառնայ անկախ Վրաստանի նախագահը: Ան վերջ դրաւ քաղաքացիական պատերազմին, բայց չկրցաւ Թիֆլիսի վերահսկողութեան, հակակշռիին տակ պահել Աբխազիան եւ Հարաւային Օսեթիան:

Եթէ Փութին այս պատմութիւնը սերտէ, ի՞նչ դասեր կրնայ քաղել:

Առաջին. լճացումի դէմ պայքարին մէջ բարեփոխումները կենսական են: 1985-ին, երբ Կորպաչեւ իշխանութեան եկաւ, համայնավարական գաղափարախօսութիւնը կորսնցուցած էր իր գրաւչութիւնը, եւ տնտեսութիւնը ծանր վիճակի մէջ էր: Անոր բարեփոխումները տարօրինակ էին, բայց` յանդուգն: Սակայն ատոնք շատ անզօր էին Խորհրդային Միութիւնը պահպանելու համար:

1990-ականներուն Շեւարտնածէ Վրաստանի մէջ աճեցուց երիտասարդ ղեկավարներ, որոնք արդար ընտրութիւններով իրենց հակակշիռին տակ առին խորհրդարանը: Բայց Շեւարտնածէ նահանջեց, երբ իր տկար կառավարութեան դէմ այդ խորհրդարանէն նետուած մարտահրաւէրին չկրցաւ պատասխանել: 2003-ին կեղծուած ընտրութիւններէն ետք, նոր սերունդը Շեւարտնածէին ստիպեց  հեռանալ` հանրածանօթ դարձած «Վարդերու յեղափոխութեամբ»:

Ռուսիա այսօր աւելի ազատ է, քան` խորհրդային տարիներուն, բայց թերահաւատութիւնն ու յոռետեսութիւնը կրկին լայն տարածում գտած են:

Երիտասարդներ եւ դրամագլուխ Ռուսիայէն կը փախչին, եւ առողջութեան հարցերն ու ժողովրդագրական ճգնաժամը կը ճնշեն հանրութիւնը: Փութին կրնայ մեղմացնել լարուածութիւնը` առիթ տալով արդար ընտրութիւններու կայացման, անկախ ընդդիմադիր կուսակցութիւններու գործունէութեան եւ ընկերային խնդիրներու վերաբերեալ ազնիւ, անկեղծ քննարկումներու:

Երկրորդ. բարեփոխումները տեսլական եւ վճռականութիւն կը պահանջեն: Կորպաչեւ կը սխալէր, երբ կը կարծէր, թէ ինք կրնայ կանոնակարգել խորհրդային համակարգը: Ռուսիոյ մէջ Ելցին եւ Վրաստանի մէջ Շեւարտնածէ նահանջեցին բարեփոխումներէն, երբ արմատաւորուած կամ փտած ընտրանին դիմադրեց:

Փութին քիչ հետաքրքրութիւն կը ցուցաբերէ իրական բարեփոխումներուն հանդէպ: Ինք կը պաշտպանէ ոչ արդիւնաւէտ մեծ ձեռնարկութիւնները, որոնցմէ շատերը ինք երկրորդ անգամ ազգայնացուցած, պետականացուցած եւ միացուցած է ոչ ճկուն հսկաներու մէջ: Թէեւ Փութին կը քաջալերէ ուժանիւթի մարզին մէջ արտաքին ներդրումները, սակայն Միխայել Խոտորսքիի դատավարութիւնները կը բացայայտեն, որ վարչապետը կ՛անտեսէ ներդրողներու շահերն ու օրէնքի գերակայութիւնը:

Երրորդ. ապագայի ղեկավարները շատ կարեւոր են: Վրաստանի մէջ Շեւարտնածէ բաւական երկար կառչեցաւ իշխանութեան` ըսելով, թէ նոր սերունդը փորձառութեան պակաս ունի:

Ելցին երիտասարդ ղեկավարներու իշխանութիւն եւ գործելու ազատութիւն տուաւ, եւ այս բարեփոխումներու ոստումը ապագայ բարգաւաճման խթան եղաւ: Բայց Ելցին նահանջեց փտած պաշտօնատարներուն հանդէպ ժողովրդային դժգոհութեան եւ յաւելեալ կայունութեան եւ իշխանութեան հեղինակութեան պահանջներու կոչերուն առջեւ:

Վարդերու յեղափոխութիւնը

Փութին արհամարհական, քամահրական վերաբերում ցուցաբերեց Վրաստանի եւ Ուքրանիոյ «գունաւոր» յեղափոխութիւններուն, բայց ինք պիտի բախի նման ճնշումներու, մասնաւորաբար` երիտասարդ եւ կազմակերպուած ղեկավարներու կողմէ: Աճող սպասումները, ակնկալութիւնները բաւարարելու համար իր լաւագոյն յոյսն է քաջալերել ժողովրդավարական արժէքներ, հակումներ ունեցող ղեկավարները եւ արդիականացնել կառավարումը:

Չորրորդ. Փութին կրնայ կորսնցնել Հիւսիսային Կովկասը: Վրաստանի մէջ Շեւարտնածէ ճարպիկօէն յարգանք դրսեւորեց փոքրամասնութիւններու նկատմամբ` մէկ առ մէկ չէզոքացնելով դաշտային հրամանատարները, կռիւներու օրերու պետերը: Սակայն ան շատ թոյլ էր ծայրայեղ ազգայնականները ետ կեցնելու համար Աբխազիոյ եւ Հարաւային Օսեթիոյ դէմ յարձակումներէ:

Փութին աւելի բարդ մարտահրաւէր կը դիմակալէ, որովհետեւ ահաբեկչութիւնն ու ապստամբութիւնները կը տարածուին Հիւսիսային Կովկասի մէջ: Շրջանը, դուրս կը մնայ Մոսկուայի հակակշիռէն, վերահսկողութենէն: Փութին պէտք է երկխօսութեան նախաձեռնէ տեղւոյն ազգային, ցեղային փոքրամասնութիւններուն եւ իսլամներուն հետ, ինչպէս նաեւ աւելի ճկուն եւ ստեղծագործ ըլլայ: Դաժանութիւնն ու կաշառքը հրահրած են կիրքեր եւ մսխած, սպառած են աղբիւրներ: Ռուսիա նաեւ պէտք է բարելաւէ իր յարաբերութիւնները Վրաստանի հետ, որպէսզի զսպէ Հիւսիսային Կովկասի մէջ սպառնալիքները:

Փութին

Փութին իր երկրի ամէնէն ժողովրդական ղեկավարն է: Ան կ՛առանձնանայ այնպիսի քաղաքական մշակոյթի մը մէջ, ուր կը գնահատուին` հզօր ձեռքը, ազգայնականութիւնը եւ անկախ գերպետութեան կարգավիճակը:

Բայց Ռուսիա նոյնպէս կը փոխուի: Քաղաքացիական հասարակութիւնը, որ առ այժմ թոյլ է, ուժ կը հաւաքէ: Փտածութեան եւ քուէարկութեան ընտրանքի բացակայութեան դէմ դժգոհութիւնը կ՛աճի:

Սթաթուսքոյի քաղաքականութիւնները անբաւարար են, բայց կը մնան Փութինի նախասիրութիւնը: Ան ուժանիւթեր կը մսխէ եւ տարակուսանքի մէջ կը ձգէ դրացիները` ձգտելով ստեղծելու եւրասիական միութիւն մը, որ քիչ օգուտ պիտի բերէ:

Ռուսիոյ արտաքին քաղաքական հիմնական շահերն ու յաճախորդները Եւրոպայի մէջ են: Եւրոպան կը հիացնէ ռուսերը, ուր անոնցմէ շատեր կը սիրեն ճամբորդել եւ այդտեղ կալուած, անշարժ գոյք գնել:

Փութին իբրեւ նախագահ կը յաջողի, եթէ արդիւնաւէտ կերպով լուծէ Ռուսիոյ հիմնական խնդպիները: Սակայն այս անգամ ան կը հանդիպի աւելի բարդ եւ պահանջկոտ ընտրողներու:

Երբ Շեւարտնածէ այլեւս չկրցաւ լուծել Վրաստանի խնդիրները, տապալեցաւ:

Նոյնը կը սպառնայ նաեւ Փութինի, եթէ ան դասեր չքաղէ Շեւարտնածէէն եւ անկէ առաջ տապալած հսկաներէն:

ՏԵՆԻՍ ՔՈՐՊՈՅ, ՈՒԻԼԻԸՄ ՔՈՐԹՆԻ
ԵՒ ՔԵՆԸԹ ԵԱԼՈՎԻՑ

«Տը Նիու Եորք Թայմզ»

Share this Article
CATEGORIES