ՍՆՆԴԱՌԱԿԱՆ ՏԵՍՈՒԹԻՒՆՆԵՐ. ԻՆՉՈ՞Ւ ԱՒԵԼԻ ԽԵԼԱՑԻ ՉԵՆՔ…

… ՈՐՈՎՀԵՏԵՒ ԵՂԱՓՈԽՈՒԹԵԱՆ ԸՆԹԱՑՔԻՆ ՍԱՀՄԱՆ ՄԸ ԴՐՈՒԱԾ Է ՄԵՐ ԻՄԱՑԱԿԱՆ ԿԱՐՈՂՈՒԹԵԱՆ, ԻՆՉՊԷՍ Կ՛ԸՍԷ «ՄԵՏԻՔԸԼ ԷՔՍՓՐԵՍ» ԹԵՐԹԻՆ ՄԷՋ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒԱԾ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՆՈՐ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ ՄԸ: ՍԱԿԱՅՆ ՈՉ ՄԷԿ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆ ՊԱՀՈՒԱԾ Է ՎԵՐՋԻՆ 2000 ՏԱՐԻՆԵՐՈՒՆ ՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ԽԵԼԱՑՈՒԹԵԱՆ ԲԱՐԵԼԱՒՈՒՄԻՆ ԿԱՄ ՎԱՏԹԱՐԱՑՈՒՄԻՆ ՎԵՐԱԲԵՐԵԱԼ: Ի ՎԵՐՋՈՅ Ի՞ՆՉ Է ԽԵԼԱՑՈՒԹԻՒՆԸ, ԵՒ Ի՞ՆՉ ԵՆ ԱՆՈՐ ՉԱՓԱՆԻՇՆԵՐԸ: ՅՕԴՈՒԱԾԸ ԳԷԹ ԿԸ ՄՂԷ ՄՏԱԾԵԼՈՒ ԱՅՍ ՄԱՍԻՆ:

Մեծ ճիգ կը թափենք բարելաւելու համար մեր յիշողութիւնը, խելացութիւնը եւ կեդրոնացումը: Նոյնիսկ գոյութիւն ունին քիմիական նիւթեր, ինչպէս` ռիթալին եւ քաֆէին, որոնք կը սրեն մեր մտածելու կարողութիւնը: Սակայն թերեւս խելացութիւնը այնքան ալ նպաստաւոր բան մը չէ: «Քարընթ Տայրեքշընզ ին Սայքոլոճիքըլ Սայընս» թերթին մէջ լոյս տեսած նոր ուսումնասիրութիւն մը կը նախազգուշացնէ, թէ որոշ սահմաններ կան մարդկային խելացութեան, եւ թէ` մտածելու կարողութեան որեւէ բարելաւում իրեն հետ կը բերէ այլ հարցեր:

Ուսումնասիրութեան հեղինակները դիմած են եղափոխութեան` հասկնալու համար, թէ ինչո՛ւ մարդիկ խելացի են միայն այնքան, որքան գիտենք, եւ ոչ` աւելի: «Շատեր հետաքրքրուած են իմացական կարողութիւնը տարբեր ձեւերով խթանող դեղերով,- կ՛ըսէ Ուորուիքի համալսարանի դասախօս Թոմըս Հիլզ, որ Պազըլի համալսարանի դասախօս Ռալֆ Հերթվիկի հետ գրած է ուսումնասիրութեան տեղեկագիրը:- Սակայն բնական կը թուի հարց տալը, թէ ինչո՞ւ ամէն պարագայի աւելի խելացի չենք»:

Փոխզիջումները սովորական են եղափոխութեան մէջ: Թերեւս լաւ բան է 2.5 մ բարձրութեամբ հասակ ունենալը, սակայն շատերուն սիրտը պիտի չդիմանար մարմնին դէպի այսքան բարձրերը արեան շրջագայութեան: Հետեւաբար մարդոց մեծամասնութիւնը 1.8 մեթրէն աւելի հասակ չի նետեր: Այնպէս, ինչպէս եղափոխութեան ընթացքին փոխզիջումներ կը կատարուին ֆիզիքական յատկանիշներու գոյատեւումին մէջ, նոյնպէս ալ նման փոխզիջումներ կը կատարուին խելացութեան յատկանիշներու գոյատեւումին մէջ, կ՛ըսէ Հիլզ: Նորածինի մը ուղեղին չափը սահմանափակուած է բազմաթիւ բաներու կողքին` մօր մը ծննդական գործարաններուն չափով. մեծ ուղեղով ծնիլը պատճառ պիտի դառնար ծննդաբերութեան ժամանակ մեծ թիւով կիներու մահացութեան, իսկ ծննդական գործարանները չեն կրնար փոփոխութեան ենթարկուիլ` առանց փոփոխութեան ենթարկելու կանգնելու եւ քալելու մեր ձեւը:

Ռիթալինի նման նիւթեր եւ ջղային դրութեան վրայ իրենց ներգործութեամբ ուղեղը աշխուժացնող դեղեր կ՛օգնեն, որ մարդիկ աւելի կեդրոնանան: Սակայն անոնց ազդեցութիւնը յաճախ կ՛օգնէ միայն ցած մակարդակի կարողութիւններ խթանելու: Այն անձերը, որոնք կեդրոնանալու դժուարութիւն չունին, իրականութեան մէջ կրնան շատ աւելի գէշ արդիւնք տալ` կեդրոնացումը խթանող նիւթեր եւ դեղեր առնելու պարագային: Ասիկա կը նշանակէ, թէ գոյութիւն ունի կեդրոնանալու կարողութեան առաւելագոյն սահման մը: «Այս գաղափարը հասկնալի կը դառնայ, երբ կը մտածենք ինքնաշարժ վարելու նման կեդրոնացում պահանջող աշխատանքի մը մասին,- կ՛ըսէ Հիլզ:- Ինքնաշարժ վարելու ժամանակ պէտք է ուշադրութիւն կեդրոնացնել, միաժամանակ` կատարել ճիշդ շարժումներ, որոնք ամէն վայրկեան ենթակայ են փոփոխութեան: Եթէ մեր ուշադրութիւնը կեդրոնացած է պսպղուն ցուցատախտակի մը վրայ կամ ձայնասփիւռի կայանը փոխելու, ապա հարցեր կրնան ծագիլ»:

Կը թուի, թէ լաւ բան է աւելի լաւ յիշողութիւն ունենալը: Սակայն չափազանց պայծառ յիշողութեամբ անձեր դժուար կեանք մը կ՛ապրին: «Յիշողութիւնը երկսայրի սուր մըն է», կ՛ըսէ Հիլզ: Օրինակ, հոգեկան ցնցումով յատկանշուած լարուածութեան տագնապ մը յաղթահարելէ ետք կը շարունակենք յիշել այն ահաւոր դէպքերը, որոնք հոգեկան խոց պատճառած են մեզի: «Երբ գէշ բան մը պատահի, կ՛ուզենք մոռնալ զայն եւ յառաջ ընթանալ», կը բացատրէ Հիլզ:

Նոյնիսկ ընդհանուր խելացութեան մակարդակը բարձրացնելը կրնայ հարցեր ստեղծել: Հիլզ եւ Հերթվիկ կը նշեն ուսումնասիրութիւն մը, որ կատարուած է աշքենազի հրեաներու վրայ, որոնց խելացութեան մակարդակը չափող քննութիւններուն արդիւնքը շատ աւելի բարձր է, քան` ընդհանրապէս Եւրոպայի բնակչութեան խելացութեան մակարդակը: Յայտնապէս պատճառը վերջին 2000 տարիներուն եղափոխութեան ժամանակ կատարուած ընտրանքներն են: Սակայն աշքենազի հրեաները նաեւ վարակուած են ժառանգաբար փոխանցուած հիւանդութիւններով, ինչպէս` Թայ-Սաքս, որ կը հարուածէ ջղային դրութիւնը եւ պատճառ կը դառնայ մանուկներու մահացութեան: Հաւանական է, որ անոնց ուղեղին յաւելեալ զօրացումը պատճառ դարձած է այս հիւանդութեան տարածումին:

Նկատի ունենալով այս բոլոր փոխզիջումները, որոնք կը յայտնուին, երբ կը խթանուի մարդոց մտածելու կարողութիւնը, ապա հաւանական է, որ երբեւիցէ գոյութիւն պիտի չունենայ գերագոյն ուղեղ մը, ինչպէս կ՛ըսէ Հիլզ: «Եթէ պարտաւոր ենք կատարել յատուկ աշխատանք մը, որ կը պահանջէ յաւելեալ յիշողութիւն, յաւելեալ արագութիւն եւ յաւելեալ ճշգրտութիւն, ապա կարելի է դիմել խթանող դեղի մը` այդ մասնայատուկ աշխատանքին համար,- կ՛ըսէ Հիլզ:- Սակայն սխալ պիտի ըլլար մտածել, թէ ասիկա կրնայ բարելաւել մեր կարողութիւնները ընդհանրապէս»:

Պատրաստեց՝ Լ. ԿԻՒԼՈՅԵԱՆ – ՍՐԱՊԵԱՆ

 

 

Share this Article
CATEGORIES