ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂ ԵՒ ՔՈՍՈՎՕ. ԱՆԿԱԽՈՒԹԵԱՆ ՆԱՀԱՆԳՆԵՐ

2011-ի ընթացքին Լեռնային Ղարաբաղի գործող արտաքին գործոց նախարար Վասիլի Աթաջանեան ինծի ըսաւ, որ իր «երկիրը» կը ճանչնայ Քոսովոն, եթէ նախկին Եուկոսլաւիոյ նահանգը նոյնը ընէ, փոխադարձէ:

Ես այս պատգամը փոխանցեցի Էնվեր Հոխաժի` Քոսովոյի արտաքին գործոց նախարարին: Ան մերժեց ընդունիլ պաշտօնակիցին առաջարկը, բայց երկար մտածեց առաջարկը քաղաքավարութեամբ մերժելու համար: Այս փոքր դրուագը շատ բան կ՛ըսէ միջազգային յարաբերութիւններուն մէջ առկայ իրական քաղաքականութիւններու մասին, երբ խօսքը կը վերաբերի փոքր պետութիւններու:

Խորհրդային ժամանակաշրջանին Լեռնային Ղարաբաղը մեծամասնութեամբ հայերով բնակուած ինքնավար շրջան էր Ազրպէյճանի կազմին մէջ, իսկ Քոսովոն Եուկոսլաւիոյ պետութեան գոյութեան ժամանակաշրջանին մեծամասնութեամբ ալպանացիներով բնակեցուած ինքնավար նահանգ մըն էր Սերպիոյ մէջ:

Հայերը ազրպէյճանցիներուն դէմ պատերազմ մղեցին 1990-ական թուականներուն սկիզբները, իսկ սերպերուն դէմ Քոսովոյի ալպանացիները պատերազմ մղեցին 1998-1999 թուականներուն: Լեռնային Ղարաբաղ իր անկախութիւնը հռչակեց 1991 թուականին: Իսկ Սերպիոյ վարչակազմն ու անվտանգութեան ուժերը Քոսովոյէն ՕԹԱՆ-ի ուժերուն կողմէ վտարուեցան 1999 թուականին: Շրջանը այնուհետեւ կառավարուեցաւ ՄԱԿ-ի կողմէ: Քոսովօ իր անկախութիւնը հռչակեց 2008-ին:

Առաջին հայեացքով Քոսովոյի եւ Լեռնային Ղարաբաղի միջեւ շարք մը նմանութիւններ կան, սակայն տարբերութիւններ ալ շատ կան: Ոչ մէկ երկիր ճանչցած է Լեռնային Ղարաբաղի անկախութիւնը, սակայն աւելի քան 80 երկիր ճանչցած է Քոսովոյի անկախութիւնը: Արեւմտեան երկիրներ կը շեշտեն, որ Քոսովոյի դէպքը չի կրնար նախընթաց ըլլալ միւս երկիրներուն համար:

Ստեփանակերտի (Լեռնային Ղարաբաղի մայրաքաղաք) մէջ այլ ձեւով կը մտածեն: Արդարեւ, ոմանք «ճանաչումի ցանկութեան» աւելի յստակ խնդիր ունին: Մարսել Պետրոսեան` արտաքին գործոց նախարարութեան պաշտօնատար մը, կ՛ըսէ, որ Լեռնային Ղարաբաղը իբրեւ անկախ պետութիւն ճանչցուելու համար աւելի «ուժեղ փաստարկներ» ունի, քան` Քոսովոն: Պետրոսեան կը նշէ, որ Քոսովոն ճանչցած եւրոպական եւ միւս երկիրները «երկակի, կրկնակի չափանիշներով» կ՛առաջնորդուին: Իսկ Վ. Աթաջանեան այդ հարցին այսպէս կ՛արձագանգէ. «Մենք Քոսովոն իբրեւ նախընթաց կը դիտենք: Ատիկա վառ օրինակ է առ այն, թէ մեր հակամարտութեան նման տագնապները ինչպէ՛ս կրնան լուծուիլ»:

Հայերն ու քոսովոցիները կը շարունակեն պնդել ազգերու ինքնորոշման իրենց իրաւունքը, իսկ Ազրպէյճան եւ Սերպիա կը շարունակեն պաշտպանել պետութեան մը իրաւունքը` պաշտպանելու իր հողային ամբողջականութիւնը:

Որ կողմն ալ նայիս, հակասութիւն կայ: Սերպիոյ դաշնակից Ռուսիա չէ ճանչցած Քոսովոյի անկախութիւնը, սակայն ի տարբերութիւն արեւմտեան երկիրներու, 2008 թուականին Վրաստանի հետ պատերազմէն ետք ճանչցաւ անջատողական Հարաւային Օսեթիոյ եւ Աբխազիոյ անկախութիւնները: Սերպիա կը ցանկայ հասարակաց դատ ունենալ Վրաստանի հետ, սակայն չ՛ուզեր բարկացնել Ռուսիան: Վրաստանն ալ նոյնպէս Սերպիոյ հետ չ՛աշխատիր,  Միացեալ Նահանգներու հետ յարաբերութիւններուն վնաս չպատճառելու համար:

Նոյն ձեւով ալ հայերը ստիպուած են Քոսովոյի անկախութիւնը չճանչնալու համար խորաթափանց փաստարկներ բերել, որպէսզի Ռուսիոյ հետ չթշնամանան: Իրականութեան մէջ Հայաստան չէ ճանչցած Լեռնային Ղարաբաղի անկախութիւնը, որուն մասին Երեւան կը յիշեցնէ ամերիկացի դիւանագէտներուն, երբ անոնք կու գան եւ Քոսովոյի անկախութիւնը ճանչնալու կոչ կ՛ուղղեն:

Սերպիա եւ Հայաստան կրնան տարբեր կողմերու, դիրքերու վրայ ըլլալ, երբ հարցը հողային ամբողջականութեան կը վերաբերի: Բայց անոնք հասարակաց շատ բաներ նաեւ ունին: Երկուքն ալ ծերացող պետութիւններ են` նուազող բնակչութեամբ: Երկուքն ալ նոյն պայմաններով կը խօսին իրենց թշնամիներուն մասին` նկատի առնելով այն իրողութիւնները, որ ե՛ւ Քոսովոյի ալպանացիները, ե՛ւ ազերիները երիտասարդ իսլամներ են եւ կ՛իշխեն այն հողերուն, տարածքներուն վրայ, որոնք, ըստ Սերպիոյ եւ Հայաստանի, պատմականօրէն իրենց իրաւունքն է:

Հայկ Խանումեան` հայ լրագրող եւ հասարակական գործիչ մը, նոր փաստարկներով կ՛ըսէ. «Քոսովոն Սերպիոյ պատմական շրջանն է, որ ալպանացիները գրաւած են» (աւելորդ է ըսել, որ ալպանացիները համաձայն պիտի չըլլան այս մեկնաբանութեան): Բայց իսկական համեմատութիւնը Քոսովոյի եւ Նախիջեւանի միջեւ է:

Ըստ Խանումեանի, Նախիջեւան անցեալին հայկական տարածք եղած է, որ հետագային ազրպէյճանցիները նուաճած են, ինչպէս որ ալպանացիները` Քոսովոն: Իսկ Լեռնային Ղարաբաղը, ընդհակառակը, չէ գրաւուած եւ պէտք է պաշտպանուի:

Վերադառնանք Է. Հոխաժին: Վ. Աթաջանեանին ուղղուած իր պատգամը հետեւեալն էր. Քոսովօ կրնայ պաշտօնական յարաբերութիւններ ունենալ Միացեալ ազգերու կազմակերպութեան անդամներու հետ, հակառակ անոր որ Քոսովօ չ՛անդամակցիր ՄԱԿ-ին: «Մենք կը հասկնանք այլոց ձգտումները, բայց մենք պէտք է զգուշ ըլլանք: Մենք չենք կրնար միւս ժողովուրդներու ճակատագիրը ձեւաւորել, բայց պէտք է պաշտպանենք այն, ինչ որ ունինք, եւ երբեմն ոչինչ ընելը աւելի լաւ է, քան` սխալ գործելը», ըսաւ ան:

Այլ խօսքով, ինչպէս որ հայերը կը կարեկցին քոսովոցիներուն, բայց չեն ուզեր ռուսերը բարկացնել, այնպէս ալ քոսովոցիները չեն ուզեր ջղայնացնել իրենց արեւմտեան հովանաւորները:

Այսպիսին են դիւանագիտութեան հիմքերը միջազգային յարաբերութիւններու աղօտ գօտիէն ներս, որուն մէջ փոքր պետութիւններն ու ազգերը պէտք է խորամանկ քայլերու դիմեն` իրենց ազգային շահերը լաւագոյնս պաշտպանելու համար:

ԹԻՄ ՃՈՒՏԱ

«Տի Իքոնոմիսթ»

Share this Article
CATEGORIES