ՏԵՍԱԿԷՏ. ԱՆՀՊԵԼԻ ՁԵՒԱՉԱՓ ՄԸ ՏԿԱՐԱՑՆԵԼՈՒ ՎՏԱՆԳԱՒՈՐ ՓՈՐՁ ՄԸ

ՎԱՀՐԱՄ ԷՄՄԻԵԱՆ

Վերջերս Թուրքիոյ նախագահ Ապտիւլլա Կիւլ յայտարարեց, որ Ֆրանսայի խորհրդարանին կողմէ Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծի որդեգրումէն ետք, Ֆրանսա պէտք է դադրի ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակի կազմին մէջ իր միջնորդութենէն: Թուրք ընդդիմադիր երեսփոխան Հալուք Քոչ իր կարգին յայտարարեց, որ «Ֆրանսա ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակի կազմին մէջ չի կրնար չէզոք ըլլալ»: Թուրքիոյ մէջ Ազրպէյճանի դեսպանը եւս նշեց, թէ «Ազրպէյճան կ՛ուզէ, որ Թուրքիա ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակի անդամ դառնայ», սակայն տակաւին Ֆրանսայի համանախագահութիւնը փոխարինելու հարցը չէ բարձրացուցած` տողատակի հասկցնելով, որ թէեւ ցարդ այդ քայլը չէ առած, սակայն հետագային կրնայ ընել այդ մէկը: Վերոնշեալ յայտարարութիւնները Թուրքիա-Ազրպէյճան համակարգում մը կ՛ուրուագծեն, մանաւանդ երբ նկատի ունենանք այն լրատուութիւնը, թէ երկու երկիրներու արտաքին գործոց նախարարները ֆրանսական օրինագիծի որդեգրման

նախօրեակին հեռաձայնային հաղորդակցութեան մը ընթացքին քննարկած են այդ բանաձեւի հարցն ու Լեռնային Ղարաբաղի տագնապի լուծման ուղիները:

Առաջին հերթին նշենք, որ նախքան Հայոց ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրինագիծի որդեգրումը արդէն իսկ շրջանառութեան մէջ դրուած էր Մինսքի խմբակին մէջ Ֆրանսայի համանախագահութիւնը` Եւրոպական Միութեան համանախագահութեամբ փոխարինելու գաղափարը: Ուրեմն հայկական օրինագիծի որդեգրումը Մինսքի խմբակի տարազին մէջ փոփոխութիւն մը կատարելու նպատակը հետապնդող կողմերուն համար ընդամէնը պատրուակ է:

Թուրք եւ ազրպէյճանցի պաշտօնատարներու այդ առումով կատարած յայտարարութիւնները անհիմն են, որովհետեւ անհեթեթ է Օսմանեան կայսրութեան կողմէ գործուած Հայոց ցեղասպանութեան հարցը Լեռնային Ղարաբաղի տագնապի լուծման եւ այդ գործընթացին մէջ Ֆրանսայի միջնորդի դերակատարութեան առնչելը: Այդ օրինագիծը առնչուած չէ Ազրպէյճանին կամ Լեռնային Ղարաբաղին, այլ Թուրքիոյ եւ որեւէ ձեւով չի կրնար ազդել ֆրանսական միջնորդութեան անկողմնակալութեան վրայ, որովհետեւ երկու հարցերը բոլորովին անջատ են իրարմէ, իսկ «մէկ ժողովուրդ, երկու պետութիւն» կարգախօսը չի կրնար, յաչս միջազգային հանրութեան, այդ անտրամաբանական գաղափարին հիմնաւորումը ըլլալ, մանաւանդ որ այդ կարգախօսը Հայաստան-Թուրքիա արձանագրութիւններու ստորագրութեան օրերուն եւ այլ առիթներով ալ իր թուլութեան փաստը տուած է:

Ուրեմն` թիրախը ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակի ձեւաչափն է: Ազրպէյճանական կողմը այդ խմբակին Թուրքիոյ անդամակցութիւնը կ՛առաջադրէ` քաջ գիտնալով, որ այդ ընտրանքը կտրուկ կերպով պիտի մերժուի հայկական կողմէն, եւ Եւրոպական Միութեան անդամակցութիւնը պիտի վերածուի միջին լուծում մը եղող «տրամաբանական» ընտրանքի: Հարցն այն է, որ Մինսքի խմբակի միւս անդամները անհպելի են, իսկ Ֆրանսա համանախագահ եռեակին մէջ տկար օղակն է: Միւս կողմէ,` թրքական եւ ազրպէյճանական կողմը եւրոպական տարբեր կառոյցներուն իր անդամակցութեան եւ այդ կառոյցներուն կողմէ Լեռնային Ղարաբաղի հարցի վերաբերեալ որդեգրուած ազրպէյճանամէտ որոշումներուն միջոցով կրնայ Եւրոպական Միութեան վրայ ազդել, սակայն Ֆրանսայի կեցուածքներուն վրայ ազդելը անհամեմատ աւելի դժուար է: Ահա թէ ինչու Եւրոպական Միութիւնը թուրք-ազրպէյճանական կողմին իսկական եւ նախընտրելի թեկնածուն կը թուի, ինչպէս նաեւ Լեռնային Ղարաբաղի հարցը ՄԱԿ տեղափոխելուն այլընտրանքը ըլլալ:

Այստեղ ամէնէն վտանգաւորը համանախագահ երկիրի մը մէկ այլ երկիրով կամ կառոյցով փոխարինումը չէ, այլ նախադէպի մը արձանագրութիւնը: Նախադէպ մը, որ կը տկարացնէ ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակի մինչեւ օրս անհպելի ձեւաչափը եւ կրնայ հետագային զայն տապալելու նախաքայլը ըլլալ: Հայկական կողմը կրնայ թուրք-ազրպէյճանական վերոնշեալ երկար-բարակ հաշիւներուն վրայ հիմնուած ծրագիրը տապալել` պարզ «ոչ»-ով մը:

 

Share this Article
CATEGORIES